خشونت در قضاوت خشونت در دفاع
مهرداد احمدیشیخانی . منتقد هنری
چندی پیش از طریق یکی از دوستان با صفحهای در فضای مجازی آشنا شدم که قصد خود را آشکارسازی آثار کپی برخی هنرمندان معاصر کشورمان اعلام کرده و تقریبا روزانه نمونههایی را که بر این سیاق میداند، ذیل عنوان «قضاوت با شما» منتشر میکند. این اتفاق و پیامدهای آن در بین جامعه هنری کشور، بهخصوص در بین فعالان هنرهای تجسمی باعث ولوله شده است و تقریبا در هر محفلی سخن از آن به میان میآید و تحسینکنندگان و تکذیبکنندگانی چند پیدا کرده است. واقعیت این است که از همان ابتدای آشنایی با این صفحه، از وجود چنین تلاشی که به قصد تمیز سره از ناسره صورت بگیرد، خشنود بودم و وقتی گرداننده آن صفحه به من خبر داد که یکی از کارهای مرا صددرصد کپی میداند و قصد دارد آن را به قضاوت عموم بگذارد، با خشنودی تمام از چنین اتفاقی استقبال کردم و پستِ گذاشتهشده در آن صفحه را در صفحه خود نیز بازنشر کردم، چرا که معتقدم: «اگر به کار خود اعتقاد داریم و آن را در معرض دید قرار میدهیم، نهتنها از قضاوتشدن گریز و گزیری نیست، بلکه باید از چنین اتفاقی استقبال کنیم، حتی اگر نتیجه حاصله خلاف میل ما باشد». متأسفانه اما، آنچه در این مدت کوتاه شاهدش بودم،
لحن توهینآمیز و لمپنمآب و تفرعن و «خود خدا» بینی و جزماندیشی مسئول آن صفحه و «نظرگذاران» از یکسو و عصبانیت و کمتحملی هنرمندانی که به زعم خویش چنین قضاوتی در مورد کارشان را ناعادلانه میدانستند، از سوی دیگر بوده است. در اینجا بر دو نکته باید تأکید کنم:
اول آنکه اگر گرداننده آن صفحه لحن چالهمیدانی را کنار نگذارد و این احتمال را ندهد که مانند هر انسانی امکان خطا در نظراتش هست، با هر صدقی هم که در کارش باشد، دیر یا زود رفتارش شامل همان عنوان «قضاوت با شما» خواهد شد و کاری که در پیش گرفته به هوچیگری و شانتاژ تعبیر میشود (اگر تا حال نشده باشد). دوم، رفتار آنهایی است که آثارشان به قضاوت نهاده شده. اینان ناچارند بپذیرند که شهرت، در آفتابنشستن است و هر که در آفتاب نشسته باشد، دیده خواهد شد و هر که دیده شود، قضاوت هم خواهد شد، چه این قضاوت درست باشد، چه خطا. آنکه از قضاوت دیگران میرنجد و به پرخاش و حذف مبادرت میکند، دانسته یا ندانسته مهر تأیید بر آن قضاوت زده است. اینان باید بدانند که شهرت با همه شیرینی و فرصتسازی و محبوبدیگرانبودن، با خود شرنگ تلخ قضاوتشدن را به همراه دارد و اگر نمیخواهند کامشان تلخ شود باید از شهد شهرت پرهیز کنند و اگر شهد شهرت را طالبند، چارهای ندارند جز اینکه به تلخی این قضاوتها (چه درست و چه نادرست) عادت کنند و با قساوتخواندن قضاوت و با زودرنجی و حذف دیگران و سر در برف فروکردن، بر نظر قاضیان ریز و درشت صحه نگذارند. این چند خط
را نوشتم اما گمان دارم که نه آن افشاگری که دچار «خود خدا» پنداری شده و به سرعت در جادهای بهسوی «چاله میدان» اسب میتازد متوجه خواهد شد که با انتخاب چنین لحنی، تبر بر تنه درختی که کاشته، میزند و نه هنرمندان زودرنجِ در جستوجوی محبوبیت، به این درک میرسند که رنجش و عصبانیتشان فقط تأییدکننده قضاوت تلخ دیگران خواهد بود.
چندی پیش از طریق یکی از دوستان با صفحهای در فضای مجازی آشنا شدم که قصد خود را آشکارسازی آثار کپی برخی هنرمندان معاصر کشورمان اعلام کرده و تقریبا روزانه نمونههایی را که بر این سیاق میداند، ذیل عنوان «قضاوت با شما» منتشر میکند. این اتفاق و پیامدهای آن در بین جامعه هنری کشور، بهخصوص در بین فعالان هنرهای تجسمی باعث ولوله شده است و تقریبا در هر محفلی سخن از آن به میان میآید و تحسینکنندگان و تکذیبکنندگانی چند پیدا کرده است. واقعیت این است که از همان ابتدای آشنایی با این صفحه، از وجود چنین تلاشی که به قصد تمیز سره از ناسره صورت بگیرد، خشنود بودم و وقتی گرداننده آن صفحه به من خبر داد که یکی از کارهای مرا صددرصد کپی میداند و قصد دارد آن را به قضاوت عموم بگذارد، با خشنودی تمام از چنین اتفاقی استقبال کردم و پستِ گذاشتهشده در آن صفحه را در صفحه خود نیز بازنشر کردم، چرا که معتقدم: «اگر به کار خود اعتقاد داریم و آن را در معرض دید قرار میدهیم، نهتنها از قضاوتشدن گریز و گزیری نیست، بلکه باید از چنین اتفاقی استقبال کنیم، حتی اگر نتیجه حاصله خلاف میل ما باشد». متأسفانه اما، آنچه در این مدت کوتاه شاهدش بودم،
لحن توهینآمیز و لمپنمآب و تفرعن و «خود خدا» بینی و جزماندیشی مسئول آن صفحه و «نظرگذاران» از یکسو و عصبانیت و کمتحملی هنرمندانی که به زعم خویش چنین قضاوتی در مورد کارشان را ناعادلانه میدانستند، از سوی دیگر بوده است. در اینجا بر دو نکته باید تأکید کنم:
اول آنکه اگر گرداننده آن صفحه لحن چالهمیدانی را کنار نگذارد و این احتمال را ندهد که مانند هر انسانی امکان خطا در نظراتش هست، با هر صدقی هم که در کارش باشد، دیر یا زود رفتارش شامل همان عنوان «قضاوت با شما» خواهد شد و کاری که در پیش گرفته به هوچیگری و شانتاژ تعبیر میشود (اگر تا حال نشده باشد). دوم، رفتار آنهایی است که آثارشان به قضاوت نهاده شده. اینان ناچارند بپذیرند که شهرت، در آفتابنشستن است و هر که در آفتاب نشسته باشد، دیده خواهد شد و هر که دیده شود، قضاوت هم خواهد شد، چه این قضاوت درست باشد، چه خطا. آنکه از قضاوت دیگران میرنجد و به پرخاش و حذف مبادرت میکند، دانسته یا ندانسته مهر تأیید بر آن قضاوت زده است. اینان باید بدانند که شهرت با همه شیرینی و فرصتسازی و محبوبدیگرانبودن، با خود شرنگ تلخ قضاوتشدن را به همراه دارد و اگر نمیخواهند کامشان تلخ شود باید از شهد شهرت پرهیز کنند و اگر شهد شهرت را طالبند، چارهای ندارند جز اینکه به تلخی این قضاوتها (چه درست و چه نادرست) عادت کنند و با قساوتخواندن قضاوت و با زودرنجی و حذف دیگران و سر در برف فروکردن، بر نظر قاضیان ریز و درشت صحه نگذارند. این چند خط
را نوشتم اما گمان دارم که نه آن افشاگری که دچار «خود خدا» پنداری شده و به سرعت در جادهای بهسوی «چاله میدان» اسب میتازد متوجه خواهد شد که با انتخاب چنین لحنی، تبر بر تنه درختی که کاشته، میزند و نه هنرمندان زودرنجِ در جستوجوی محبوبیت، به این درک میرسند که رنجش و عصبانیتشان فقط تأییدکننده قضاوت تلخ دیگران خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.