|

استراتژی نرم واشنگتن در برابر هاوانا

همین سه سال پیش بود که حضور «باراک اوباما»، رئیس ‌جمهوری ایالات ‌متحده در اجلاس سران قاره آمریکا کم از فاجعه نداشت. رسوایی‌های اطلاعاتی و اعتراضات روبه‌گسترش کشورهای قاره جنوبی آمریکا به سیاست‌های شکست‌خورده ایالات‌متحده پیرامون مبارزه با قاچاق مواد مخدر، همگی سبب شده بودند تا باراک اوباما یکه‌وتنها آماج انتقادات دولت‌مردان و شهروندانی قرار گیرد که بعضا خیابان‌های «کارتاگنا»، در ساحل شمالی کلمبیا را صحنه اعتراض خود کرده بودند. اما این تمام ماجرا نبود. مخالفت‌های همگانی با تحریم‌های ایالات‌متحده علیه کوبا، هفتمین اجلاس سران قاره را چنان تحت‌تأثیر خود قرار داده بود که «مانوئل سانتوس»، رئیس‌جمهوری کشور میزبان و یکی از معدوددوستان ایالات‌متحده در منطقه هشدار داد هیچ اجلاسی در آینده بدون حضور کوبا برگزار نخواهد شد. با گذشت سه‌سال از آن زمان، این‌بار صحنه برای بازآرایی همان فضای ستیز و تقابل در پاناما مهیا بود که رئیس‌جمهوری آمریکا با هدیه کریسمس خود، تقریبا تمامی همسایگان جنوبی خود را شگفت‌زده کرد: عادی‌سازی روابط با کوبا که با گذشت بیش از نیم‌قرن از آغاز خصومت‌ها، یکی از معدودمیراث‌های باقی‌مانده از جنگ‌سرد بود. بازگشایی سفارت آمریکا در هاوانا، تسهیل قوانین و مقررات مسافرتی به پایتخت کوبا، صدور مجوز افتتاح حساب بانکی در ایالات‌متحده برای شهروندان کوبایی، افزایش چندین‌برابری سقف حواله‌های بانکی برای کوبایی‌های در تبعید، بازنگری در اطلاق عنوان حامی تروریسم به دولت کوبا و همکاری‌های دوجانبه در راستای مبارزه با قاچاق موادمخدر و انسان، همگی از وعده‌هایی بودند که نه‌تنها حمایت دولت‌های منطقه‌ای را به همراه داشت، بلکه با اقبال گسترده بین‌المللی نیز روبه‌رو شد. این موج جهانی دیپلماتیک، با چنان سرعتی به پیش رفت که با وجود ابراز تردید مقامات کوبایی درباره پایبندی طرف آمریکایی به لغو تحریم‌ها، بازگرداندن خلیج‌گوآنتانامو و پرداخت غرامت به ازای آن‌دست صدمات اقتصادی و انسانی که طی نیم‌قرن گذشته متوجه آن کشور شده بود، سه‌ماه بیشتر طول نکشید تا رؤسای‌جمهور دو کشور در حضور حدود 35 نفر از رهبران کشورهای آمریکای‌لاتین و حوزه کارائیب، روز گذشته با خوشرویی به یکدیگر دست داده و خوشامد گویند.
اما آیا به‌راستی چرخش دولت اوباما به سوی کوبا می‌تواند موجب بازگشایی فصلی جدید در روابط این قدرت روبه‌افول جهانی با آن جمع از همسایگان جنوبی‌اش شود که هنوز خاطره دوران جنگ‌سرد و حمایت ضمنی ایالات‌متحده از رژیم‌های دست‌راستی و خودکامه حاکمه را از یاد نبرده‌اند؟ باراک اوباما در حالی روز جمعه تلاش می‌کرد تا در جریان اجلاس سران قاره آمریکا پاسخی مثبت به این سؤال فراهم آورد که سیاست‌های جدید واشنگتن در قبال برخی کشورهای آمریکای‌لاتین حکایت از حقیقتی دیگر دارند. عادی‌سازی روابط با کوبا که به اعتراف مقامات و کارشناسان آمریکایی، از یک‌سو مولود بی‌ثمربودن تحریم‌ها در ترویج دموکراسی و تضعیف آنچه طبیعت استبدادی دولت کوبا خوانده می‌شود و از سوی دیگر، پیامد اجتناب‌ناپذیر نفوذ دوباره قدرت‌های بین‌المللی در سطح منطقه، از جمله روسیه و چین است، در حالی از سوی رئیس‌جمهوری ایالات‌متحده به‌عنوان پایانی بر دوران مداخلات بدون پیگرد آن کشور قلمداد می‌شود که به نظر می‌رسد امید سران منطقه برای احیای روابط با همسایه شمالی خود به همین‌زودی رنگ باخته است. شاهد این مدعا نیز بیانیه مشترک تمامی 33 عضو جامعه کشورهای حوزه آمریکای لاتین و کاراییب (CELAC) است که فرمان اجرایی رئیس‌جمهور اوباما در ماه مارس گذشته، مبنی‌بر شناسایی کشور ونزوئلا به‌عنوان یک تهدید جدی علیه امنیت ملی و سیاست خارجه آن کشور را به‌شدت محکوم کرده و متعاقبا خواستار لغو تمامی تحریم‌های اعمال‌شده علیه ونزوئلا شده‌اند؛ تحریم‌هایی که از منظر تمامی کشورهای حوزه آمریکای‌لاتین و کاراییب، ناقض قوانین بین‌الملل شناخته شده‌اند. این در حالی است که گذشته از تمامی نهادهای منطقه‌ای از جمله اتحادیه آمریکای جنوبی، گروه 77، متشکل از کشورهای در حال توسعه عضو سازمان‌ملل و بیش از 10میلیون شهروند این قاره که با امضای طوماری، ونزوئلا را فاقد توانایی‌های لازم نظامی و اقتصادی برای ایجاد هرگونه تهدیدی علیه آمریکا دانسته‌اند، مشاوران امنیت ملی کاخ سفید نیز رسما اعلام کرده‌اند فرمان رئیس‌جمهور تنها پوششی برای اعمال تحریم‌های پیش‌بینی‌شده علیه ونزوئلا بوده است. با این تفاسیر، به‌نظر می‌رسد اکنون که ونزوئلا می‌رود تا به کوبایی دیگر بدل شود، تنهایی ایالات‌متحده در میان همسایگان جنوبی خود واقعیتی نیست که در همهمه تشویق‌های سران این قاره به همین‌زودی فراموش شود.

همین سه سال پیش بود که حضور «باراک اوباما»، رئیس ‌جمهوری ایالات ‌متحده در اجلاس سران قاره آمریکا کم از فاجعه نداشت. رسوایی‌های اطلاعاتی و اعتراضات روبه‌گسترش کشورهای قاره جنوبی آمریکا به سیاست‌های شکست‌خورده ایالات‌متحده پیرامون مبارزه با قاچاق مواد مخدر، همگی سبب شده بودند تا باراک اوباما یکه‌وتنها آماج انتقادات دولت‌مردان و شهروندانی قرار گیرد که بعضا خیابان‌های «کارتاگنا»، در ساحل شمالی کلمبیا را صحنه اعتراض خود کرده بودند. اما این تمام ماجرا نبود. مخالفت‌های همگانی با تحریم‌های ایالات‌متحده علیه کوبا، هفتمین اجلاس سران قاره را چنان تحت‌تأثیر خود قرار داده بود که «مانوئل سانتوس»، رئیس‌جمهوری کشور میزبان و یکی از معدوددوستان ایالات‌متحده در منطقه هشدار داد هیچ اجلاسی در آینده بدون حضور کوبا برگزار نخواهد شد. با گذشت سه‌سال از آن زمان، این‌بار صحنه برای بازآرایی همان فضای ستیز و تقابل در پاناما مهیا بود که رئیس‌جمهوری آمریکا با هدیه کریسمس خود، تقریبا تمامی همسایگان جنوبی خود را شگفت‌زده کرد: عادی‌سازی روابط با کوبا که با گذشت بیش از نیم‌قرن از آغاز خصومت‌ها، یکی از معدودمیراث‌های باقی‌مانده از جنگ‌سرد بود. بازگشایی سفارت آمریکا در هاوانا، تسهیل قوانین و مقررات مسافرتی به پایتخت کوبا، صدور مجوز افتتاح حساب بانکی در ایالات‌متحده برای شهروندان کوبایی، افزایش چندین‌برابری سقف حواله‌های بانکی برای کوبایی‌های در تبعید، بازنگری در اطلاق عنوان حامی تروریسم به دولت کوبا و همکاری‌های دوجانبه در راستای مبارزه با قاچاق موادمخدر و انسان، همگی از وعده‌هایی بودند که نه‌تنها حمایت دولت‌های منطقه‌ای را به همراه داشت، بلکه با اقبال گسترده بین‌المللی نیز روبه‌رو شد. این موج جهانی دیپلماتیک، با چنان سرعتی به پیش رفت که با وجود ابراز تردید مقامات کوبایی درباره پایبندی طرف آمریکایی به لغو تحریم‌ها، بازگرداندن خلیج‌گوآنتانامو و پرداخت غرامت به ازای آن‌دست صدمات اقتصادی و انسانی که طی نیم‌قرن گذشته متوجه آن کشور شده بود، سه‌ماه بیشتر طول نکشید تا رؤسای‌جمهور دو کشور در حضور حدود 35 نفر از رهبران کشورهای آمریکای‌لاتین و حوزه کارائیب، روز گذشته با خوشرویی به یکدیگر دست داده و خوشامد گویند.
اما آیا به‌راستی چرخش دولت اوباما به سوی کوبا می‌تواند موجب بازگشایی فصلی جدید در روابط این قدرت روبه‌افول جهانی با آن جمع از همسایگان جنوبی‌اش شود که هنوز خاطره دوران جنگ‌سرد و حمایت ضمنی ایالات‌متحده از رژیم‌های دست‌راستی و خودکامه حاکمه را از یاد نبرده‌اند؟ باراک اوباما در حالی روز جمعه تلاش می‌کرد تا در جریان اجلاس سران قاره آمریکا پاسخی مثبت به این سؤال فراهم آورد که سیاست‌های جدید واشنگتن در قبال برخی کشورهای آمریکای‌لاتین حکایت از حقیقتی دیگر دارند. عادی‌سازی روابط با کوبا که به اعتراف مقامات و کارشناسان آمریکایی، از یک‌سو مولود بی‌ثمربودن تحریم‌ها در ترویج دموکراسی و تضعیف آنچه طبیعت استبدادی دولت کوبا خوانده می‌شود و از سوی دیگر، پیامد اجتناب‌ناپذیر نفوذ دوباره قدرت‌های بین‌المللی در سطح منطقه، از جمله روسیه و چین است، در حالی از سوی رئیس‌جمهوری ایالات‌متحده به‌عنوان پایانی بر دوران مداخلات بدون پیگرد آن کشور قلمداد می‌شود که به نظر می‌رسد امید سران منطقه برای احیای روابط با همسایه شمالی خود به همین‌زودی رنگ باخته است. شاهد این مدعا نیز بیانیه مشترک تمامی 33 عضو جامعه کشورهای حوزه آمریکای لاتین و کاراییب (CELAC) است که فرمان اجرایی رئیس‌جمهور اوباما در ماه مارس گذشته، مبنی‌بر شناسایی کشور ونزوئلا به‌عنوان یک تهدید جدی علیه امنیت ملی و سیاست خارجه آن کشور را به‌شدت محکوم کرده و متعاقبا خواستار لغو تمامی تحریم‌های اعمال‌شده علیه ونزوئلا شده‌اند؛ تحریم‌هایی که از منظر تمامی کشورهای حوزه آمریکای‌لاتین و کاراییب، ناقض قوانین بین‌الملل شناخته شده‌اند. این در حالی است که گذشته از تمامی نهادهای منطقه‌ای از جمله اتحادیه آمریکای جنوبی، گروه 77، متشکل از کشورهای در حال توسعه عضو سازمان‌ملل و بیش از 10میلیون شهروند این قاره که با امضای طوماری، ونزوئلا را فاقد توانایی‌های لازم نظامی و اقتصادی برای ایجاد هرگونه تهدیدی علیه آمریکا دانسته‌اند، مشاوران امنیت ملی کاخ سفید نیز رسما اعلام کرده‌اند فرمان رئیس‌جمهور تنها پوششی برای اعمال تحریم‌های پیش‌بینی‌شده علیه ونزوئلا بوده است. با این تفاسیر، به‌نظر می‌رسد اکنون که ونزوئلا می‌رود تا به کوبایی دیگر بدل شود، تنهایی ایالات‌متحده در میان همسایگان جنوبی خود واقعیتی نیست که در همهمه تشویق‌های سران این قاره به همین‌زودی فراموش شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.