گفتوگو با «باهر» درباره افزایش تعداد پورشههای ایران
کسی با تلاش اقتصادی صرف به ثروت نمیرسد
مهسا علیبیگی: کمپانی پورشه بهتازگی اعلام کرده است در چندسال اخیر ایران اولین مصرفکننده محصولاتش در خاورمیانه است؛ خبری که شاید شنیدنش عجیب به نظر برسد. دکتر «حسین باهر»، جامعهشناس و متخصص اقتصاد انسانی، در گفتوگو با «شرق»، هم دلایل رواج پورشهسواری را بررسی میکند و هم درباره تبعاتش هشدار میدهد.
فکر میکنید در زمینه استفاده از خودروهای تجملاتی عامل اقتصادی مهمتر است یا عامل فرهنگی و اجتماعی؟
بهطورکلی سوارشدن بر ماشینهایی که قیمت آن بیشتر از یک میلیاردتومان است و فقط آقازادهها توان استفاده از آن را دارند، یک نوع تجملزدگی است. تجملزدگی بدتر از تجملگرایی است. ما هیچوقت در ایران تجملگرایی نداشتهایم و نداریم، تا چه برسد به تجملزدگی. تجملزدگی یک تفاوت اساسی با تجملگرایی دارد. فرض کنید فردی گردنبند طلایی دارد که برایش کاربرد مصرفی ندارد و صرفا زینتی است. اگر این گردنبند طلا را به نمایش نگذارد، فرد بهدنبال تجملگرایی رفته است، اما اگر این گردنبند طلا را طوری مورد استفاده قرار دهد که به چشم کسی که آن را ندارد، بیاید، تجملزدگی است. این مسئلهای است که امروز ما آن را در قالب سوارشدن بر ماشینهای لوکس و گرانقیمت مشاهده میکنیم. این در حالی است که براساس آمارهای مختلف، نیمی از جمعیت کشورمان زیر خط فقر قرار دارند. از میان 10 دهک اصلی درآمدی در کشور یک یا دو دهک مرفهین هستند و یک یا دو دهک نیز کاملا و مطلقا ناتوان هستند. از این میان پنج دهک هم زیر خط فقر هستند. به نظر من اینکه در چنین شرایطی کسی بتواند چنین خودروهایی سوار شود، اگر نگوییم اختلاس و ارتشا کرده، از رانتهای اطلاعاتی یا بورسیههای
ارزانقیمت استفاده کرده که البته کاملا ممکن است، میتوانیم بگوییم اقتصاد ناسالم بوده که فردی به این نقطه رسیده است. من فکر میکنم اصلا نمیتوانیم بگوییم که کسی با ارث پدریاش به چنین جایگاهی رسیده است یا اگر هم با ارث پدریاش به اینجا رسیده، اقتصاد ناسالم بوده که توانسته مثلا زمین کشاورزی را تبدیل به برج کند و به ثروت برسد. به نظر من قانون باید از هرکدام از این افراد سؤال کند که از کجا آوردهای؟
اخیرا خانمی در تهران با پورشه تصادف و فوت کرد. یکی از واکنشهایی که در برابر این خبر در شبکههای اجتماعی شکل گرفت، اتفاقا به همین نکته اشاره میکرد که نباید به هر کسی که پولدار و مرفه است، عنوان دزد داد.
من بهعنوان کسی که دکترای اقتصاد و تخصص اقتصاد انسانی دارم، نمیتوانم بپذیرم که در شرایط موجود ایران کسی با تلاش اقتصادی صرف به جایی برسد که قیمت خودرو فرزندش بالای یکمیلیارد تومان باشد. چون اقتصاد ایران، اقتصادی مولد نیست که بتوانیم بگوییم کسی از طریق تولید سالم به درجات بالایی دست یافته است. اقتصاد ما یک اقتصاد نفتی، وارداتی و اسپکولاتیو یا سفتهبازانه است. ما دیگر نه اقتصاد کشاورزی داریم، نه اقتصادمان صنعتی شده است و نه مثل ایالاتمتحده اقتصاد مبتنیبر تک و هایتک داریم. متأسفانه اقتصاد ما بهصورت ساختاری دچار مشکل است. البته شاید کسی که به ثروتی در این اقتصاد دست یافته است بگوید مشکل ساختاری اقتصاد به من ارتباطی ندارد. من فعالیت خودم را انجام دادهام و ثروتمند شدهام. بله در این زمینه حق با اوست، اما اگر شما نگاهی به مفسدان اقتصادی زندانی بیندازید، کاملا این مشکل ساختاری اقتصاد را درک خواهید کرد.
با وجود این نمیتوان گفت هر کسی که ثروتمند است، از راه خلاف آن را کسب کرده. فکر نمیکنید در فرهنگ ما هم نقد ثروتاندوزی وجود دارد؟
ما اگر خود را مسلمان میدانیم، باید بپذیریم که اسلام و قرآن، ثروتاندوزی و تکاثر را تقبیح کرده است. اسلام همواره تأکید میکند نباید ثروت بین تعداد محدودی از افراد جامعه ردوبدل شود.
تأثیرات اجتماعیاین مسائل چیست؟
مهمترین پیامد چنین وضعیت اقتصادیای این است که امکانات در اختیار اکثریتی که جامعه را تشکیل میدهند نیست و در نتیجه فقر گسترش پیدا میکند. هر فرد مبتکر و خلاقی اگر فقیر باشد و در ساختار ناسالم فعالیت کند، نمیتواند ایدهها و توانمندیهایش را به منصه ظهور برساند.
مهسا علیبیگی: کمپانی پورشه بهتازگی اعلام کرده است در چندسال اخیر ایران اولین مصرفکننده محصولاتش در خاورمیانه است؛ خبری که شاید شنیدنش عجیب به نظر برسد. دکتر «حسین باهر»، جامعهشناس و متخصص اقتصاد انسانی، در گفتوگو با «شرق»، هم دلایل رواج پورشهسواری را بررسی میکند و هم درباره تبعاتش هشدار میدهد.
فکر میکنید در زمینه استفاده از خودروهای تجملاتی عامل اقتصادی مهمتر است یا عامل فرهنگی و اجتماعی؟
بهطورکلی سوارشدن بر ماشینهایی که قیمت آن بیشتر از یک میلیاردتومان است و فقط آقازادهها توان استفاده از آن را دارند، یک نوع تجملزدگی است. تجملزدگی بدتر از تجملگرایی است. ما هیچوقت در ایران تجملگرایی نداشتهایم و نداریم، تا چه برسد به تجملزدگی. تجملزدگی یک تفاوت اساسی با تجملگرایی دارد. فرض کنید فردی گردنبند طلایی دارد که برایش کاربرد مصرفی ندارد و صرفا زینتی است. اگر این گردنبند طلا را به نمایش نگذارد، فرد بهدنبال تجملگرایی رفته است، اما اگر این گردنبند طلا را طوری مورد استفاده قرار دهد که به چشم کسی که آن را ندارد، بیاید، تجملزدگی است. این مسئلهای است که امروز ما آن را در قالب سوارشدن بر ماشینهای لوکس و گرانقیمت مشاهده میکنیم. این در حالی است که براساس آمارهای مختلف، نیمی از جمعیت کشورمان زیر خط فقر قرار دارند. از میان 10 دهک اصلی درآمدی در کشور یک یا دو دهک مرفهین هستند و یک یا دو دهک نیز کاملا و مطلقا ناتوان هستند. از این میان پنج دهک هم زیر خط فقر هستند. به نظر من اینکه در چنین شرایطی کسی بتواند چنین خودروهایی سوار شود، اگر نگوییم اختلاس و ارتشا کرده، از رانتهای اطلاعاتی یا بورسیههای
ارزانقیمت استفاده کرده که البته کاملا ممکن است، میتوانیم بگوییم اقتصاد ناسالم بوده که فردی به این نقطه رسیده است. من فکر میکنم اصلا نمیتوانیم بگوییم که کسی با ارث پدریاش به چنین جایگاهی رسیده است یا اگر هم با ارث پدریاش به اینجا رسیده، اقتصاد ناسالم بوده که توانسته مثلا زمین کشاورزی را تبدیل به برج کند و به ثروت برسد. به نظر من قانون باید از هرکدام از این افراد سؤال کند که از کجا آوردهای؟
اخیرا خانمی در تهران با پورشه تصادف و فوت کرد. یکی از واکنشهایی که در برابر این خبر در شبکههای اجتماعی شکل گرفت، اتفاقا به همین نکته اشاره میکرد که نباید به هر کسی که پولدار و مرفه است، عنوان دزد داد.
من بهعنوان کسی که دکترای اقتصاد و تخصص اقتصاد انسانی دارم، نمیتوانم بپذیرم که در شرایط موجود ایران کسی با تلاش اقتصادی صرف به جایی برسد که قیمت خودرو فرزندش بالای یکمیلیارد تومان باشد. چون اقتصاد ایران، اقتصادی مولد نیست که بتوانیم بگوییم کسی از طریق تولید سالم به درجات بالایی دست یافته است. اقتصاد ما یک اقتصاد نفتی، وارداتی و اسپکولاتیو یا سفتهبازانه است. ما دیگر نه اقتصاد کشاورزی داریم، نه اقتصادمان صنعتی شده است و نه مثل ایالاتمتحده اقتصاد مبتنیبر تک و هایتک داریم. متأسفانه اقتصاد ما بهصورت ساختاری دچار مشکل است. البته شاید کسی که به ثروتی در این اقتصاد دست یافته است بگوید مشکل ساختاری اقتصاد به من ارتباطی ندارد. من فعالیت خودم را انجام دادهام و ثروتمند شدهام. بله در این زمینه حق با اوست، اما اگر شما نگاهی به مفسدان اقتصادی زندانی بیندازید، کاملا این مشکل ساختاری اقتصاد را درک خواهید کرد.
با وجود این نمیتوان گفت هر کسی که ثروتمند است، از راه خلاف آن را کسب کرده. فکر نمیکنید در فرهنگ ما هم نقد ثروتاندوزی وجود دارد؟
ما اگر خود را مسلمان میدانیم، باید بپذیریم که اسلام و قرآن، ثروتاندوزی و تکاثر را تقبیح کرده است. اسلام همواره تأکید میکند نباید ثروت بین تعداد محدودی از افراد جامعه ردوبدل شود.
تأثیرات اجتماعیاین مسائل چیست؟
مهمترین پیامد چنین وضعیت اقتصادیای این است که امکانات در اختیار اکثریتی که جامعه را تشکیل میدهند نیست و در نتیجه فقر گسترش پیدا میکند. هر فرد مبتکر و خلاقی اگر فقیر باشد و در ساختار ناسالم فعالیت کند، نمیتواند ایدهها و توانمندیهایش را به منصه ظهور برساند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.