|

اعتماد به رسانه‌ها؛ تعامل با یکدیگر

فریدون صدیقی*


سرچشمه بسیاری از آلام اجتماعی ما از ساحت و منظر ژورنالیستی، ازمیان‌رفتن اعتماد است. ما اعتمادبه‌نفسمان را از دست داده‌ایم و متعاقب آن، اعتمادمان به دیگری و دیگران از میان رفته است. وقتی که رسانه‌ها خوانده و شنیده و دیده نمی‌شوند، یعنی مردم به آنها اعتماد ندارند و همین بزنگاه است که مرا نگران حرفه‌ام می‌کند و کم‌کم با کاسته‌شدن از اعتمادبه‌نفسم، زمینه‌ساز کاهش اعتمادم به غیر را فراهم می‌کند. اگر قرار باشد که مردم راست نشنوند، اگر در آزمون راستی‌آزمایی آنچه در رسانه‌ها منعکس می‌شود، شکست بخورند، قدرتشان را از دست می‌دهند؛ چطور می‌شود توقع درمان از دارویی داشته باشیم که اطمینانمان را به تأثیرگذاری‌اش از دست داده‌ایم؟
چنین بی‌اعتمادی دامنه‌داری، شکل‌دهنده بسیاری از بحران‌های جامعه ماست که در شکل‌ها و شمایل‌های مختلف بازنمود می‌شود.
بی‌اعتمادی سرآغاز کلنجاررفتن با خود است؛ من با خودم دست‌به‌یقه می‌شوم تا تسلا بیابم و وقتی که این اتفاق نمی‌افتد، سرگشته شده و به‌ناچار تن به چیزی می‌دهم که مرا به مقصد یا ایستگاه برساند ولی چه فایده که این ایستگاه‌ها واهی و سرابند.
خودفریبی از همین مرحله، به‌تدریج شروع می‌شود تا جایی که به شکل یک عادت و رفتار نهادینه شده و سرچشمه بحران‌های اجتماعی بعدی را شکل می‌دهد. وقتی که اعتماد به خود را از دست بدهیم و وقتی که اعتماد به تکیه‌گاهمان را از دست بدهیم، امنیت روانی از میان می‌رود و همه‌چیز شکل تهدیدکننده‌ای به خود می‌گیرد تا جایی که آن‌قدر بی‌وزن می‌شویم که به بی‌ایستگاهی می‌رسیم و در آنجا منتظر چیزی می‌مانیم که هیچ‌وقت از راه نخواهد رسید.
البته هنوز و همچنان فرصت و مجال بازآفرینی این ارتباط ازدست‌رفته و این اعتماد کمرنگ‌شده باقی است. شاید بشود بر اساس هویت تاریخی‌مان، هویت تازه‌ای بسازیم تا چون دلی در کنار دل دیگر، همدلی ساز کند که ما این‌روزها انگار، مردمان هم‌زبانی هستیم، اما تا همدلی راه باقی است. در آیین رسانه و ژورنالیسم، این فرصت با بازگرداندن بیان واقعیت‌ها به رسانه، زمینه اعتماد مجدد را فراهم می‌کند؛ جایی که مردم چیزهایی را بخوانند و ببینند و بشنوند که از جنس دغدغه‌هایشان است. مشکلات اجتماعی، گره‌های هزاران مشکل و معضل جامعه و راه‌حل‌های آن از دل همین رسانه‌هاست که می‌تواند به گوش مردم برسد.
طبیعتا نگرانی از شرایط امروز، برای خودم و نسل خودم نیست؛ بلکه بیشتر نگران نسل سوم و چهارم جامعه هستم که با سی‌وچند میلیون جمعیت، بعضا، بدون ایستگاه و مقصد، دچار مونولوگی ملال‌آور شده‌اند و دست به خودفراموشی زده‌اند؛ خودفراموشی با خواب، خودفراموشی با مخدرهای دردسترس و خودفراموشی تا آنجا که سیاره‌شان را گم کنند، اما مطمئنم سیاره ما گم نشده است.
* روزنامه‌نگار و مدرس دانشگاه


سرچشمه بسیاری از آلام اجتماعی ما از ساحت و منظر ژورنالیستی، ازمیان‌رفتن اعتماد است. ما اعتمادبه‌نفسمان را از دست داده‌ایم و متعاقب آن، اعتمادمان به دیگری و دیگران از میان رفته است. وقتی که رسانه‌ها خوانده و شنیده و دیده نمی‌شوند، یعنی مردم به آنها اعتماد ندارند و همین بزنگاه است که مرا نگران حرفه‌ام می‌کند و کم‌کم با کاسته‌شدن از اعتمادبه‌نفسم، زمینه‌ساز کاهش اعتمادم به غیر را فراهم می‌کند. اگر قرار باشد که مردم راست نشنوند، اگر در آزمون راستی‌آزمایی آنچه در رسانه‌ها منعکس می‌شود، شکست بخورند، قدرتشان را از دست می‌دهند؛ چطور می‌شود توقع درمان از دارویی داشته باشیم که اطمینانمان را به تأثیرگذاری‌اش از دست داده‌ایم؟
چنین بی‌اعتمادی دامنه‌داری، شکل‌دهنده بسیاری از بحران‌های جامعه ماست که در شکل‌ها و شمایل‌های مختلف بازنمود می‌شود.
بی‌اعتمادی سرآغاز کلنجاررفتن با خود است؛ من با خودم دست‌به‌یقه می‌شوم تا تسلا بیابم و وقتی که این اتفاق نمی‌افتد، سرگشته شده و به‌ناچار تن به چیزی می‌دهم که مرا به مقصد یا ایستگاه برساند ولی چه فایده که این ایستگاه‌ها واهی و سرابند.
خودفریبی از همین مرحله، به‌تدریج شروع می‌شود تا جایی که به شکل یک عادت و رفتار نهادینه شده و سرچشمه بحران‌های اجتماعی بعدی را شکل می‌دهد. وقتی که اعتماد به خود را از دست بدهیم و وقتی که اعتماد به تکیه‌گاهمان را از دست بدهیم، امنیت روانی از میان می‌رود و همه‌چیز شکل تهدیدکننده‌ای به خود می‌گیرد تا جایی که آن‌قدر بی‌وزن می‌شویم که به بی‌ایستگاهی می‌رسیم و در آنجا منتظر چیزی می‌مانیم که هیچ‌وقت از راه نخواهد رسید.
البته هنوز و همچنان فرصت و مجال بازآفرینی این ارتباط ازدست‌رفته و این اعتماد کمرنگ‌شده باقی است. شاید بشود بر اساس هویت تاریخی‌مان، هویت تازه‌ای بسازیم تا چون دلی در کنار دل دیگر، همدلی ساز کند که ما این‌روزها انگار، مردمان هم‌زبانی هستیم، اما تا همدلی راه باقی است. در آیین رسانه و ژورنالیسم، این فرصت با بازگرداندن بیان واقعیت‌ها به رسانه، زمینه اعتماد مجدد را فراهم می‌کند؛ جایی که مردم چیزهایی را بخوانند و ببینند و بشنوند که از جنس دغدغه‌هایشان است. مشکلات اجتماعی، گره‌های هزاران مشکل و معضل جامعه و راه‌حل‌های آن از دل همین رسانه‌هاست که می‌تواند به گوش مردم برسد.
طبیعتا نگرانی از شرایط امروز، برای خودم و نسل خودم نیست؛ بلکه بیشتر نگران نسل سوم و چهارم جامعه هستم که با سی‌وچند میلیون جمعیت، بعضا، بدون ایستگاه و مقصد، دچار مونولوگی ملال‌آور شده‌اند و دست به خودفراموشی زده‌اند؛ خودفراموشی با خواب، خودفراموشی با مخدرهای دردسترس و خودفراموشی تا آنجا که سیاره‌شان را گم کنند، اما مطمئنم سیاره ما گم نشده است.
* روزنامه‌نگار و مدرس دانشگاه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.