|

در ستایش نگارخانه‌ای به وسعت یک شهر

دکتر مهدی مکی‌نژاد . استاد دانشگاه

وقتی اولین بیلبورد را در بزرگراه دیدم که چند اثر هنری را به نمایش گذاشته است، با تعجب نگاه کردم که قضیه چیست؟ به تابلوهای بعدی که رسیدم، باز هم آثار هنری به نمایش گذاشته شده بود! این‌بار با کمی دقت، عنوان «نگارخانه‌ای به وسعت یک شهر» جلب‌توجه کرد. بله، ‌در تهران، در این‌روزهای زیبای اردیبهشت‌ماه، شاهد نمایشگاهی بزرگ به وسعت شهر هستیم، باورش کمی سخت است، اما این اتفاق خوب به‌وقوع پیوسته و از 15 تا 25 اردیبهشت‌ماه در بیش از هزارو 600 تابلو و سازه‌های تبلیغاتی، آثار هنرمندان داخلی و خارجی به نمایش گذاشته شده‌اند. این حرکت که در نوع خود منحصربه‌فرد است و می‌تواند گام مهمی در عمومی‌کردن هنر و تلطیف فضای دیداری شهر تلقی شود، صرف‌نظر از طرح مباحث کمی و کیفی آن، ‌یک کار باارزش و ستودنی است و رویکرد خوبی است که می‌تواند در تقویم سالانه سازمان زیباسازی جای ثابتی به خود اختصاص دهد. خوشبختانه در میان افواه مردم، ‌به‌خصوص جامعه فرهنگی، بازتاب خوبی داشته، ‌حتی طرح این موضوع به فضاهای مجازی نیز کشیده ‌شده و به یک مسئله عمومی روز تبدیل شده است. طرح این مسائل به‌خوبی نشان می‌دهد که مردم چقدر نیاز به تغییر و عوض‌شدن فضا و اتمسفر محیط زندگی‌شان دارند. خوب است که بعد از اتمام این دوره، این حرکت از جوانب مختلف ‌هنری، ‌فنی، جامعه‌شناسی و سایر مسائل مورد بررسی قرار گیرد. به‌‌هرجهت این اتفاق هنری که در مدت زمان کوتاهی شکل اجرائی به خود گرفته ‌است را به فال نیک می‌گیریم و برای تقویت و استمرار آن، به طرح پاره‌ای از محسنات و مشکلات آن می‌پردازیم:
اولین موضوعی که جلب‌توجه می‌کند، این است که شهرداری از خیر سود این‌ همه تابلو در گذرگاه‌های مختلف گذشته و حرکتی را انجام داده که صرفا برای ارتقای فرهنگ مردم است بنابراین مردم نیز این عمل را به نیکی درک و احساس می‌کنند سهمی در حیات اجتماعی شهر دارند و به سلیقه آنها نیز احترام گذاشته‌ شده است. دومین مسئله، انتقال حس زیبایی‌شناسی از طریق ارائه آثار هنرمندان طراز اول کشورمان است. همچنین آشنایی مردم با مفاخر و آثار هنری گذشته علاوه‌بر قدردانی از هنرمندان، باعث تقویت هویت ملی می‌شود و از دیدن این‌همه آثار هنری به خود می‌بالند. موضوع دیگری که نباید فراموش کرد این است که مردم ما مخصوصا در شهرهای بزرگ در لابه‌لای مشکلات و ترافیک‌های سنگین، دچار روزمرگی و یکنواختی زندگی شده‌اند، هرازچندگاهی نیاز به تغییر این رویه است که فضای مردم عوض شود و از این طریق مردم را تشویق و ترغیب کرد که به بازدید آثار هنری در موزه‌ها و گالری‌ها بروند. نکته جالب‌توجه دیگری که بیشتر برای اهل فن اهمیت دارد، ‌ارائه آثار موزه‌ای است که تاکنون در جایی چاپ و به نمایش گذاشته نشده‌اند مثل دو قطعه خط از میرزامهدی شریف‌شیرازی در دوره قاجار و متعلق به موزه شهدا، این دو اثر هنری در جریان و نهضت هنری نقاشیخط بسیار بااهمیت هستند. درخصوص مشکلات این طرح نکاتی قابل‌ذکر است؛ ازجمله: مجموعه به‌نمایش گذاشته‌شده هیچ‌گونه رویکرد علمی و پژوهشی ویژه‌ای ندارد، یعنی این مجموعه نه ارتباط و انسجام تاریخی دارد چون از سفالینه‌ها و آثار قبل از اسلام تا دوره معاصر را پوشش داده است و نه انسجام موضوعی دارد، زیرا از همه نوع آثار نقاشی، مجسمه، عکس، ‌کاشی‌کاری و... در کنار هم به نمایش گذاشته شده‌اند. جالب است که آثار هنرمندان خارجی مثل موندریان، ماتیس، پل کله، ویکتور وازارلی بدون هیچ‌گونه نظم و سیاقی در مکان‌های مختلف قرار گرفته‌اند، مثلا اثری از پیت موندریان در میدان حر و اثری دیگر در جنوبی‌ترین منطقه شهر نصب شده‌اند و برای آنها مکان‌یابی مناسبی تعریف نشده‌ است. بیشتر عناوین تابلوها به‌دلیل ریزبودن قابل‌خواندن نیستند. آثار ارایه‌شده کیفیت چاپ مطلوبی ندارند و در پاره‌ای از موارد، بخش‌هایی از تابلوها بریده و کادر اصلی ناقص شده ‌است. اشتباهات تاریخی و غلط‌بودن بعضی از عناوین از مشکلات دیگری است که باید به آن اشاره کرد. مثلا نوشته‌اند «قلمدان روغنی کشویی» که چنین چیزی در تاریخ هنر ما دیده نمی‌شود. زیرا لاکی و روغنی یک نوع تکنیک نقاشی در دوره قاجار بوده و قلمدان‌هایی که رویشان این تکنیک نقاشی می‌شده از جنس پاپیه ماشه بوده و به‌نام قلمدان‌های لاکی روغنی مشهوراند. یا تکنیک کاشی «زرین‌فام» را نوشته‌اند کاشی خمیر سنگی، که اشاره به نوع جنس بدنه کاشی است و این نوع کاشی‌ها به زرین‌فام مشهوراند. همچنین در تابلو دیگری که اثر موزه آبگینه را به نمایش گذاشته، به‌جای تکنیک نقاشی زیررنگی و مینایی، نوشته شده «تکنیک هفت‌رنگ». در پایان ضمن قدردانی از این حرکت فرهنگی، امیدواریم با مشارکت بخش‌های مختلف فرهنگی، مخصوصا گالری‌های خصوصی، این موضوع اولا در تهران به‌صورت منظم و هرساله جریان داشته و دوما در سایر شهرها نیز اجرا شود و تداوم داشته باشد.

وقتی اولین بیلبورد را در بزرگراه دیدم که چند اثر هنری را به نمایش گذاشته است، با تعجب نگاه کردم که قضیه چیست؟ به تابلوهای بعدی که رسیدم، باز هم آثار هنری به نمایش گذاشته شده بود! این‌بار با کمی دقت، عنوان «نگارخانه‌ای به وسعت یک شهر» جلب‌توجه کرد. بله، ‌در تهران، در این‌روزهای زیبای اردیبهشت‌ماه، شاهد نمایشگاهی بزرگ به وسعت شهر هستیم، باورش کمی سخت است، اما این اتفاق خوب به‌وقوع پیوسته و از 15 تا 25 اردیبهشت‌ماه در بیش از هزارو 600 تابلو و سازه‌های تبلیغاتی، آثار هنرمندان داخلی و خارجی به نمایش گذاشته شده‌اند. این حرکت که در نوع خود منحصربه‌فرد است و می‌تواند گام مهمی در عمومی‌کردن هنر و تلطیف فضای دیداری شهر تلقی شود، صرف‌نظر از طرح مباحث کمی و کیفی آن، ‌یک کار باارزش و ستودنی است و رویکرد خوبی است که می‌تواند در تقویم سالانه سازمان زیباسازی جای ثابتی به خود اختصاص دهد. خوشبختانه در میان افواه مردم، ‌به‌خصوص جامعه فرهنگی، بازتاب خوبی داشته، ‌حتی طرح این موضوع به فضاهای مجازی نیز کشیده ‌شده و به یک مسئله عمومی روز تبدیل شده است. طرح این مسائل به‌خوبی نشان می‌دهد که مردم چقدر نیاز به تغییر و عوض‌شدن فضا و اتمسفر محیط زندگی‌شان دارند. خوب است که بعد از اتمام این دوره، این حرکت از جوانب مختلف ‌هنری، ‌فنی، جامعه‌شناسی و سایر مسائل مورد بررسی قرار گیرد. به‌‌هرجهت این اتفاق هنری که در مدت زمان کوتاهی شکل اجرائی به خود گرفته ‌است را به فال نیک می‌گیریم و برای تقویت و استمرار آن، به طرح پاره‌ای از محسنات و مشکلات آن می‌پردازیم:
اولین موضوعی که جلب‌توجه می‌کند، این است که شهرداری از خیر سود این‌ همه تابلو در گذرگاه‌های مختلف گذشته و حرکتی را انجام داده که صرفا برای ارتقای فرهنگ مردم است بنابراین مردم نیز این عمل را به نیکی درک و احساس می‌کنند سهمی در حیات اجتماعی شهر دارند و به سلیقه آنها نیز احترام گذاشته‌ شده است. دومین مسئله، انتقال حس زیبایی‌شناسی از طریق ارائه آثار هنرمندان طراز اول کشورمان است. همچنین آشنایی مردم با مفاخر و آثار هنری گذشته علاوه‌بر قدردانی از هنرمندان، باعث تقویت هویت ملی می‌شود و از دیدن این‌همه آثار هنری به خود می‌بالند. موضوع دیگری که نباید فراموش کرد این است که مردم ما مخصوصا در شهرهای بزرگ در لابه‌لای مشکلات و ترافیک‌های سنگین، دچار روزمرگی و یکنواختی زندگی شده‌اند، هرازچندگاهی نیاز به تغییر این رویه است که فضای مردم عوض شود و از این طریق مردم را تشویق و ترغیب کرد که به بازدید آثار هنری در موزه‌ها و گالری‌ها بروند. نکته جالب‌توجه دیگری که بیشتر برای اهل فن اهمیت دارد، ‌ارائه آثار موزه‌ای است که تاکنون در جایی چاپ و به نمایش گذاشته نشده‌اند مثل دو قطعه خط از میرزامهدی شریف‌شیرازی در دوره قاجار و متعلق به موزه شهدا، این دو اثر هنری در جریان و نهضت هنری نقاشیخط بسیار بااهمیت هستند. درخصوص مشکلات این طرح نکاتی قابل‌ذکر است؛ ازجمله: مجموعه به‌نمایش گذاشته‌شده هیچ‌گونه رویکرد علمی و پژوهشی ویژه‌ای ندارد، یعنی این مجموعه نه ارتباط و انسجام تاریخی دارد چون از سفالینه‌ها و آثار قبل از اسلام تا دوره معاصر را پوشش داده است و نه انسجام موضوعی دارد، زیرا از همه نوع آثار نقاشی، مجسمه، عکس، ‌کاشی‌کاری و... در کنار هم به نمایش گذاشته شده‌اند. جالب است که آثار هنرمندان خارجی مثل موندریان، ماتیس، پل کله، ویکتور وازارلی بدون هیچ‌گونه نظم و سیاقی در مکان‌های مختلف قرار گرفته‌اند، مثلا اثری از پیت موندریان در میدان حر و اثری دیگر در جنوبی‌ترین منطقه شهر نصب شده‌اند و برای آنها مکان‌یابی مناسبی تعریف نشده‌ است. بیشتر عناوین تابلوها به‌دلیل ریزبودن قابل‌خواندن نیستند. آثار ارایه‌شده کیفیت چاپ مطلوبی ندارند و در پاره‌ای از موارد، بخش‌هایی از تابلوها بریده و کادر اصلی ناقص شده ‌است. اشتباهات تاریخی و غلط‌بودن بعضی از عناوین از مشکلات دیگری است که باید به آن اشاره کرد. مثلا نوشته‌اند «قلمدان روغنی کشویی» که چنین چیزی در تاریخ هنر ما دیده نمی‌شود. زیرا لاکی و روغنی یک نوع تکنیک نقاشی در دوره قاجار بوده و قلمدان‌هایی که رویشان این تکنیک نقاشی می‌شده از جنس پاپیه ماشه بوده و به‌نام قلمدان‌های لاکی روغنی مشهوراند. یا تکنیک کاشی «زرین‌فام» را نوشته‌اند کاشی خمیر سنگی، که اشاره به نوع جنس بدنه کاشی است و این نوع کاشی‌ها به زرین‌فام مشهوراند. همچنین در تابلو دیگری که اثر موزه آبگینه را به نمایش گذاشته، به‌جای تکنیک نقاشی زیررنگی و مینایی، نوشته شده «تکنیک هفت‌رنگ». در پایان ضمن قدردانی از این حرکت فرهنگی، امیدواریم با مشارکت بخش‌های مختلف فرهنگی، مخصوصا گالری‌های خصوصی، این موضوع اولا در تهران به‌صورت منظم و هرساله جریان داشته و دوما در سایر شهرها نیز اجرا شود و تداوم داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.