|

عقده فداکاری

دایان دوکریه . ترجمه: محمدعلی عسگری

تیم دراگیستی به نام «دینامو» آن روز با تیم چاوشسکو به نام «سی‌سی‌ای» بازی داشت. ایلانا چاوشسکو و مارتا دراگیستی روی سکو نشسته بودند. بین آن دو زن ابتدا مشاجره‌ای لفظی درگرفت که درنهایت به دشنام منجر شد. تماشاچیان حاضر به‌جای توجه به بازی، حواس‌شان متوجه آنها بود. معمولا بین تمام کسانی که به مصیبتی دچار می‌شوند، عقده فداکاری به‌وجود می‌آید. اشخاصی که به آن فرد نزدیک‌تر باشند، معمولا نخستین کسانی هستند که نگران او می‌شوند؛ نگرانی یا احساس ترس خاصی که معمولا کسانی که به همه مردم اعتماد ندارند، به آن دچار می‌شوند. «زویا»، دختر چاوشسکو‌ها، نیز از این قاعده مستثنا نبود. وقتی به سن نخستین عشق رسید، ایلانا او را به‌شدت کنترل می‌کرد و از این کار نیز ابایی نداشت. می‌دانست دخترش به یک روزنامه‌نگار جوان که در مجله «لومیا»ی رومانی درباره مسائل سیاسی می‌نوشت، علاقه‌مند شده است. پیش از آنکه زویا نامزد احتمالی آینده‌اش را به پدر و مادر معرفی کند، ایلانا پرونده‌ای سنگین از او و خانواده‌اش تهیه کرده بود. در‌‌نهایت به‌دلیل پایین‌بودن اصالت خانوادگی و پایین‌بودن سطح فرهنگی خانواده و نداشتن سبک زندگی جدید و پیشرفته، از دور خارج شد. ایلانا در حالی که داشت تصاویر و فیلم‌های گرفته‌شده از خانواده آن جوان را بدون اطلاعشان زیرورو می‌کرد، گفت: «نگاه کن چه‌ریختی راه می‌روند. به ساق‌های کج و پا‌های‌شان که شبیه آدم‌های کودن است، نگاه کن!». اما اینها همه آن چیزی نبود که شامل حال آن جوان نگون‌بخت شد. ایلانا عکسی ناشایست از او پیدا کرد. آن پسر کم‌ادب به خودش جرئت داده بود شلوار جین بپوشد. بنابراین به‌سرعت حکم قاطعی را علیه او صادر کرد و گفت:
«نفرت انگیز!»؛ حکمی که نشان می‌داد چه احساس بدی نسبت به او دارد. ایلانا دستور داد او را شنود کنند. وقتی سخنان لطیف او را شنید و اشارات دیگری از او دید که بیانگر یک رابطه تازه‌پا بود، کینه‌اش چند برابر شد: «نمی‌خواهم بعد از این ببینم که این آشغال حتی یک‌روز هم دوروبر او [زویا] بچرخد. مثل یک پشه باید او را کشت؛ یعنی در جریان یک حادثه رانندگی یا چیزی دیگر. می‌دانم که دخترم، با آن ادا و اطوارش از آن یک مصیبت بزرگ خواهد ساخت. پس باید او را به خارج فرستاد تا آنجا بپوسد». دستورش را صادر کرد و پاسیبا مأمور اجرای آن شد. باید به خارج فرستاده می‌شد. اما کجا؟ این بخت‌برگشته باید به کدام تبعیدگاه برده می‌شد تا بپوسد؟ به «گینه»! بعد در برابر دستگاه‌های خاص خود گفت: «یادتان می‌آید زمانی که در کوناکری بودیم؟ آنجا با سفیر درباره حقوق‌دانی صحبت کردم که سرش مثل یک طالبی کرمو ترکیده بود. پر از کثافت بود. سفیرمان گفت کرم‌ها زیر پوست سرش تخم‌گذاری کرده بودند. حالا می‌خواهم عکسی از سر او ببینم که همین طور مثل طالبی ترکیده باشد». به این ترتیب تصمیم گرفته شد «آقای بلو جینز» بدون اینکه اثری از او بماند، از صحنه محو شود. رفیق ایلانا بسیار تلاش می‌کرد چنین شیوه ظالمانه‌ای را که جزء خلق و خویش بود، از دیگران پنهان کند. برای همین به قیافه ظاهری‌اش به‌خصوص هنگامی که در رسانه‌ها ظاهر می‌شد، می‌رسید. در یک عکس فتوگرافیکی رسمی که از او در سطحی گسترده پخش شده بود و در همه نهادهای دولتی به چشم می‌خورد، سفید‌تر دیده می‌شد. در آن عکس لباسی یکدست و رسمی برتن داشت و کودکانی او را احاطه کرده بودند. در جریان دیدارهای رسمی، وقتی چاوشسکو‌ها به روستایی یا کارخانه‌ای می‌رفتند، دوربین‌ها صحنه‌هایی را ضبط می‌کردند که فضایی ثابت و لایتغیر داشت: کودکانی که به استقبال می‌آمدند و به آن دو، نان و نمک هدیه می‌کردند. ایلانا نیز با ظاهری مهربان از آنها تشکر می‌کرد. او روزبه‌روز در تبلیغات رسمی مقدس‌تر جلوه داده می‌شد و مادر رومانی یا مادر همه کودکان این کشور لقب می‌گرفت. هرچند می‌توانست تصویر خودش را در داخل رومانی به این شکل ترسیم کند، اما در خلال سفرهایی که به خارج داشت نمی‌توانست حرکات و رفتارهای عجیب‌وغریبش را از دیگران پنهان کند.
لذت‌های حقیر
البته قدرت ایلانا بر انجام کارهای بد، عملا در جریان گفت‌وگوهای دیپلماتیک بود که آشکار می‌شد. او از این سفر‌ها برای نشان‌دادن پرستیژش استفاده می‌کرد، مثلا دستور می‌داد منوی غذایش را به زبان فرانسوی بنویسند. او از این کار هدف خیلی پیش‌پاافتاده‌ای داشت: نشان‌دادن سلیقه‌اش در آشپزی و آشنایی‌اش نسبت به زبان فرانسوی و سبک زندگی فرانسوی. این در حالی بود که از آن دو تقریبا هیچ چیزی نمی‌دانست. ایلانا از فرهنگ پاریسی، جز لباس‌های پرزرق‌وبرق از چیزی سر درنمی‌آورد. از سال ۱۹۷۴ گنجه لباس‌هایش به‌صورت انحصاری به لباس‌هایی اختصاص داشت که صنایع بافندگی جدیدی که همسرش تأسیس کرده بود، آنها را تولید می‌کرد.

تیم دراگیستی به نام «دینامو» آن روز با تیم چاوشسکو به نام «سی‌سی‌ای» بازی داشت. ایلانا چاوشسکو و مارتا دراگیستی روی سکو نشسته بودند. بین آن دو زن ابتدا مشاجره‌ای لفظی درگرفت که درنهایت به دشنام منجر شد. تماشاچیان حاضر به‌جای توجه به بازی، حواس‌شان متوجه آنها بود. معمولا بین تمام کسانی که به مصیبتی دچار می‌شوند، عقده فداکاری به‌وجود می‌آید. اشخاصی که به آن فرد نزدیک‌تر باشند، معمولا نخستین کسانی هستند که نگران او می‌شوند؛ نگرانی یا احساس ترس خاصی که معمولا کسانی که به همه مردم اعتماد ندارند، به آن دچار می‌شوند. «زویا»، دختر چاوشسکو‌ها، نیز از این قاعده مستثنا نبود. وقتی به سن نخستین عشق رسید، ایلانا او را به‌شدت کنترل می‌کرد و از این کار نیز ابایی نداشت. می‌دانست دخترش به یک روزنامه‌نگار جوان که در مجله «لومیا»ی رومانی درباره مسائل سیاسی می‌نوشت، علاقه‌مند شده است. پیش از آنکه زویا نامزد احتمالی آینده‌اش را به پدر و مادر معرفی کند، ایلانا پرونده‌ای سنگین از او و خانواده‌اش تهیه کرده بود. در‌‌نهایت به‌دلیل پایین‌بودن اصالت خانوادگی و پایین‌بودن سطح فرهنگی خانواده و نداشتن سبک زندگی جدید و پیشرفته، از دور خارج شد. ایلانا در حالی که داشت تصاویر و فیلم‌های گرفته‌شده از خانواده آن جوان را بدون اطلاعشان زیرورو می‌کرد، گفت: «نگاه کن چه‌ریختی راه می‌روند. به ساق‌های کج و پا‌های‌شان که شبیه آدم‌های کودن است، نگاه کن!». اما اینها همه آن چیزی نبود که شامل حال آن جوان نگون‌بخت شد. ایلانا عکسی ناشایست از او پیدا کرد. آن پسر کم‌ادب به خودش جرئت داده بود شلوار جین بپوشد. بنابراین به‌سرعت حکم قاطعی را علیه او صادر کرد و گفت:
«نفرت انگیز!»؛ حکمی که نشان می‌داد چه احساس بدی نسبت به او دارد. ایلانا دستور داد او را شنود کنند. وقتی سخنان لطیف او را شنید و اشارات دیگری از او دید که بیانگر یک رابطه تازه‌پا بود، کینه‌اش چند برابر شد: «نمی‌خواهم بعد از این ببینم که این آشغال حتی یک‌روز هم دوروبر او [زویا] بچرخد. مثل یک پشه باید او را کشت؛ یعنی در جریان یک حادثه رانندگی یا چیزی دیگر. می‌دانم که دخترم، با آن ادا و اطوارش از آن یک مصیبت بزرگ خواهد ساخت. پس باید او را به خارج فرستاد تا آنجا بپوسد». دستورش را صادر کرد و پاسیبا مأمور اجرای آن شد. باید به خارج فرستاده می‌شد. اما کجا؟ این بخت‌برگشته باید به کدام تبعیدگاه برده می‌شد تا بپوسد؟ به «گینه»! بعد در برابر دستگاه‌های خاص خود گفت: «یادتان می‌آید زمانی که در کوناکری بودیم؟ آنجا با سفیر درباره حقوق‌دانی صحبت کردم که سرش مثل یک طالبی کرمو ترکیده بود. پر از کثافت بود. سفیرمان گفت کرم‌ها زیر پوست سرش تخم‌گذاری کرده بودند. حالا می‌خواهم عکسی از سر او ببینم که همین طور مثل طالبی ترکیده باشد». به این ترتیب تصمیم گرفته شد «آقای بلو جینز» بدون اینکه اثری از او بماند، از صحنه محو شود. رفیق ایلانا بسیار تلاش می‌کرد چنین شیوه ظالمانه‌ای را که جزء خلق و خویش بود، از دیگران پنهان کند. برای همین به قیافه ظاهری‌اش به‌خصوص هنگامی که در رسانه‌ها ظاهر می‌شد، می‌رسید. در یک عکس فتوگرافیکی رسمی که از او در سطحی گسترده پخش شده بود و در همه نهادهای دولتی به چشم می‌خورد، سفید‌تر دیده می‌شد. در آن عکس لباسی یکدست و رسمی برتن داشت و کودکانی او را احاطه کرده بودند. در جریان دیدارهای رسمی، وقتی چاوشسکو‌ها به روستایی یا کارخانه‌ای می‌رفتند، دوربین‌ها صحنه‌هایی را ضبط می‌کردند که فضایی ثابت و لایتغیر داشت: کودکانی که به استقبال می‌آمدند و به آن دو، نان و نمک هدیه می‌کردند. ایلانا نیز با ظاهری مهربان از آنها تشکر می‌کرد. او روزبه‌روز در تبلیغات رسمی مقدس‌تر جلوه داده می‌شد و مادر رومانی یا مادر همه کودکان این کشور لقب می‌گرفت. هرچند می‌توانست تصویر خودش را در داخل رومانی به این شکل ترسیم کند، اما در خلال سفرهایی که به خارج داشت نمی‌توانست حرکات و رفتارهای عجیب‌وغریبش را از دیگران پنهان کند.
لذت‌های حقیر
البته قدرت ایلانا بر انجام کارهای بد، عملا در جریان گفت‌وگوهای دیپلماتیک بود که آشکار می‌شد. او از این سفر‌ها برای نشان‌دادن پرستیژش استفاده می‌کرد، مثلا دستور می‌داد منوی غذایش را به زبان فرانسوی بنویسند. او از این کار هدف خیلی پیش‌پاافتاده‌ای داشت: نشان‌دادن سلیقه‌اش در آشپزی و آشنایی‌اش نسبت به زبان فرانسوی و سبک زندگی فرانسوی. این در حالی بود که از آن دو تقریبا هیچ چیزی نمی‌دانست. ایلانا از فرهنگ پاریسی، جز لباس‌های پرزرق‌وبرق از چیزی سر درنمی‌آورد. از سال ۱۹۷۴ گنجه لباس‌هایش به‌صورت انحصاری به لباس‌هایی اختصاص داشت که صنایع بافندگی جدیدی که همسرش تأسیس کرده بود، آنها را تولید می‌کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.