|

مناظره 2 نماینده درباره استانی‌شدن انتخابات

سبحانی‌فر: انحصار افراد قدرتمند ایجاد می‌شود

سیدشریف حسینی: می‌خواهیم به‌جای یک نماینده، ده‌ها نماینده همراه در استان داشته باشیم

شرق: تصویب کلیات طرح استانی‌شدن انتخابات مجلس که هفته گذشته در جلسه علنی مجلس صورت گرفت، مخالفان جدی دارد. وجود و حضور فعال احزاب به شکل پایدار، پیش‌نیاز این طرح است که تاکنون به آن پرداخته نشده است. خبرگزاری ایسنا، دوشنبه مناظره‌ای را روی خروجی خود قرار داد که در آن سیدشریف حسینی نماینده اهواز وباوی و عضو هیأت رئیسه مجلس ‌به‌عنوان یکی از طراحان طرح استانی‌شدن انتخابات مجلس در مقام مدافع و رمضانعلی سبحانی‌فر، نماینده سبزوار به‌عنوان مخالف جدی به طرح نظرات خود پرداختند. حسینی درحالی‌که پذیرفته در ایران حزب نمی‌تواند شکل بگیرد اما این طرح را موجب فعال‌شدن احزاب می‌داند. چکیده‌ای از مهم‌ترین بخش‌های این مناظره و خلاصه سؤالات طرح‌شده در ادامه می‌آید.

نقاط مثبت طرح استانی‌شدن انتخابات مجلس
حسینی: استانی‌شدن انتخابات طرحی است که از مجلس پنجم شروع شد و امروز با اصلاحاتی در مجلس نهم کلیات آن تصویب شده و جزئیاتش در کمیسیون شوراها در حال بررسی است. شاید عده‌ای فکر می‌کنند مردم یک استان می‌توانند به 18 نفر رأی دهند و از این 18 نفر هر کس از هر شهری به‌عنوان نماینده استان انتخاب شود و این باعث ‌شود شرایطی به وجود آید که مرکز استان‌ها که جمعیت بیشتری دارند سهم بیشتری در مجلس داشته باشند. اما این طرح این‌طور نیست. هر فرد برای نماینده‌شدن در یک شهر باید سه شاخصه داشته باشد. یا باید متولد آن شهر باشد یا باید پنج سال منتهی به انتخابات در آن شهر زندگی کرده باشد یا در دوره‌ای دیگر از مجلس، نماینده آن شهر باشد. این افراد می‌توانند در حوزه انتخابیه به‌عنوان مثال خرمشهر ثبت‌نام کنند. از بین افرادی که تأیید صلاحیت می‌شوند آن شخصی نماینده آن حوزه انتخابیه در استان می‌شود که بیشترین رأی را در استان بیاورد. این طرح کارایی مجلس و سطح کیفی آن را افزایش می‌دهد و یکی از شرایطی است که کمک می‌کند یک مجلس واقعی داشته باشیم. درحال‌حاضر نگاهی به منحنی مجلس اول تا نهم نشان می‌دهد که این منحنی رو به کاهش است؛ با اینکه حداقل مدرک تحصیلی از کارشناسی به کارشناسی‌ارشد ارتقا پیدا کرد اما مدرک تحصیلی هم نتوانست باعث شود حرکت رو به رشدی را در مجلس شاهد باشیم. اگر نگاه استانی داشته باشیم، تعهد یک نماینده به تمام استان چه شهرهای مرکزی و چه شهرهای دورافتاده آن، به یک اندازه می‌شود.
سبحانی‌فر: من در مورد این طرح نقطه مقابل صحبت‌های آقای حسینی هستم. ایشان به حفظ سهمیه حوزه‌های انتخابیه اشاره کردند، اما من فکر می‌کنم با این طرح حفظ سهمیه به هر حوزه انتخابیه فقط در صورت مسئله است؛ چیزی که در حال حاضر در این قانون می‌بینیم این است که هر فرد باید 15 درصد از رأی حوزه انتخابیه اصلی را بیاورد. آیا با این 15 درصد، سهمیه حفظ شده؟ ایشان گفتند فرد یا باید پنج سال ساکن باشد یا متولد یک شهر باشد. فرض کنیم فردی در شهرستانی متولد شده و در شهر دیگری زندگی می‌کند، بعد از آن در حوزه انتخایبه‌ای که در آن متولد شده، کاندیدا می‌شود و 15 درصد آرا را به دست می‌آورد و اکثریت آرای او در مرکز استان و در شهرهای کلان است. چنین فردی خودش را متعلق به کجا می‌داند؟ در این طرح همه روی مرکز استان متمرکز می‌شوند. به‌علاوه مگر غیر از این است که وقتی مردم دیدند رأیشان بی‌اثر است و کسی به آنها سری نمی‌زند، مطالباتشان را پیگیری نمی‌کند، سؤالاتشان را پاسخ نمی‌دهد، وازده می‌شوند و پای صندوق‌های رأی نمی‌آیند؟ مثلا فردی که از استان خراسان رضوی می‌آید، که حدود 40 شهر و شهرستان را به‌عنوان حوزه‌های انتخابیه دارد، چطور می‌تواند بُعد نظارتی روی این تعداد شهر داشته باشد؟
شائبه داشتن اهداف انتخاباتی در این طرح و طرح‌های مشابه، دغدغه اصلی کشور است؟
حسینی: در پاسخ به موارد مطرح‌شده توسط آقای سبحانی‌فر باید بگویم ما در مورد اینکه چند درصد از آرا باید از حوزه انتخابیه اصلی باشد، هنوز به توافق نرسیده‌ایم. در حال حاضر 15 درصد مطرح است و پیشنهاد 20 ، 25 و 30 درصد را داده‌ایم که هنوز مشخص نیست. مگر چند درصد از مردم در شهری زندگی می‌کنند و متولد شهر دیگری هستند و در شهر دیگری نماینده می‌شوند؟ ما نماینده متولد خوزستان داریم که نماینده اصفهان است و تمام تلاشش را برای این شهر می‌کند. در مورد ارتباط با مردم نیز، ارتباط ما با مردم باید چگونه باشد؟ فرض کنیم که منِ نماینده در مجلس نیز هیچ حضوری نداشته باشم و هر روز موکلانم را در حوزه انتخابیه ببینم. بیشترین تعدادی که می‌توانم در طول روز ببینم، 200 نفر است که در سال 292 هزار نفر می‌شود، درحالی‌که شهری مثل اهواز یک‌میلیون‌و 200 هزار نفر جمعیت دارد. سطح کار نمایندگان مجلس پایین آمده است؛ حتی دخالت در مدیریت شهری که وظیفه ما نیست. آسفالت و جدول خیابان، وظیفه ما نیست. درست است که مردم انتظار دارند، اما این کارها، کار نماینده مجلس نیست، اما اگر انتخابات استانی شود و ما نماینده استان باشیم، مثلا مشکلی مثل آموزش و پرورش وجود داشته باشد و همه ما با هم به آن رسیدگی کنیم، بهتر است یا اینکه کار استخدام یک نفر را انجام دهیم؟ اما چرا سال آخر این کار را کردیم؟ ما از دو سال پیش شروع کردیم و تمام سوابق سال‌های قبلی را درآوردیم و خواستیم با توجه به هدف‌گذاری‌مان یک طرح درست بنویسیم. در آن زمان هم که طرح ارتقای مدرک تحصیلی نمایندگان تصویب شد، ‌چنین شائبه‌ای وجود داشت. گفتند اینها دارند این طرح را برای خودشان مصوب می‌کنند، اما 197 نفر از مجلس هشتم به مجلس بعد راه پیدا نکردند.
سبحانی‌فر: وقتی در 40 شهر و به‌ویژه مرکز استان، بالاترین رأی به منِ نماینده داده می‌شود و کمترین رأی را حوزه انتخابیه اصلی به من می‌دهد، توجه من نماینده به سمتی می‌رود که بیشترین رأی را به من داده و محرومیت مناطق محروم بیشتر می‌شود. آقای حسینی گفتند ما کارگزار نیستیم که درست هم گفتند، اما وقتی مردم به دستگاه‌های اجرایی مراجعه می‌کنند و در حقشان اجحاف می‌شود و هر جا سر می‌زنند به درِ بسته می‌خورند و یک نفر، یعنی نماینده می‌تواند به کار آنها رسیدگی کند، به این دلیل است که نماینده وابسته به جایی نیست و از مردم رأی گرفته و بازهم به رأی آنها نیاز دارد، باید از بُعد نظارتی پیگیر و نه کارگزار باشد. مردم باید با شناخت رأی بدهند که این شناخت یا از طریق چهره‌به‌چهره یا فعالیت حزبی به دست می‌آید. ما باید حزب تشکیل دهیم و قانون احزاب را تقویت کنیم. اگر دو، سه حزب شناسنامه‌دار، با مرام و اساسنامه داشته باشیم و آنها برنامه‌هایشان را بدهند، نمایندگان هم می‌توانند از طریق این احزاب عمل کنند. اینجا نقطه‌ای است که من می‌گویم حزب در دورترین نقطه هر استان هم نماینده دارد.
حسینی: چهره‌های شاخص در استان‌ها کاندیدا نمی‌شوند و به‌دلیل بحث‌های قومی و قبیله‌ای و طایفه‌ای رأی نمی‌آورند. او برای رأی‌آوردن باید هر روز در جشن باشد، یکی بیمار می‌شود به او سر بزند تا رأی بیاورد. آن فرد در استان رأی می‌آ‌رود، اما در حوزه انتخابیه مطمئن باشید شکست می‌خورد. در نتیجه نمی‌آید و می‌گوید عزت و احترام خودم را حفظ کنم. اگر رأی می‌آوردند، الان خیلی از آنها در مجلس بودند. در مورد احزاب هم ما در دولت‌های قبل آزمودیم، احزاب در این کشور جواب نمی‌دهند. شاید کسی نمی‌خواهد در حزبی باشد. ما اینجا گفته‌ایم ائتلاف می‌تواند شکل بگیرد که اسمش هم حزب نباشد؛ مثلا 18 نفر نماینده یک استان در کنار هم باشند، این اتحاد و یکپارچگی باعث می‌شود وقتی به‌دنبال کاری می‌روند، به توفیق بیشتری برسند. وقتی یک نماینده با وزیر صحبت می‌کند، تفاوت دارد با زمانی که ده نفر با وزیر صحبت می‌کنند. در مورد مسئولیت استانداری، شمارش آرا در شهرستان‌ها انجام می‌شود، آرا از شهرستان‌ها جمع‌آوری شده و جمع‌بندی نهایی آرا انجام می‌شود. در استانداری این کار برای پرهیز از دخالت افراد در رأی‌ها انجام شده است. در برخی از شهرها اختلاف کسی که نماینده شده با کسی که رأی نیاورده، 99 رأی بوده است. در یکی از شهرها، اختلاف، 60 رأی بود. این نزدیکی رأی خطرناک است و افراد می‌توانند با کوچک‌ترین جابه‌جایی، نتایج انتخابات را عوض کنند. همچنین انگیزه ایجاد می‌شود که خرید و فروش آرا اتفاق بیفتد. در برخی از شعب که شورای نگهبان آرا را باطل می‌کند، به‌خاطر همین مسائل است. در برخی از شهرستان‌های کوچک، نماینده با 12 هزار رأی به مجلس آمده است. ما باید دنبال اصلاح امور باشیم. در طرح استانی‌شدن انتخابات، هماهنگ‌کردن 45 شهرستان اعم از بخش‌های مختلف برای مجموعه‌ای مثل استانداری بسیارمشکل است اما در یک شهر کوچک هماهنگی این کار چندان مشکل نیست. در نتیجه این طرح سلامت انتخابات را افزایش می‌دهد.
شیوه حزبی، بهترین شیوه اداره کشور است اما زیرساخت آن فراهم نیست
سبحانی‌فر: وظایف نمایندگان نظارت بر حسن انجام قانون است و طرح استانی‌شدن انتخابات این موضوع را زیر سؤال می‌برد؛ ضمن آنکه استانی‌شدن انتخابات باعث اختلافات منطقه‌ای می‌شود و شورای نگهبان به همین دلیل و با استناد به قانون اساسی آن را رد کرده است؛ چراکه در استان‌های کشور قومیت‌های مختلفی وجود دارد و چون حزب واحد وجود ندارد، نمایندگان در مقابل این قومیت‌ها و مردم منطقه خود پاسخ‌گو هستند و اگر سطح انتخابات استانی شود یک نماینده نمی‌تواند به‌خوبی پاسخ‌گوی موکلانش باشد. شیوه حزبی بهترین شیوه برای اداره کشور است، اما با توجه به نبود احزاب منسجم و انتخابات حزبی، نمایندگان باید پاسخ‌گوی مردم حوزه انتخابیه خود باشند و حلقه ارتباط مردم با مسئولان در شهرها و روستاها نمایندگان هستند، اما اگر حیطه اختیارات نمایندگان گسترده شود، این حلقه ارتباط نیز گسسته می‌شود و منطقی نیست که پیش از استقرار ساختار حزبی در کشور و پیش از ریل‌گذاری برای حرکت در این مسیر، وارد موضوع استانی‌شدن انتخابات شویم. آقای شریف حسینی معتقدند خرید و فروش رأی در حالت استانی کمتر می‌شود، اما من از ایشان سؤال می‌کنم در شرایط فعلی که با همه نظارت‌ها برخی از اتفاقات و مفاسد در برگزاری انتخابات رخ می‌دهد، آیا در صورتی که حیطه فعالیت دستگاه‌های نظارتی از منطقه‌ای به استانی تقلیل یابد و گسترده‌تر شود، نگرانی در مورد عدم نظارت مطلوب بیشتر نخواهد شد و خرید و فروش رأی راحت‌تر صورت نخواهد گرفت؟
حسینی: من باید در پاسخ به سؤال آقای سبحانی‌فر بگویم که خرید رأی در شرایط فعلی که حوزه کاندیداها محدود است، شدنی است و بحث بر سر 50 و 100 رأی است و خرید و فروش در شرایطی شدنی است که همین تعداد رأی کم تأثیرگذار باشد اما وقتی تعداد آرا افزایش یابد امکان خرید و فروش وجود ندارد و ظرفیت فساد کاهش می‌یابد. در مورد اختلافات قومی نیز باید بگویم این قبیل اختلافات زمانی اتفاق می‌افتد که یک نماینده خود را نماینده یک قوم یا طایفه بداند، اما اگر یک نماینده خود را مسئول آرای مردم یک استان بداند طایفه‌ها نیز او را تحت فشار نمی‌گذارند. در مورد کاهش مشارکت در انتخابات نیز باید بگویم در صورت استانی‌شدن انتخابات، بدون تردید میزان مشارکت افزایش پیدا می‌کند. چراکه این انگیزه وجود دارد که افراد کمتر شناخته‌شده اما توانمند بتوانند در انتخابات ورود کنند و در مقابل افراد شاخص نیز با توجه به پشتوانه مردمی خود، در یک میدان بزرگ محک زده می‌شوند و نه در یک شهر کوچک و محدود.
معضل افزایش هزینه‌های انتخاباتی
سبحانی‌فر: به نظر من یکی از مشکلات استانی‌شدن انتخابات، افزایش هزینه‌های انتخاباتی و به‌تبع آن وابستگی به کانون‌های قدرت و ثروت است؛ چرا که وقتی یک کاندیدا بخواهد خود را در یک شهر یا شهرستان کوچک معرفی کند، هزینه فراوانی صرف تبلیغات انتخاباتی نخواهد کرد، اما در مقابل در صورت استانی‌شدن انتخابات، کاندیداها باید خود را در سراسر استان معرفی و برنامه‌های خود را در تبلیغات اعلام کنند که این متضمن هزینه فراوانی است و لاجرم کاندیداها مجبور به دست‌اندازی به کانون‌های ثروت و قدرت می‌شوند و آن‌موقع است که پول‌های کثیف وارد سیاست می‌شود.
حسینی: باید گفت اگر یک فرد بخواهد به تنهایی و بدون یک پشتوانه حزبی و گروهی وارد انتخابات شود، این هزینه‌ها افزایش می‌یابد و ما دقیقا دنبال این هستیم که افراد با پشتوانه حزبی و مردمی وارد شوند و اینکه بگوییم در صورت استانی‌شدن انتخابات، پول کثیف وارد انتخابات می‌شود، به‌هیچ‌وجه منطقی نیست.
نگرانی از ایجاد انحصار در انتخابات و احزاب ساخته‌شده توسط دولت مستقر
سبحانی‌فر: وقتی هنوز سازوکار دقیقی برای فعالیت حزبی در کشور دیده نشده و هنوز قانون منسجمی در این‌باره نداریم، نباید به امید ایجاد فضای حزبی، انتخابات را به سمت استانی‌شدن پیش ببریم و وقتی که هنوز نمایندگان هستند که پاسخ‌گوی مردم حوزه انتخابیه‌اند، نه دفاتر احزاب در شهر‌ها و روستاها، ما حق نداریم با یک طرح بین مردم و نمایندگان گسست ایجاد کنیم. اما امیدواریم شرایط به شکلی شود که نمایندگان احزاب پاسخ‌گوی خواست و نیازهای مردم مناطق باشند. من معتقدم در این طرح نخبه‌کشی اتفاق می‌افتد و افراد نخبه اما بدون وابستگی به‌لحاظ گروهی و مادی و معنوی برای کاندیداتوری در انتخابات مجلس نادیده گرفته می‌شوند و نوعی انحصار مخصوص افراد قدرتمند ایجاد می‌شود و نمایندگان فعلی که با پشتوانه مردمی هستند و شناخته‌‌شده‌تر نسبت به دیگرانند، از افراد ناشناخته عبور خواهند کرد.
حسینی: در قانون فعلی دیده شده که نمایندگان باید حداقل 15 درصد از آرای یک منطقه را برای ورود به مجلس کسب کنند که این پیشنهاد را هم خواهیم داد که در سطح استانی این درصد به میزان آرا و تعداد آرای کسب‌شده توسط یک کاندیدا تبدیل شود و هرکس رأی بیشتری آورد، به مجلس ورود کند.
سبحانی‌فر: اساس این طرح دارای مشکلات گسترده و فراوانی است که یکی از این اشکالات این است که معلوم نیست این طرح جایگزین قانون انتخابات فعلی شده است یا خیر؟ و همین‌طور معتقدیم با اجرای این طرح مشارکت مردم در مناطق کوچک و روستاها در انتخابات کم می‌شود، ورود نیروهای جدید و توانمند به مجلس غیرممکن خواهد شد و کسانی که در مناطق خود مشهور هستند، به مجلس راه پیدا می‌کنند، نامزدهایی که به شهرهای پرجمعیت‌تر منسوبند به‌دلیل حس ناسیونالیستی از سوی ساکنان شهرهای بزرگ بخت بیشتری برای حضور در مجلس خواهند داشت، تسلط نمایندگان در حوزه‌ها کاسته می‌شود، ضمن آنکه مغایر با اصل 75 قانون اساسی و بند 9 اصل سوم این قانون خواهد بود. یکی دیگر از مشکلات این طرح، ظهور احزاب ساخته‌شده توسط دولت‌های مستقر در کشور است.

شرق: تصویب کلیات طرح استانی‌شدن انتخابات مجلس که هفته گذشته در جلسه علنی مجلس صورت گرفت، مخالفان جدی دارد. وجود و حضور فعال احزاب به شکل پایدار، پیش‌نیاز این طرح است که تاکنون به آن پرداخته نشده است. خبرگزاری ایسنا، دوشنبه مناظره‌ای را روی خروجی خود قرار داد که در آن سیدشریف حسینی نماینده اهواز وباوی و عضو هیأت رئیسه مجلس ‌به‌عنوان یکی از طراحان طرح استانی‌شدن انتخابات مجلس در مقام مدافع و رمضانعلی سبحانی‌فر، نماینده سبزوار به‌عنوان مخالف جدی به طرح نظرات خود پرداختند. حسینی درحالی‌که پذیرفته در ایران حزب نمی‌تواند شکل بگیرد اما این طرح را موجب فعال‌شدن احزاب می‌داند. چکیده‌ای از مهم‌ترین بخش‌های این مناظره و خلاصه سؤالات طرح‌شده در ادامه می‌آید.

نقاط مثبت طرح استانی‌شدن انتخابات مجلس
حسینی: استانی‌شدن انتخابات طرحی است که از مجلس پنجم شروع شد و امروز با اصلاحاتی در مجلس نهم کلیات آن تصویب شده و جزئیاتش در کمیسیون شوراها در حال بررسی است. شاید عده‌ای فکر می‌کنند مردم یک استان می‌توانند به 18 نفر رأی دهند و از این 18 نفر هر کس از هر شهری به‌عنوان نماینده استان انتخاب شود و این باعث ‌شود شرایطی به وجود آید که مرکز استان‌ها که جمعیت بیشتری دارند سهم بیشتری در مجلس داشته باشند. اما این طرح این‌طور نیست. هر فرد برای نماینده‌شدن در یک شهر باید سه شاخصه داشته باشد. یا باید متولد آن شهر باشد یا باید پنج سال منتهی به انتخابات در آن شهر زندگی کرده باشد یا در دوره‌ای دیگر از مجلس، نماینده آن شهر باشد. این افراد می‌توانند در حوزه انتخابیه به‌عنوان مثال خرمشهر ثبت‌نام کنند. از بین افرادی که تأیید صلاحیت می‌شوند آن شخصی نماینده آن حوزه انتخابیه در استان می‌شود که بیشترین رأی را در استان بیاورد. این طرح کارایی مجلس و سطح کیفی آن را افزایش می‌دهد و یکی از شرایطی است که کمک می‌کند یک مجلس واقعی داشته باشیم. درحال‌حاضر نگاهی به منحنی مجلس اول تا نهم نشان می‌دهد که این منحنی رو به کاهش است؛ با اینکه حداقل مدرک تحصیلی از کارشناسی به کارشناسی‌ارشد ارتقا پیدا کرد اما مدرک تحصیلی هم نتوانست باعث شود حرکت رو به رشدی را در مجلس شاهد باشیم. اگر نگاه استانی داشته باشیم، تعهد یک نماینده به تمام استان چه شهرهای مرکزی و چه شهرهای دورافتاده آن، به یک اندازه می‌شود.
سبحانی‌فر: من در مورد این طرح نقطه مقابل صحبت‌های آقای حسینی هستم. ایشان به حفظ سهمیه حوزه‌های انتخابیه اشاره کردند، اما من فکر می‌کنم با این طرح حفظ سهمیه به هر حوزه انتخابیه فقط در صورت مسئله است؛ چیزی که در حال حاضر در این قانون می‌بینیم این است که هر فرد باید 15 درصد از رأی حوزه انتخابیه اصلی را بیاورد. آیا با این 15 درصد، سهمیه حفظ شده؟ ایشان گفتند فرد یا باید پنج سال ساکن باشد یا متولد یک شهر باشد. فرض کنیم فردی در شهرستانی متولد شده و در شهر دیگری زندگی می‌کند، بعد از آن در حوزه انتخایبه‌ای که در آن متولد شده، کاندیدا می‌شود و 15 درصد آرا را به دست می‌آورد و اکثریت آرای او در مرکز استان و در شهرهای کلان است. چنین فردی خودش را متعلق به کجا می‌داند؟ در این طرح همه روی مرکز استان متمرکز می‌شوند. به‌علاوه مگر غیر از این است که وقتی مردم دیدند رأیشان بی‌اثر است و کسی به آنها سری نمی‌زند، مطالباتشان را پیگیری نمی‌کند، سؤالاتشان را پاسخ نمی‌دهد، وازده می‌شوند و پای صندوق‌های رأی نمی‌آیند؟ مثلا فردی که از استان خراسان رضوی می‌آید، که حدود 40 شهر و شهرستان را به‌عنوان حوزه‌های انتخابیه دارد، چطور می‌تواند بُعد نظارتی روی این تعداد شهر داشته باشد؟
شائبه داشتن اهداف انتخاباتی در این طرح و طرح‌های مشابه، دغدغه اصلی کشور است؟
حسینی: در پاسخ به موارد مطرح‌شده توسط آقای سبحانی‌فر باید بگویم ما در مورد اینکه چند درصد از آرا باید از حوزه انتخابیه اصلی باشد، هنوز به توافق نرسیده‌ایم. در حال حاضر 15 درصد مطرح است و پیشنهاد 20 ، 25 و 30 درصد را داده‌ایم که هنوز مشخص نیست. مگر چند درصد از مردم در شهری زندگی می‌کنند و متولد شهر دیگری هستند و در شهر دیگری نماینده می‌شوند؟ ما نماینده متولد خوزستان داریم که نماینده اصفهان است و تمام تلاشش را برای این شهر می‌کند. در مورد ارتباط با مردم نیز، ارتباط ما با مردم باید چگونه باشد؟ فرض کنیم که منِ نماینده در مجلس نیز هیچ حضوری نداشته باشم و هر روز موکلانم را در حوزه انتخابیه ببینم. بیشترین تعدادی که می‌توانم در طول روز ببینم، 200 نفر است که در سال 292 هزار نفر می‌شود، درحالی‌که شهری مثل اهواز یک‌میلیون‌و 200 هزار نفر جمعیت دارد. سطح کار نمایندگان مجلس پایین آمده است؛ حتی دخالت در مدیریت شهری که وظیفه ما نیست. آسفالت و جدول خیابان، وظیفه ما نیست. درست است که مردم انتظار دارند، اما این کارها، کار نماینده مجلس نیست، اما اگر انتخابات استانی شود و ما نماینده استان باشیم، مثلا مشکلی مثل آموزش و پرورش وجود داشته باشد و همه ما با هم به آن رسیدگی کنیم، بهتر است یا اینکه کار استخدام یک نفر را انجام دهیم؟ اما چرا سال آخر این کار را کردیم؟ ما از دو سال پیش شروع کردیم و تمام سوابق سال‌های قبلی را درآوردیم و خواستیم با توجه به هدف‌گذاری‌مان یک طرح درست بنویسیم. در آن زمان هم که طرح ارتقای مدرک تحصیلی نمایندگان تصویب شد، ‌چنین شائبه‌ای وجود داشت. گفتند اینها دارند این طرح را برای خودشان مصوب می‌کنند، اما 197 نفر از مجلس هشتم به مجلس بعد راه پیدا نکردند.
سبحانی‌فر: وقتی در 40 شهر و به‌ویژه مرکز استان، بالاترین رأی به منِ نماینده داده می‌شود و کمترین رأی را حوزه انتخابیه اصلی به من می‌دهد، توجه من نماینده به سمتی می‌رود که بیشترین رأی را به من داده و محرومیت مناطق محروم بیشتر می‌شود. آقای حسینی گفتند ما کارگزار نیستیم که درست هم گفتند، اما وقتی مردم به دستگاه‌های اجرایی مراجعه می‌کنند و در حقشان اجحاف می‌شود و هر جا سر می‌زنند به درِ بسته می‌خورند و یک نفر، یعنی نماینده می‌تواند به کار آنها رسیدگی کند، به این دلیل است که نماینده وابسته به جایی نیست و از مردم رأی گرفته و بازهم به رأی آنها نیاز دارد، باید از بُعد نظارتی پیگیر و نه کارگزار باشد. مردم باید با شناخت رأی بدهند که این شناخت یا از طریق چهره‌به‌چهره یا فعالیت حزبی به دست می‌آید. ما باید حزب تشکیل دهیم و قانون احزاب را تقویت کنیم. اگر دو، سه حزب شناسنامه‌دار، با مرام و اساسنامه داشته باشیم و آنها برنامه‌هایشان را بدهند، نمایندگان هم می‌توانند از طریق این احزاب عمل کنند. اینجا نقطه‌ای است که من می‌گویم حزب در دورترین نقطه هر استان هم نماینده دارد.
حسینی: چهره‌های شاخص در استان‌ها کاندیدا نمی‌شوند و به‌دلیل بحث‌های قومی و قبیله‌ای و طایفه‌ای رأی نمی‌آورند. او برای رأی‌آوردن باید هر روز در جشن باشد، یکی بیمار می‌شود به او سر بزند تا رأی بیاورد. آن فرد در استان رأی می‌آ‌رود، اما در حوزه انتخابیه مطمئن باشید شکست می‌خورد. در نتیجه نمی‌آید و می‌گوید عزت و احترام خودم را حفظ کنم. اگر رأی می‌آوردند، الان خیلی از آنها در مجلس بودند. در مورد احزاب هم ما در دولت‌های قبل آزمودیم، احزاب در این کشور جواب نمی‌دهند. شاید کسی نمی‌خواهد در حزبی باشد. ما اینجا گفته‌ایم ائتلاف می‌تواند شکل بگیرد که اسمش هم حزب نباشد؛ مثلا 18 نفر نماینده یک استان در کنار هم باشند، این اتحاد و یکپارچگی باعث می‌شود وقتی به‌دنبال کاری می‌روند، به توفیق بیشتری برسند. وقتی یک نماینده با وزیر صحبت می‌کند، تفاوت دارد با زمانی که ده نفر با وزیر صحبت می‌کنند. در مورد مسئولیت استانداری، شمارش آرا در شهرستان‌ها انجام می‌شود، آرا از شهرستان‌ها جمع‌آوری شده و جمع‌بندی نهایی آرا انجام می‌شود. در استانداری این کار برای پرهیز از دخالت افراد در رأی‌ها انجام شده است. در برخی از شهرها اختلاف کسی که نماینده شده با کسی که رأی نیاورده، 99 رأی بوده است. در یکی از شهرها، اختلاف، 60 رأی بود. این نزدیکی رأی خطرناک است و افراد می‌توانند با کوچک‌ترین جابه‌جایی، نتایج انتخابات را عوض کنند. همچنین انگیزه ایجاد می‌شود که خرید و فروش آرا اتفاق بیفتد. در برخی از شعب که شورای نگهبان آرا را باطل می‌کند، به‌خاطر همین مسائل است. در برخی از شهرستان‌های کوچک، نماینده با 12 هزار رأی به مجلس آمده است. ما باید دنبال اصلاح امور باشیم. در طرح استانی‌شدن انتخابات، هماهنگ‌کردن 45 شهرستان اعم از بخش‌های مختلف برای مجموعه‌ای مثل استانداری بسیارمشکل است اما در یک شهر کوچک هماهنگی این کار چندان مشکل نیست. در نتیجه این طرح سلامت انتخابات را افزایش می‌دهد.
شیوه حزبی، بهترین شیوه اداره کشور است اما زیرساخت آن فراهم نیست
سبحانی‌فر: وظایف نمایندگان نظارت بر حسن انجام قانون است و طرح استانی‌شدن انتخابات این موضوع را زیر سؤال می‌برد؛ ضمن آنکه استانی‌شدن انتخابات باعث اختلافات منطقه‌ای می‌شود و شورای نگهبان به همین دلیل و با استناد به قانون اساسی آن را رد کرده است؛ چراکه در استان‌های کشور قومیت‌های مختلفی وجود دارد و چون حزب واحد وجود ندارد، نمایندگان در مقابل این قومیت‌ها و مردم منطقه خود پاسخ‌گو هستند و اگر سطح انتخابات استانی شود یک نماینده نمی‌تواند به‌خوبی پاسخ‌گوی موکلانش باشد. شیوه حزبی بهترین شیوه برای اداره کشور است، اما با توجه به نبود احزاب منسجم و انتخابات حزبی، نمایندگان باید پاسخ‌گوی مردم حوزه انتخابیه خود باشند و حلقه ارتباط مردم با مسئولان در شهرها و روستاها نمایندگان هستند، اما اگر حیطه اختیارات نمایندگان گسترده شود، این حلقه ارتباط نیز گسسته می‌شود و منطقی نیست که پیش از استقرار ساختار حزبی در کشور و پیش از ریل‌گذاری برای حرکت در این مسیر، وارد موضوع استانی‌شدن انتخابات شویم. آقای شریف حسینی معتقدند خرید و فروش رأی در حالت استانی کمتر می‌شود، اما من از ایشان سؤال می‌کنم در شرایط فعلی که با همه نظارت‌ها برخی از اتفاقات و مفاسد در برگزاری انتخابات رخ می‌دهد، آیا در صورتی که حیطه فعالیت دستگاه‌های نظارتی از منطقه‌ای به استانی تقلیل یابد و گسترده‌تر شود، نگرانی در مورد عدم نظارت مطلوب بیشتر نخواهد شد و خرید و فروش رأی راحت‌تر صورت نخواهد گرفت؟
حسینی: من باید در پاسخ به سؤال آقای سبحانی‌فر بگویم که خرید رأی در شرایط فعلی که حوزه کاندیداها محدود است، شدنی است و بحث بر سر 50 و 100 رأی است و خرید و فروش در شرایطی شدنی است که همین تعداد رأی کم تأثیرگذار باشد اما وقتی تعداد آرا افزایش یابد امکان خرید و فروش وجود ندارد و ظرفیت فساد کاهش می‌یابد. در مورد اختلافات قومی نیز باید بگویم این قبیل اختلافات زمانی اتفاق می‌افتد که یک نماینده خود را نماینده یک قوم یا طایفه بداند، اما اگر یک نماینده خود را مسئول آرای مردم یک استان بداند طایفه‌ها نیز او را تحت فشار نمی‌گذارند. در مورد کاهش مشارکت در انتخابات نیز باید بگویم در صورت استانی‌شدن انتخابات، بدون تردید میزان مشارکت افزایش پیدا می‌کند. چراکه این انگیزه وجود دارد که افراد کمتر شناخته‌شده اما توانمند بتوانند در انتخابات ورود کنند و در مقابل افراد شاخص نیز با توجه به پشتوانه مردمی خود، در یک میدان بزرگ محک زده می‌شوند و نه در یک شهر کوچک و محدود.
معضل افزایش هزینه‌های انتخاباتی
سبحانی‌فر: به نظر من یکی از مشکلات استانی‌شدن انتخابات، افزایش هزینه‌های انتخاباتی و به‌تبع آن وابستگی به کانون‌های قدرت و ثروت است؛ چرا که وقتی یک کاندیدا بخواهد خود را در یک شهر یا شهرستان کوچک معرفی کند، هزینه فراوانی صرف تبلیغات انتخاباتی نخواهد کرد، اما در مقابل در صورت استانی‌شدن انتخابات، کاندیداها باید خود را در سراسر استان معرفی و برنامه‌های خود را در تبلیغات اعلام کنند که این متضمن هزینه فراوانی است و لاجرم کاندیداها مجبور به دست‌اندازی به کانون‌های ثروت و قدرت می‌شوند و آن‌موقع است که پول‌های کثیف وارد سیاست می‌شود.
حسینی: باید گفت اگر یک فرد بخواهد به تنهایی و بدون یک پشتوانه حزبی و گروهی وارد انتخابات شود، این هزینه‌ها افزایش می‌یابد و ما دقیقا دنبال این هستیم که افراد با پشتوانه حزبی و مردمی وارد شوند و اینکه بگوییم در صورت استانی‌شدن انتخابات، پول کثیف وارد انتخابات می‌شود، به‌هیچ‌وجه منطقی نیست.
نگرانی از ایجاد انحصار در انتخابات و احزاب ساخته‌شده توسط دولت مستقر
سبحانی‌فر: وقتی هنوز سازوکار دقیقی برای فعالیت حزبی در کشور دیده نشده و هنوز قانون منسجمی در این‌باره نداریم، نباید به امید ایجاد فضای حزبی، انتخابات را به سمت استانی‌شدن پیش ببریم و وقتی که هنوز نمایندگان هستند که پاسخ‌گوی مردم حوزه انتخابیه‌اند، نه دفاتر احزاب در شهر‌ها و روستاها، ما حق نداریم با یک طرح بین مردم و نمایندگان گسست ایجاد کنیم. اما امیدواریم شرایط به شکلی شود که نمایندگان احزاب پاسخ‌گوی خواست و نیازهای مردم مناطق باشند. من معتقدم در این طرح نخبه‌کشی اتفاق می‌افتد و افراد نخبه اما بدون وابستگی به‌لحاظ گروهی و مادی و معنوی برای کاندیداتوری در انتخابات مجلس نادیده گرفته می‌شوند و نوعی انحصار مخصوص افراد قدرتمند ایجاد می‌شود و نمایندگان فعلی که با پشتوانه مردمی هستند و شناخته‌‌شده‌تر نسبت به دیگرانند، از افراد ناشناخته عبور خواهند کرد.
حسینی: در قانون فعلی دیده شده که نمایندگان باید حداقل 15 درصد از آرای یک منطقه را برای ورود به مجلس کسب کنند که این پیشنهاد را هم خواهیم داد که در سطح استانی این درصد به میزان آرا و تعداد آرای کسب‌شده توسط یک کاندیدا تبدیل شود و هرکس رأی بیشتری آورد، به مجلس ورود کند.
سبحانی‌فر: اساس این طرح دارای مشکلات گسترده و فراوانی است که یکی از این اشکالات این است که معلوم نیست این طرح جایگزین قانون انتخابات فعلی شده است یا خیر؟ و همین‌طور معتقدیم با اجرای این طرح مشارکت مردم در مناطق کوچک و روستاها در انتخابات کم می‌شود، ورود نیروهای جدید و توانمند به مجلس غیرممکن خواهد شد و کسانی که در مناطق خود مشهور هستند، به مجلس راه پیدا می‌کنند، نامزدهایی که به شهرهای پرجمعیت‌تر منسوبند به‌دلیل حس ناسیونالیستی از سوی ساکنان شهرهای بزرگ بخت بیشتری برای حضور در مجلس خواهند داشت، تسلط نمایندگان در حوزه‌ها کاسته می‌شود، ضمن آنکه مغایر با اصل 75 قانون اساسی و بند 9 اصل سوم این قانون خواهد بود. یکی دیگر از مشکلات این طرح، ظهور احزاب ساخته‌شده توسط دولت‌های مستقر در کشور است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.