ایران پس از توافق ابرقدرت منطقهای
رابرت فیسک . ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه
آیا توافق هستهای میتواند به تبدیلشدن ایران به متحد قدرتمند آمریکا در منطقه خلیجفارس بینجامد؟ این امر امکانپذیر است بهخصوص آنکه پس از تفاهم اخیر لوزان «زلزلهای سیاسی» ایجاد شده است. باوجود آنکه در این میان «اگر»های بسیاری وجود دارد، از جمله اگر رژیم اسراییل به تاسیسات هستهای ایران در اقدامی خودسرانه حمله نکند، اگر مخالفان تحریم در داخل ایران سعی نکنند اقدامی غیرمنتظره انجام دهند و اگر ایران با پارامترهای کلیدی سازگار باشد، میتوانیم بگوییم پس از گذشت 36سال از عمر جمهوریاسلامیایران این کشور میتواند به ابرقدرت منطقهای تبدیل شود.
این موضوع، علت اصلی خشم سعودیها را نشان میدهد. در صورتی که دوستی تازه میان ایران و آمریکا شکل بگیرد و آن کشور در زمره بهترین دوستان ایالاتمتحده باشد، این مساله میتواند ضربهای جدی بر هژمونی عربستان و اتحاد آن کشور با آمریکا در منطقه وارد کند. عربستان - کشوری که حقوقبشر در آن نقض میشود و حقوق زنان به آنان داده نمیشود و خود را با هیچیک از موازین حقوقی بینالمللی از جمله حق آزادی بیان منطبق نمیکند - هرگز یک متحد «طبیعی» واشنگتن نبوده است. این وضعیت حتی در شرایطی صدق میکند که دوستان آمریکا از میان بدترین دولتها بودهاند. درصورتی که ایران و غرب آنگونه که «جان کری» گفته بتوانند بیاعتمادی متقابل را رفع کنند - آن هم در شرایطی که ماشین خطرناک بینظمی در خاورمیانه درحال پیش روی است-میتوان انتظار داشت این موضوع تاثیر جدی سیاسی بر شرایط منطقه داشته باشد. ایران میتواند در این حالت به متحد نزدیک آمریکا در منطقه تبدیل شود همانگونه که پیش از پیروزی انقلاب این شرایط وجود داشت. چهکسی تعجب خواهد کرد اگر آمریکا بازبینی در رابطه خود با عربستانوهابی را از سر گیرد؟ عربستانی که بنلادن و 15نفر از 19نفر هواپیماربا در جریان حادثه یازدهمسپتامبر از آن کشور برخاسته بودند. قرائت رسمی آنها از مذهب، مشابه طالبان و اکثر شورشیان در سوریه و عراق است. عربستان بهعنوان یک دولت تلاش کرده تا خود را نماد مبارزه محلی «علیه تروریسم» نشان دهد. بااینحال، زمان -هرچند به کندی- خلاف خواسته آنان درحال تغییر است. مصر به میلیاردهادلار کمک آمریکا نیاز دارد. عبدالفتاح السیسی ژنرال دیروز و رییسجمهوری امروز مصر به خوبی میداند که باید از دستورات آمریکا پیروی کند. قطر و امارات نیز هرآنچه آمریکاییها در توافق نهایی بگویند را خواهند پذیرفت. برای تنها متحد عرب ایران یعنی دولت سوریه و عراق نیز دستیابی به تفاهم سیاسی در لوزان بهترین خبر ممکن بود، بهخصوص برای بشار اسد، رییسجمهوری سوریه که تاکنون توانسته از حمله نظامی آمریکا علیه کشورش جلوگیری کند. ایران اکنون از جایگاهی برخوردار است که میتواند آتشبس در سوریه را اعلام کند. قطعا نتیجه تفاهم لوزان در زمان خود میتواند کلید آینده کشوری باشد که اکنون درگیر جنگ است و یکی از بزرگترین تراژدیها در جهان عرب در تاریخ معاصر برای آن رقم خورده است. دراینمیان، رسانهها از نارضایتی رژیم اسراییل میگویند. ما همه میدانیم که چگونه دوستان رژیم اسراییل در میان جمهوریخواهان و نمایندگان کنگره میتوانند با اتخاذ موضعی کارشکنانه در جهتی منفی گام بردارند. بااینحال، هیچکس درباره تراژدی بزرگ دیگر درحالوقوع در خاورمیانه یعنی وضعیت فلسطینیان چیزی نمیگوید. چگونه ایران بهزودی میتواند بگوید که تشکیل دولت فلسطینی یکی از اجزای مهم رابطه تازه آن کشور با آمریکا خواهد بود؟ در این زمینه کری، وزیر امور خارجه آمریکا شکست کاملی در جریان میانجیگری مذاکرات اسراییلی-فلسطینی خورده است. نماد این شکست، عضویت فلسطین بهعنوان عضو تازه دادگاه جنایت بینالمللی بود که میتواند به چالشی بزرگ برای او پس از بزرگترین موفقیت سیاسی اخیرش در مذاکره با ایران تبدیل شود. درصورتی که دمشق به دست نیروهای داعش بیفتد یا شبهنظامیان در صحرای سینا عرصه را برای مصر تنگ کنند و عربستان نیز به حمله علیه دوستان شیعه ایران در یمن ادامه دهد، وضعیت فرق خواهد کرد. خطر وقوع چنین سناریویی آشکار است. باوجود موفقیتهای واشنگتن در خاورمیانه نمیتوان گفت که ماموریت به اتمام رسیده است. شاید تاریخ درحال تکرار باشد. حتی در شهرهای کوچک سوئیس. لوزان جایی است که در قرن گذشته دفتر امپراتوری عثمانی در آنجا بسته شد. این شهر جایی است که اسامه بنلادن نیز از آنجا برای تامین هزینههای مالی خود استفاده کرده و دیکتاتورهای مدرن عرب بههمراه اعضای خانوادههایشان را نیز به خود دیده است. شاید امپراتوری ایرانی-آن هم در نسخه بهروزشدهاش-میتواند روزی دوباره ظهور کند و نقطه برخاستن آن نیز در شهر مشابهی در سوئیس باشد. در نتیجه، باید به زلزلههای سیاسی بعدی در خاورمیانه توجه کرد. بازهم میگویم تمام «اگر»هایی که در ابتدا به آنها اشاره کردم را به خاطر بسپارید، همهچیز بستگی به آنها دارد.
آیا توافق هستهای میتواند به تبدیلشدن ایران به متحد قدرتمند آمریکا در منطقه خلیجفارس بینجامد؟ این امر امکانپذیر است بهخصوص آنکه پس از تفاهم اخیر لوزان «زلزلهای سیاسی» ایجاد شده است. باوجود آنکه در این میان «اگر»های بسیاری وجود دارد، از جمله اگر رژیم اسراییل به تاسیسات هستهای ایران در اقدامی خودسرانه حمله نکند، اگر مخالفان تحریم در داخل ایران سعی نکنند اقدامی غیرمنتظره انجام دهند و اگر ایران با پارامترهای کلیدی سازگار باشد، میتوانیم بگوییم پس از گذشت 36سال از عمر جمهوریاسلامیایران این کشور میتواند به ابرقدرت منطقهای تبدیل شود.
این موضوع، علت اصلی خشم سعودیها را نشان میدهد. در صورتی که دوستی تازه میان ایران و آمریکا شکل بگیرد و آن کشور در زمره بهترین دوستان ایالاتمتحده باشد، این مساله میتواند ضربهای جدی بر هژمونی عربستان و اتحاد آن کشور با آمریکا در منطقه وارد کند. عربستان - کشوری که حقوقبشر در آن نقض میشود و حقوق زنان به آنان داده نمیشود و خود را با هیچیک از موازین حقوقی بینالمللی از جمله حق آزادی بیان منطبق نمیکند - هرگز یک متحد «طبیعی» واشنگتن نبوده است. این وضعیت حتی در شرایطی صدق میکند که دوستان آمریکا از میان بدترین دولتها بودهاند. درصورتی که ایران و غرب آنگونه که «جان کری» گفته بتوانند بیاعتمادی متقابل را رفع کنند - آن هم در شرایطی که ماشین خطرناک بینظمی در خاورمیانه درحال پیش روی است-میتوان انتظار داشت این موضوع تاثیر جدی سیاسی بر شرایط منطقه داشته باشد. ایران میتواند در این حالت به متحد نزدیک آمریکا در منطقه تبدیل شود همانگونه که پیش از پیروزی انقلاب این شرایط وجود داشت. چهکسی تعجب خواهد کرد اگر آمریکا بازبینی در رابطه خود با عربستانوهابی را از سر گیرد؟ عربستانی که بنلادن و 15نفر از 19نفر هواپیماربا در جریان حادثه یازدهمسپتامبر از آن کشور برخاسته بودند. قرائت رسمی آنها از مذهب، مشابه طالبان و اکثر شورشیان در سوریه و عراق است. عربستان بهعنوان یک دولت تلاش کرده تا خود را نماد مبارزه محلی «علیه تروریسم» نشان دهد. بااینحال، زمان -هرچند به کندی- خلاف خواسته آنان درحال تغییر است. مصر به میلیاردهادلار کمک آمریکا نیاز دارد. عبدالفتاح السیسی ژنرال دیروز و رییسجمهوری امروز مصر به خوبی میداند که باید از دستورات آمریکا پیروی کند. قطر و امارات نیز هرآنچه آمریکاییها در توافق نهایی بگویند را خواهند پذیرفت. برای تنها متحد عرب ایران یعنی دولت سوریه و عراق نیز دستیابی به تفاهم سیاسی در لوزان بهترین خبر ممکن بود، بهخصوص برای بشار اسد، رییسجمهوری سوریه که تاکنون توانسته از حمله نظامی آمریکا علیه کشورش جلوگیری کند. ایران اکنون از جایگاهی برخوردار است که میتواند آتشبس در سوریه را اعلام کند. قطعا نتیجه تفاهم لوزان در زمان خود میتواند کلید آینده کشوری باشد که اکنون درگیر جنگ است و یکی از بزرگترین تراژدیها در جهان عرب در تاریخ معاصر برای آن رقم خورده است. دراینمیان، رسانهها از نارضایتی رژیم اسراییل میگویند. ما همه میدانیم که چگونه دوستان رژیم اسراییل در میان جمهوریخواهان و نمایندگان کنگره میتوانند با اتخاذ موضعی کارشکنانه در جهتی منفی گام بردارند. بااینحال، هیچکس درباره تراژدی بزرگ دیگر درحالوقوع در خاورمیانه یعنی وضعیت فلسطینیان چیزی نمیگوید. چگونه ایران بهزودی میتواند بگوید که تشکیل دولت فلسطینی یکی از اجزای مهم رابطه تازه آن کشور با آمریکا خواهد بود؟ در این زمینه کری، وزیر امور خارجه آمریکا شکست کاملی در جریان میانجیگری مذاکرات اسراییلی-فلسطینی خورده است. نماد این شکست، عضویت فلسطین بهعنوان عضو تازه دادگاه جنایت بینالمللی بود که میتواند به چالشی بزرگ برای او پس از بزرگترین موفقیت سیاسی اخیرش در مذاکره با ایران تبدیل شود. درصورتی که دمشق به دست نیروهای داعش بیفتد یا شبهنظامیان در صحرای سینا عرصه را برای مصر تنگ کنند و عربستان نیز به حمله علیه دوستان شیعه ایران در یمن ادامه دهد، وضعیت فرق خواهد کرد. خطر وقوع چنین سناریویی آشکار است. باوجود موفقیتهای واشنگتن در خاورمیانه نمیتوان گفت که ماموریت به اتمام رسیده است. شاید تاریخ درحال تکرار باشد. حتی در شهرهای کوچک سوئیس. لوزان جایی است که در قرن گذشته دفتر امپراتوری عثمانی در آنجا بسته شد. این شهر جایی است که اسامه بنلادن نیز از آنجا برای تامین هزینههای مالی خود استفاده کرده و دیکتاتورهای مدرن عرب بههمراه اعضای خانوادههایشان را نیز به خود دیده است. شاید امپراتوری ایرانی-آن هم در نسخه بهروزشدهاش-میتواند روزی دوباره ظهور کند و نقطه برخاستن آن نیز در شهر مشابهی در سوئیس باشد. در نتیجه، باید به زلزلههای سیاسی بعدی در خاورمیانه توجه کرد. بازهم میگویم تمام «اگر»هایی که در ابتدا به آنها اشاره کردم را به خاطر بسپارید، همهچیز بستگی به آنها دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.