گفتوگو با محمد درویش در آستانه هفته زمین پاک
میتوانیم شهرهای بدون قتل داشته باشیم
سعید برآبادی: آیا واقعا داشتن زمین پاک میتواند در زندگی ما نقش مستقیمی داشته باشد، یا صرفا شعاری است که هرسال در حولوحوش هفته زمین پاک مطرح میشود؟ محمد درویش، فارغ از اینکه مدیرکل آموزش و مشارکت مردمی سازمان حفاظت محیطزیست است، تجربیاتی هم از سفر به نقاط مختلف ایران دارد که میتواند در پاسخ به این سؤال، واقعگرایانهتر باشد:
داشتن زمین پاک را یک حق دانستهاند. این حق چطور قرار است روی زندگی ما اثر بگذارد؟
فارغ از موضوعات و حساسیتهای محیطزیستی صرف، پاکبودن زمینی که روی آن زندگی میکنیم، بهطور مستقیم با زندگی ما در ارتباط است. زمین پاک، ازبینبرنده عوامل بیشمار بیماریزا خواهد بود. محصولی که از این زمین به دست میآید، سالموسالمتر میشود و کیفیت زندگی انسانی به همان اندازه افزایش پیدا میکند. در شرایط فعلی کمیتهای در وزارت بهداشت تشکیل شده که وظیفه اصلیاش، تغییر در سبک زندگی ما ایرانیهاست. براساس مطالعات این کمیته، مهمترین عامل مرگ ایرانیها، خوراک ناسالم است که از ماحصل مواد اولیهای که از زمین برداشت میکنیم به دست میآیند. پس تلاش ما برای حرکت به سمت استقرار یک زمین پاک و ایجاد محیط زندگی برمبنای فاکتورهای زیستمحیطی، نوعی پیشگیری هم به حساب میآید و سلامت جسمی را هم تأمین میکند. اما توجه داشته باشیم که تلاش برای رعایت هنجارهای محیطزیستی و رسیدن به یک زمین پاکتر، وظیفه ماست و نمیتوان آن را محدود به تلاشهای دولتی و فرای مسئولیتهای فردی دانست.
از الگوی کشورهای دیگر استفاده میکنیم؟
تجربه جهانی نشان میدهد وقتی انسانها در محیطهایی قرار میگیرند که در آنها فراوانی زندگی حیاتوحش و پوشش گیاهی و آبوهوایی خوبی هست، طول عمر افراد بیشتر شده، بهلحاظ روانی، زندگی شادابتر و سالمتری دارند و امنتر زندگی میکنند. این موضوع بهحدی مراتب علمی خود را طی کرده که حتی برای آن شاخصی طراحی کردهاند به اسم HPI که قابلیت اندازهگیری و ارجاع دارد.
آیا پرداختن به موضوع زمین پاک در کشوری که با بحرانهای مختلف محیطزیستی دستبهگریبان است، بهنوعی نمایشی و شعاری نیست؟
بههیچعنوان! اتفاقا ایران یکی از کشورهایی است که نهتنها در این زمینه موفق عمل کرده بلکه در دو حوزه نیز رو به جلو در حال حرکت است؛ اول وجود مردمی است که فرهنگ پاسداری از زمین را بهخوبی بلدند و هرچقدر که به آنها اطلاعات درستتر و بیشتری داده شود، پاسداران بهتری برای زمین خواهند بود و دوم اینکه ما در چهار گوشه کشورمان، شهرهایی را داریم که از نظر تأثیر زمین پاک بر بهترزندگیکردن مردمانش، الگویی جهانی هستند. در فریدونشهر اصفهان، 400سال است که هیچ قتلی اتفاق نیفتاده، چرا؟ چون طبیعت در این شهر به مردم لبخند میزند، شاهانکوه بیاندازه پرآب است و پوشش گیاهی منطقه کیفیت قابلقبولی دارد، همه اینها دست به دست هم داده تا زندگی مردم کیفیت بالاتری پیدا کند. در پاوه هم همین شرایط برقرار است و نرخ بزهکاری این شهر کوهستانی در جهان پایین است.
دقیقا در چه زمینهای؟
ما شهرهایی را داریم که حفظ زمین پاک در آنها تأثیر مستقیمی روی زندگی مسالمتآمیز مردم داشته و میزان درگیریهای اجتماعی و بزهکاری را به حد صفر پایین آورده است. در منطقه پارسیان هرمزگان، که یکی از بهترین مناطق محیطزیستی ایران است، از سال 61 که یک مورد قتل در آن گزارش شده، هیچ اثری از جرم و جنایت نیست. تلاش برای استقرار و حراست از زمین پاک میتواند به ماندگاری لبخند کمک کند، ضریب امنیت اجتماعی بالاتر رفته و ریسک سرمایهگذاری کمتر شود و شهرها مترقی شوند. این، آن مدلی است که ما میتوانیم به الگوی جهانی در زمینه زمین پاک بدلش کنیم.
نقش فعالیتهای مردمی چیست؟
تلاش برای همسوکردن فرهنگ عمومی با مسئله حفظ زمین پاک به نظرم بیاندازه جواب میدهد. بهعنواننمونه تلاش سازمان در روستای دلسفید چهارمحالوبختیاری باعث شد که با کمک جوامع مردمنهاد، نرخ تبدیل چوب بلوط را به زغال کاهش دهیم. در مراغه و در تالاب گندمان، در مهاباد، در تپههای میاندشت استان خراسانشمالی، در احیای تالابی در استان فارس، هرجا و در هر نقطهای که به مردم اعتماد کردیم و با آموزش آنها، مسئولیت را به آنها واگذار کردهایم، به موفقیت رسیدهایم.
این تلاشها در زمینه مشکلاتی که همین امروز ایران با آن درگیر است هم میتواند تأثیرگذار باشد؟ مثلا در مورد هامون؟
در مورد هامون تلاشهای مردم محلی باعث شد که بحران هامون به سطوح بالاتر کشور برسد. میزان فشار واردشده به مردم این منطقه بهحدی زیاد بوده که خودشان دستبهکار شدهاند و از طرق مختلف بهدنبال ایجاد پیوندهای فرامرزی با مردمان پاکستان و افغانستان افتادهاند تا تلاش برای حفظ محیطزیست را به تلاشی فراتر از چارچوبهای سیاسی برسانندچراکه حقابه تالابهای سهگانه این منطقه، رابطه ارگانیک این کشورها را فراتر از مرزهایشان ایجاد میکند و همه ساکنان این بخش از کره زمین باید اولویت اولشان حفظ حقابه هامون باشد.
سعید برآبادی: آیا واقعا داشتن زمین پاک میتواند در زندگی ما نقش مستقیمی داشته باشد، یا صرفا شعاری است که هرسال در حولوحوش هفته زمین پاک مطرح میشود؟ محمد درویش، فارغ از اینکه مدیرکل آموزش و مشارکت مردمی سازمان حفاظت محیطزیست است، تجربیاتی هم از سفر به نقاط مختلف ایران دارد که میتواند در پاسخ به این سؤال، واقعگرایانهتر باشد:
داشتن زمین پاک را یک حق دانستهاند. این حق چطور قرار است روی زندگی ما اثر بگذارد؟
فارغ از موضوعات و حساسیتهای محیطزیستی صرف، پاکبودن زمینی که روی آن زندگی میکنیم، بهطور مستقیم با زندگی ما در ارتباط است. زمین پاک، ازبینبرنده عوامل بیشمار بیماریزا خواهد بود. محصولی که از این زمین به دست میآید، سالموسالمتر میشود و کیفیت زندگی انسانی به همان اندازه افزایش پیدا میکند. در شرایط فعلی کمیتهای در وزارت بهداشت تشکیل شده که وظیفه اصلیاش، تغییر در سبک زندگی ما ایرانیهاست. براساس مطالعات این کمیته، مهمترین عامل مرگ ایرانیها، خوراک ناسالم است که از ماحصل مواد اولیهای که از زمین برداشت میکنیم به دست میآیند. پس تلاش ما برای حرکت به سمت استقرار یک زمین پاک و ایجاد محیط زندگی برمبنای فاکتورهای زیستمحیطی، نوعی پیشگیری هم به حساب میآید و سلامت جسمی را هم تأمین میکند. اما توجه داشته باشیم که تلاش برای رعایت هنجارهای محیطزیستی و رسیدن به یک زمین پاکتر، وظیفه ماست و نمیتوان آن را محدود به تلاشهای دولتی و فرای مسئولیتهای فردی دانست.
از الگوی کشورهای دیگر استفاده میکنیم؟
تجربه جهانی نشان میدهد وقتی انسانها در محیطهایی قرار میگیرند که در آنها فراوانی زندگی حیاتوحش و پوشش گیاهی و آبوهوایی خوبی هست، طول عمر افراد بیشتر شده، بهلحاظ روانی، زندگی شادابتر و سالمتری دارند و امنتر زندگی میکنند. این موضوع بهحدی مراتب علمی خود را طی کرده که حتی برای آن شاخصی طراحی کردهاند به اسم HPI که قابلیت اندازهگیری و ارجاع دارد.
آیا پرداختن به موضوع زمین پاک در کشوری که با بحرانهای مختلف محیطزیستی دستبهگریبان است، بهنوعی نمایشی و شعاری نیست؟
بههیچعنوان! اتفاقا ایران یکی از کشورهایی است که نهتنها در این زمینه موفق عمل کرده بلکه در دو حوزه نیز رو به جلو در حال حرکت است؛ اول وجود مردمی است که فرهنگ پاسداری از زمین را بهخوبی بلدند و هرچقدر که به آنها اطلاعات درستتر و بیشتری داده شود، پاسداران بهتری برای زمین خواهند بود و دوم اینکه ما در چهار گوشه کشورمان، شهرهایی را داریم که از نظر تأثیر زمین پاک بر بهترزندگیکردن مردمانش، الگویی جهانی هستند. در فریدونشهر اصفهان، 400سال است که هیچ قتلی اتفاق نیفتاده، چرا؟ چون طبیعت در این شهر به مردم لبخند میزند، شاهانکوه بیاندازه پرآب است و پوشش گیاهی منطقه کیفیت قابلقبولی دارد، همه اینها دست به دست هم داده تا زندگی مردم کیفیت بالاتری پیدا کند. در پاوه هم همین شرایط برقرار است و نرخ بزهکاری این شهر کوهستانی در جهان پایین است.
دقیقا در چه زمینهای؟
ما شهرهایی را داریم که حفظ زمین پاک در آنها تأثیر مستقیمی روی زندگی مسالمتآمیز مردم داشته و میزان درگیریهای اجتماعی و بزهکاری را به حد صفر پایین آورده است. در منطقه پارسیان هرمزگان، که یکی از بهترین مناطق محیطزیستی ایران است، از سال 61 که یک مورد قتل در آن گزارش شده، هیچ اثری از جرم و جنایت نیست. تلاش برای استقرار و حراست از زمین پاک میتواند به ماندگاری لبخند کمک کند، ضریب امنیت اجتماعی بالاتر رفته و ریسک سرمایهگذاری کمتر شود و شهرها مترقی شوند. این، آن مدلی است که ما میتوانیم به الگوی جهانی در زمینه زمین پاک بدلش کنیم.
نقش فعالیتهای مردمی چیست؟
تلاش برای همسوکردن فرهنگ عمومی با مسئله حفظ زمین پاک به نظرم بیاندازه جواب میدهد. بهعنواننمونه تلاش سازمان در روستای دلسفید چهارمحالوبختیاری باعث شد که با کمک جوامع مردمنهاد، نرخ تبدیل چوب بلوط را به زغال کاهش دهیم. در مراغه و در تالاب گندمان، در مهاباد، در تپههای میاندشت استان خراسانشمالی، در احیای تالابی در استان فارس، هرجا و در هر نقطهای که به مردم اعتماد کردیم و با آموزش آنها، مسئولیت را به آنها واگذار کردهایم، به موفقیت رسیدهایم.
این تلاشها در زمینه مشکلاتی که همین امروز ایران با آن درگیر است هم میتواند تأثیرگذار باشد؟ مثلا در مورد هامون؟
در مورد هامون تلاشهای مردم محلی باعث شد که بحران هامون به سطوح بالاتر کشور برسد. میزان فشار واردشده به مردم این منطقه بهحدی زیاد بوده که خودشان دستبهکار شدهاند و از طرق مختلف بهدنبال ایجاد پیوندهای فرامرزی با مردمان پاکستان و افغانستان افتادهاند تا تلاش برای حفظ محیطزیست را به تلاشی فراتر از چارچوبهای سیاسی برسانندچراکه حقابه تالابهای سهگانه این منطقه، رابطه ارگانیک این کشورها را فراتر از مرزهایشان ایجاد میکند و همه ساکنان این بخش از کره زمین باید اولویت اولشان حفظ حقابه هامون باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.