فردیت، سلامت روان و رسانهها
امیرحسین جلالیندوشن. روانپزشک
فردیت به یک تعبیر بدین معناست که هر انسانی دارای خلوت و حریم خصوصی فیزیکی و روانی و عقیده فردی و دیگر حقوق اساسی است که در هر شرایطی باید محترم شمرده شود. فردگرایی فرد را مرکزتوجه خود قرار میدهد. فردگرایی را میتوان جهانبینیای تصور کرد که فرد در مرکز آن قرار دارد. اهدافِ فردی، ویژگیهای منحصربهفرد، فرمانراندن بر خویشتن، کنترلِ شخصی و بیتفاوتی به مسائلِ پیرامون از خصوصیاتِ این نوع جهانبینی است.
اما چگونه موضوع فردیت با سلامت روان گره میخورد؟ و در وضعیت کنونی ایران، آیا میتوان رابطهای میان رسانهها، فردیت و سلامت روان یافت؟ خوشبختانه در چند سال اخیر رسانههای عمومی دیداری- شنیداری و مکتوب توجه قابلقبولی به مقوله سلامت روان و اهمیت آن نشان دادهاند. تعداد برنامههای تولیدشده یا نوشتارهای تولیدی رو به افزایش گذاشته و موضوعهایی که تا پیش از این در سپهر عمومی موردتوجه نبود و بهعبارتی در سبد نیازمندیهای مردم جایی نداشت، هماکنون عرضه و تقاضای قابلقبولی یافتهاند.
اما در این میان یک آسیب جدی خودنمایی میکند. مفهومی را که رسانهها از سلامت روان و راههای کسب آن میسازند و به مخاطبهای خود عرضه میکنند، میتوان در نقطه مقابل بهرسمیتشناختن مفهوم فردیت دانست. در تصویری که عموم رسانهها میسازند، تجربههای فردی سهم چندانی در تکوین شخصیت و جهان درونروانی فرد ندارد. رسانهها عموما دنبال نسخههایی یکدست و کلیشهوار برای وضعیتهای انسانی میگردند. تلاش میکنند پیچیدگی تجربههای روانشناختی را ساده کنند و درنتیجه راهحلهایی معجزهگونه ارائه دهند. بهعبارتی آفتی روان- جامعهشناختی که در جامعه برای زود به مقصدرسیدن و زود پولدارشدن و زودکامیابشدن وجود دارد، در اینجا نیز به شکل ارائه پیشنهادهایی که میتواند کامبخشی فوری به بار آورد، رخ مینماید.
خبرنگاران عموما میخواهند کارشناسان، وضعیتی سادهشده- نه به معنای همهفهم بلکه به معنای تقلیلیافته و سادهانگارانه- از موضوعات مربوط به سلامت روان ارائه دهند. بسیاری کسانی که از آنها در این گفتوگوها و نوشتهها یاد میشود، نیازمند درمانهای مناسب دارویی یا غیردارویی هستند، اما روزنامهنگاران میخواهند کارشناس سلامت روان یا روانپزشک در قالب چند توصیه ساده بدون درنظرگرفتن فردیت فرد، راهحلی جادویی ارائه کند. روندی که یکی از روانپزشکان خبره در امر رسانهها، آن را روانشناسی زرد- در برابر روزنامهنگاری زرد- نام نهاده است. وضعیت فوق به بازاندیشی جدی نیاز دارد.
فردیت به یک تعبیر بدین معناست که هر انسانی دارای خلوت و حریم خصوصی فیزیکی و روانی و عقیده فردی و دیگر حقوق اساسی است که در هر شرایطی باید محترم شمرده شود. فردگرایی فرد را مرکزتوجه خود قرار میدهد. فردگرایی را میتوان جهانبینیای تصور کرد که فرد در مرکز آن قرار دارد. اهدافِ فردی، ویژگیهای منحصربهفرد، فرمانراندن بر خویشتن، کنترلِ شخصی و بیتفاوتی به مسائلِ پیرامون از خصوصیاتِ این نوع جهانبینی است.
اما چگونه موضوع فردیت با سلامت روان گره میخورد؟ و در وضعیت کنونی ایران، آیا میتوان رابطهای میان رسانهها، فردیت و سلامت روان یافت؟ خوشبختانه در چند سال اخیر رسانههای عمومی دیداری- شنیداری و مکتوب توجه قابلقبولی به مقوله سلامت روان و اهمیت آن نشان دادهاند. تعداد برنامههای تولیدشده یا نوشتارهای تولیدی رو به افزایش گذاشته و موضوعهایی که تا پیش از این در سپهر عمومی موردتوجه نبود و بهعبارتی در سبد نیازمندیهای مردم جایی نداشت، هماکنون عرضه و تقاضای قابلقبولی یافتهاند.
اما در این میان یک آسیب جدی خودنمایی میکند. مفهومی را که رسانهها از سلامت روان و راههای کسب آن میسازند و به مخاطبهای خود عرضه میکنند، میتوان در نقطه مقابل بهرسمیتشناختن مفهوم فردیت دانست. در تصویری که عموم رسانهها میسازند، تجربههای فردی سهم چندانی در تکوین شخصیت و جهان درونروانی فرد ندارد. رسانهها عموما دنبال نسخههایی یکدست و کلیشهوار برای وضعیتهای انسانی میگردند. تلاش میکنند پیچیدگی تجربههای روانشناختی را ساده کنند و درنتیجه راهحلهایی معجزهگونه ارائه دهند. بهعبارتی آفتی روان- جامعهشناختی که در جامعه برای زود به مقصدرسیدن و زود پولدارشدن و زودکامیابشدن وجود دارد، در اینجا نیز به شکل ارائه پیشنهادهایی که میتواند کامبخشی فوری به بار آورد، رخ مینماید.
خبرنگاران عموما میخواهند کارشناسان، وضعیتی سادهشده- نه به معنای همهفهم بلکه به معنای تقلیلیافته و سادهانگارانه- از موضوعات مربوط به سلامت روان ارائه دهند. بسیاری کسانی که از آنها در این گفتوگوها و نوشتهها یاد میشود، نیازمند درمانهای مناسب دارویی یا غیردارویی هستند، اما روزنامهنگاران میخواهند کارشناس سلامت روان یا روانپزشک در قالب چند توصیه ساده بدون درنظرگرفتن فردیت فرد، راهحلی جادویی ارائه کند. روندی که یکی از روانپزشکان خبره در امر رسانهها، آن را روانشناسی زرد- در برابر روزنامهنگاری زرد- نام نهاده است. وضعیت فوق به بازاندیشی جدی نیاز دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.