|

درباره «کلاه سیاه»فیلم آخر مایکل مان

مرگ فیلم‌ساز

نام مایکل مان برای ما دوست‌داران سینما در ایران همیشه همراه بوده با رویارویی آل پاچینو و رابرت دنیرو در فیلم «مخمصه»، با سکانس زیبای سرقت از بانک و پایان درخور فیلم. مایکل مان برای ما همان کارگردان فیلم خوش‌ریتم «آخرین بازمانده موهیکان» است که داستان تکراری‌اش را با شور و هیجان روایت می‌کرد. مایکل مان برای ما کارگردان تریلر «وثیقه» است که همه‌چیزش تکراری بود، اما نمی‌شد از خیر تماشایش گذشت و با لذتی گناه‌آلود این فیلم اساسا تجاری را دنبال کردیم. اما «دزد»، یکی از جذاب‌ترین فیلم‌های مستقل دهه 1980 بود و شاید همین فیلم بود که اصلا نگاه‌ها را به مانِ تازه‌وارد به سینما (او سابقه طولانی در تلویزیون داشت) عوض کرد، فیلم، کیفیتی نوآرگونه و هستی‌گرایانه داشت که هنوز هم پس از گذشت بیش از 30 سال تماشایش را جذاب می‌نماید. این فیلم و بعدش «شکارچی انسان» (پیش‌درآمد «سکوت بره‌ها») آدم را مجاب می‌کرد که مایکل مان فیلم‌سازی هنرمند است و کارهایش را باید دنبال کرد، اما مان خیلی سریع به سمت سینمای تجاری لغزید و با اینکه همیشه تلاش می‌کرد روی لبه باریک فیلم هنری و تجاری راه برود، اما موفقیتش در این کار («مخمصه» و «وثیقه») کم‌رنگ‌تر از شکستش در این زمینه («خودی»، «میامی وایس» و «دشمن مردم») بود. «دشمن مردم» چنان شکست مفتضحانه‌ای بود که مان شش سال از سینما دور شد و حالا با «کلاه سیاه» (اصطلاحی برای توصیف هکرها) برگشته؛ فیلمی که قرار بود مان با آن اعاده حیثیت کند، اما نتیجه معکوس شده. «کلاه سیاه» یکی از بدترین فیلم‌های چندسال اخیر سینمای آمریکا و بدترین فیلم کارنامه مان است و حتی چهار تدوینگرش هم نتوانسته‌اند سروشکلی به آن بدهند. انگار جوانی پس از دیدن فیلم‌های اولیه مان تصمیم گرفته باشد یک فیلم اکشن هوشمندانه بسازد، اما این هوشمندی فقط در ذهن او مانده و به فیلم راه باز نکرده است. همه‌چیز در «کلاه سیاه» غلط از آب درآمده؛ از تصاویر مضحکی که قرار است هک‌کردن سیستم‌های رایانه‌ای را نشان دهد تا انتخاب ابلهانه بازیگران (چیزی که در چهره کریس همزورث دیده نمی‌شود، نبوغ است و باور اینکه او «خداوندگار» هک و برنامه‌نویسی است غیرممکن است). انگار مان و همکار فیلم‌نامه‌نویسش پس از خواندن کتابی از سید فیلد یا چطور در یک‌روز فیلم‌نامه‌نویس شویم، فیلم‌نامه «کلاه سیاه» را سر هم کرده‌اند و سیر رخ‌دادن وقایع فیلم و شکل‌گرفتن روابط بین شخصیت‌ها شکی باقی نمی‌گذارد که نویسندگان فیلم هروقت مشغول نوشتن شده‌ا‌ند، یادشان رفته که دیروز چه نوشته بودند. «کلاه سیاه» آن‌قدر چندپاره، بدون رمق و ناخواسته خنده‌دار است که خیلی راحت می‌شود با محصولات استانی تلویزیون خودمان اشتباهش گرفت. احتمال برگشت مان به دنیای فیلم‌سازی بعد از این شکست همه‌جانبه خیلی کم است. امیدوارم در این مدت برگردد و دوباره فیلم‌های خودش مخصوصا «دزد» و «شکارچی انسان» و البته «مخمصه» و «وثیقه» را تماشا کند، حتما خودش خیلی زودتر و بهتر از دیگران می‌فهمد کجای کار اشتباه کرده.

نام مایکل مان برای ما دوست‌داران سینما در ایران همیشه همراه بوده با رویارویی آل پاچینو و رابرت دنیرو در فیلم «مخمصه»، با سکانس زیبای سرقت از بانک و پایان درخور فیلم. مایکل مان برای ما همان کارگردان فیلم خوش‌ریتم «آخرین بازمانده موهیکان» است که داستان تکراری‌اش را با شور و هیجان روایت می‌کرد. مایکل مان برای ما کارگردان تریلر «وثیقه» است که همه‌چیزش تکراری بود، اما نمی‌شد از خیر تماشایش گذشت و با لذتی گناه‌آلود این فیلم اساسا تجاری را دنبال کردیم. اما «دزد»، یکی از جذاب‌ترین فیلم‌های مستقل دهه 1980 بود و شاید همین فیلم بود که اصلا نگاه‌ها را به مانِ تازه‌وارد به سینما (او سابقه طولانی در تلویزیون داشت) عوض کرد، فیلم، کیفیتی نوآرگونه و هستی‌گرایانه داشت که هنوز هم پس از گذشت بیش از 30 سال تماشایش را جذاب می‌نماید. این فیلم و بعدش «شکارچی انسان» (پیش‌درآمد «سکوت بره‌ها») آدم را مجاب می‌کرد که مایکل مان فیلم‌سازی هنرمند است و کارهایش را باید دنبال کرد، اما مان خیلی سریع به سمت سینمای تجاری لغزید و با اینکه همیشه تلاش می‌کرد روی لبه باریک فیلم هنری و تجاری راه برود، اما موفقیتش در این کار («مخمصه» و «وثیقه») کم‌رنگ‌تر از شکستش در این زمینه («خودی»، «میامی وایس» و «دشمن مردم») بود. «دشمن مردم» چنان شکست مفتضحانه‌ای بود که مان شش سال از سینما دور شد و حالا با «کلاه سیاه» (اصطلاحی برای توصیف هکرها) برگشته؛ فیلمی که قرار بود مان با آن اعاده حیثیت کند، اما نتیجه معکوس شده. «کلاه سیاه» یکی از بدترین فیلم‌های چندسال اخیر سینمای آمریکا و بدترین فیلم کارنامه مان است و حتی چهار تدوینگرش هم نتوانسته‌اند سروشکلی به آن بدهند. انگار جوانی پس از دیدن فیلم‌های اولیه مان تصمیم گرفته باشد یک فیلم اکشن هوشمندانه بسازد، اما این هوشمندی فقط در ذهن او مانده و به فیلم راه باز نکرده است. همه‌چیز در «کلاه سیاه» غلط از آب درآمده؛ از تصاویر مضحکی که قرار است هک‌کردن سیستم‌های رایانه‌ای را نشان دهد تا انتخاب ابلهانه بازیگران (چیزی که در چهره کریس همزورث دیده نمی‌شود، نبوغ است و باور اینکه او «خداوندگار» هک و برنامه‌نویسی است غیرممکن است). انگار مان و همکار فیلم‌نامه‌نویسش پس از خواندن کتابی از سید فیلد یا چطور در یک‌روز فیلم‌نامه‌نویس شویم، فیلم‌نامه «کلاه سیاه» را سر هم کرده‌اند و سیر رخ‌دادن وقایع فیلم و شکل‌گرفتن روابط بین شخصیت‌ها شکی باقی نمی‌گذارد که نویسندگان فیلم هروقت مشغول نوشتن شده‌ا‌ند، یادشان رفته که دیروز چه نوشته بودند. «کلاه سیاه» آن‌قدر چندپاره، بدون رمق و ناخواسته خنده‌دار است که خیلی راحت می‌شود با محصولات استانی تلویزیون خودمان اشتباهش گرفت. احتمال برگشت مان به دنیای فیلم‌سازی بعد از این شکست همه‌جانبه خیلی کم است. امیدوارم در این مدت برگردد و دوباره فیلم‌های خودش مخصوصا «دزد» و «شکارچی انسان» و البته «مخمصه» و «وثیقه» را تماشا کند، حتما خودش خیلی زودتر و بهتر از دیگران می‌فهمد کجای کار اشتباه کرده.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.