|

درگذشت نورمحمد درپور و نیما پتگر

خاموشی صدای دوتارنواز خراسانی

شرق: نورمحمد درپور از بستر برنخاست تا پای سفره هفت‌سین94 بنشیند. بخشی از گنجینه‌ نغمه‌های شفاهی موسیقی نواحی خراسان با مرگ یکی از شناخته‌شده‌ترین خنیاگران و نوازندگان دوتار خراسان، یک روز پیش از نوروز امسال برای همیشه مدفون شد. نورمحمد درپور، خنیاگر صاحب‌سبک و نوازنده دوتار که طی دوسال گذشته به‌دلیل مبارزه با سرطان، مشکلات قلبی و عوارض ناشی از سکته در بستر بیماری به‌سر می‌برد، 28اسفند در سن 82سالگی درگذشت. او پاییز92 برای مداوای توده بدخیم روده‌بزرگ شیمی‌درمانی شد، اما پس از مدتی به ناراحتی قلبی مبتلا شد و پنجم آبان همان سال در بیمارستان شریعتی مشهد مورد عمل جراحی قلب قرار گرفت. حدود هفت‌ساعت پس از این جراحی، درپور دچار سکته قلبی و ضایعه مغزی شد. آخرین‌باری که او ساز به دست گرفت، سال92 در افتتاحیه جشنواره آیینه‌دار تهران بود. بعد از این جشنواره بیماری او بار دیگر شدت گرفت و درنهایت او را به بستر بیماری انداخت تا صدای ساز و حنجره‌اش به سکوتی دوساله تبدیل شود. در این مدت خبرهایی از وضعیت جسمی و ناتوانی‌اش برای اجرای موسیقی به‌صورت پراکنده منتشر می‌شد، بااین‌حال آن‌طور که شایسته‌اش بود مورد حمایت قرار نگرفت و مرگش نیز در شامگاه 28اسفند نسبتا در سکوت خبری رخ داد.
درپور سال۱۳۱۱ در روستای «سرخ‌سرا» از توابع «باخرز» منطقه تربت جام و روستای یادگار متولد شد. او آموزش دوتار و روایت‌های حماسی و تغزلی موسیقی منطقه خراسان را نزد اساتید نامی منطقه حاج‌جهـانگیـرخان، حاج‌مـرتضی پـری، حاج عبدالحمید رسولی، ملادادخدا کبودانی و ملایاسین مریدار آموخت و سبک‌های خوانندگی حلقه ذکر را از خلیفه ملاسلـطان و ملاپایند بلوچ فراگرفت. او مثنوی خوانی را نیز از بزرگانی همچـون ملامقـری و آخوند ملامخـتار و غزل‌خوانی را از مولاداد هزاره پل‌بندی و حاج‌لطف‌الله هزاره آموخت.
درپور همانند بسیاری دیگر از خنیاگران و راویان موسیقی مناطق، از طریق جشنواره موسیقی فجر و نیز جشنواره‌های آیینه و آواز، موسیقی حماسی و نیز جشنواره موسیقی نواحی کرمان و جشنواره‌های ذکر و ذاکرین، به جامعه موسیقی معرفی شد و سپس به‌عنوان نوازنده‌ای صاحب‌سبک و شیوه، اجراهای متعددی را در کشورهای خارجی به صحنه برد. اجرای او در جشنواره موسیقی برلین در سال۲۰۰۲، به‌همراه محمدرضا درویشی و فرید سلمانیان، تماشاگران را تحت تاثیر قرار داد. درپور طی سفر به کشورهای آلمان و هلـند توانست موسیـقی عرفـانی تربت جـام را به جهانیـان معرفی کند. از درپور آلبومی تحقیـقاتی نیز درباره موسیقی خراسان منتشر شده است. او آثاری را نیز در واحد موسیقی مرکز خراسان‌رضوی اجرا کرده است که از آن جمله می‌توان به مقام‌های «خالق یکتا»، «صـمدا» و «حکایت احمد جامی» اشاره کرد.
مراسم تشییع پیکر این هنرمند، چهارم فروردین سال‌جاری در زادگاهش، تربت جام، برگزار شد تا با درگذشت نورمحمد درپور، غلامعلی پورعطایی و ذوالفقار عسگریان، بخشی از میراث موسیقی خراسان در خاطره‌ها جاودان بماند.
وداع با پتگر
نوروز امسال برای اهالی هنرهای تجسمی هم با یک خبر بد آغاز شد. نیما پتگر، نقاش شناخته‌شده ایرانی صبح پنجم فروردین‌ماه بر اثر ایست قلبی در آستانه 70سالگی درگذشت. پتگر اول اسفند۱۳۲۵ در تهران متولد شد و پس از آموزش طراحی نزد پدرش، علی‌اصغر پتگر، به کار تدریس در کلاس‌های آزاد هنری پرداخت. او در سال۱۳۴۷ برای تحصیلات آکادمیک به ایتالیا سفر کرد و در سال۱۳۴۸ وارد آکادمی هنرهای زیبای رم در رشته مجسمه‌سازی شد. پتگر در سال۱۳۵۵ به ایران بازگشت و از آن پس به‌سان گذشته به فعالیت‌های هنری و تدریس در آتلیه هنری خود پرداخت. مراسم تشییع او یکشنبه، نهم فروردین مقابل موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. در این مراسم که با حضور مجید ملانوروزی، مدیرکل تجسمی ارشاد و هنرمندانی چون عباس مشهدی‌زاده، بهزاد شیشه‌گران، مرتضی اسدی، ایرج اسکندری، کامران عدل، جمشید حقیقت‌شناس، کامران شیردل، علی فرامرزی و... برگزار شد، ملانوروزی گفت: «آثار و نام و یاد نیمای عزیز همچون علی‌اصغر و جعفر پتگر، از دیگر اعضای خانواده این هنرمند، برای همیشه در جامعه هنری ایران به یادگار باقی خواهد ماند، چراکه جامعه هنری ایران به این خانواده مدیون است.»امیر پوریا، منتقد سینما دیگر سخنران این مراسم بود: «همیشه برایم دغدغه بود در زمانی که فقدانی تازه رخ داده و بازماندگان منتظر آیین تدفین هستند، صحبت‌کردن چگونه امکان‌پذیر است، اما از چندروز پیش که این وظیفه بر عهده من گذاشته شد، این را می‌فهمم که برگزاری این مراسم نیاز بازماندگان برای کنارآمدن با اندوه و فقدان فرد ازدست‌رفته است.»او در مورد شخصیت پتگر عنوان کرد: «با تمام دینی که به نیما پتگر داشتم، تصور می‌کنم ادای وظیفه‌ام همواره کمتر از آنچه که باید، بوده است. نیما و اساسا فردیتی که داشت از نمونه‌های بسیار ویژه شخصیت یک آدم هنرمند بود. اگر در یک جمع پرشمار کسی که با نیما آشنایی نداشت او را می‌دید، بدون اینکه با او کلام طولانی‌مدت داشته باشد، می‌فهمید که او یک هنرمند معتبر و نامی است و اینها الزاما فقط نتیجه تظاهر و تمایلات رفتاری او نبود، بلکه کاریزما و جذابیت شخصیت او باعث به‌وجودآمدن این حس می‌شد.»عیسی جلالی، روانشناس و از دوستان پتگر هم به خودشناسی این نقاش اشاره کرد: «یکی از موارد مهم در این چنددهه اخیر برای نیما پتگر، موضوع خودشناسی بود که ما باید به‌شدت به این موضوع مهم در حوزه انسان‌شناسی و روابط انسانی توجه کنیم. یکی از چیزهایی که نیما پتگر آن را دوست داشت، سکوت بود. او برای موضوع سکوت اهمیت زیادی قایل بود بنابراین بهتر است در این مراسم چیزی را که نیما پتگر دوست داشت رعایت کنیم. او همیشه به «پر از خالی» اهمیت می‌داد و به کسانی که به «پر از پر» توجه می‌کردند، تاکید می‌کرد به این موضوع هوشمندانه توجه کنند.»همچنین دژا پتگر، فرزند نیما پتگر، از صداقت پدرش صحبت کرد: «یکی از مسایل مهمی که پدرم در زمان حیات خود به آن توجه داشت صداقت بی‌رحمانه‌ای بود که باید داشته باشیم. این موضوع مهمی است که بسیار بیشتر و دقیق‌تر از اینها باید به آن توجه کرد و در کشورمان درباره آن حرف زد.»
او افزود: «وقتی در ایران با لفظ هنر برخورد می‌کنیم یک دسته‌ای را می‌بینیم که تفکرات شاد، تنبک و مرتضی پاشایی را دارند. دسته دیگر هم سعی می‌کنند ژست‌های صادق‌هدایتی به خود بگیرند و آن‌قدر ناامیدانه در مورد فضای هنر حرف می‌زنند که نتیجه آن خودکشی است. درحالی‌که هیچ‌کدام از اینها نه ربطی و نه ریشه‌ای در هنر دارد، اما شما می‌بینید که در کارهای نیما پتگر نه غم وجود ندارد و نه شادی بلکه در چهره کارهای او نقش پررنگ تفکر و تعقل را می‌بینید. انسانیت و نیکی، دوعنصر مهمی بودند که نیما پتگر غیر از نقاشی به آن فکر می‌کرد و در طول حیاتش می‌دیدم که چگونه او را به شادی و شعف وامی‌دارد. به‌همین‌جهت همواره تلاش خواهم کرد تا این دوعنصر ارزشمند انسانی را در زندگی خودم هم به‌عنوان یک الگو مدنظر قرار دهم.»
حاج‌فیروز رستمی، یکی از پیشکسوتان تعزیه نیز از دیگر هنرمندانی بود که در هفتم فروردین در سن 75سالگی از دنیا رفت. رستمی در سال1319 شمسی، در ارمغانخانه در استان زنجان متولد شد و از شش‌سالگی در کنار پدرش میرزا قهرمان، هنر تعزیه را آموخت. او که از بانیان اصلی تکیه حسینی اعظم ارمغانخانه بود، مسوولیت تعزیه‌گردانی این مکان را نیز برعهده داشت. این تکیه یکی از بزرگ‌ترین تکیه‌های تاریخی کشور است که اجرای مراسم تعزیه در این مکان به همت میراث‌فرهنگی استان و با استفاده از نسخی که مرحوم حاج‌فیروز در اختیار میراث‌فرهنگی کشور قرار داده بود، در سال1389 در میراث معنوی کشور به ثبت ملی رسید. در دومین‌هفته تعطیلات نوروزی نیز عبدالعلی گلریزخاتمی که از ابتدای فروردین و به‌واسطه عارضه قلبی در بیمارستان قلب الزهرا(س) شیراز بستری شده بود، 11فروردین درحالی‌که پزشکان به بهبودش امیدوار بودند، درگذشت. این خاتم‌کار شیرازی، بیش از 60سال در عرصه صنعت خاتم‌سازی فعال بود، دست‌ساخته‌هایش با قیمت‌های بسیار زیاد در بازارهای داخل و خارج کشور به فروش می‌رسید.عبدالعلی در سنین نوجوانی و جوانی به همراه پدر در ساخت صندوق خاتم حرم‌مطهر حضرت‌شاهچراغ(ع)، صندوق حرم مطهر حضرت‌ابوالفضل‌‌العباس(ع) و همچنین ساخت و تزیین اتاق خاتم کاخ مرمر، همکاری داشت.
خاندان گلریزخاتمی از برجسته‌ترین خاتم‌کاران ایران به‌شمار می‌روند و نام پدر و عموی عبدالعلی گلریزخاتمی، در فهرست کسانی است که خاتم‌کاری را به اصفهانیان آموزش داده‌اند. خلیل گلریزخاتمی، عموی عبدالعلی، سال‌ها قبل، در دارالفنون اصفهان، به کارآموزان، خاتم‌کاری و خاتم‌سازی را آموزش داد.

شرق: نورمحمد درپور از بستر برنخاست تا پای سفره هفت‌سین94 بنشیند. بخشی از گنجینه‌ نغمه‌های شفاهی موسیقی نواحی خراسان با مرگ یکی از شناخته‌شده‌ترین خنیاگران و نوازندگان دوتار خراسان، یک روز پیش از نوروز امسال برای همیشه مدفون شد. نورمحمد درپور، خنیاگر صاحب‌سبک و نوازنده دوتار که طی دوسال گذشته به‌دلیل مبارزه با سرطان، مشکلات قلبی و عوارض ناشی از سکته در بستر بیماری به‌سر می‌برد، 28اسفند در سن 82سالگی درگذشت. او پاییز92 برای مداوای توده بدخیم روده‌بزرگ شیمی‌درمانی شد، اما پس از مدتی به ناراحتی قلبی مبتلا شد و پنجم آبان همان سال در بیمارستان شریعتی مشهد مورد عمل جراحی قلب قرار گرفت. حدود هفت‌ساعت پس از این جراحی، درپور دچار سکته قلبی و ضایعه مغزی شد. آخرین‌باری که او ساز به دست گرفت، سال92 در افتتاحیه جشنواره آیینه‌دار تهران بود. بعد از این جشنواره بیماری او بار دیگر شدت گرفت و درنهایت او را به بستر بیماری انداخت تا صدای ساز و حنجره‌اش به سکوتی دوساله تبدیل شود. در این مدت خبرهایی از وضعیت جسمی و ناتوانی‌اش برای اجرای موسیقی به‌صورت پراکنده منتشر می‌شد، بااین‌حال آن‌طور که شایسته‌اش بود مورد حمایت قرار نگرفت و مرگش نیز در شامگاه 28اسفند نسبتا در سکوت خبری رخ داد.
درپور سال۱۳۱۱ در روستای «سرخ‌سرا» از توابع «باخرز» منطقه تربت جام و روستای یادگار متولد شد. او آموزش دوتار و روایت‌های حماسی و تغزلی موسیقی منطقه خراسان را نزد اساتید نامی منطقه حاج‌جهـانگیـرخان، حاج‌مـرتضی پـری، حاج عبدالحمید رسولی، ملادادخدا کبودانی و ملایاسین مریدار آموخت و سبک‌های خوانندگی حلقه ذکر را از خلیفه ملاسلـطان و ملاپایند بلوچ فراگرفت. او مثنوی خوانی را نیز از بزرگانی همچـون ملامقـری و آخوند ملامخـتار و غزل‌خوانی را از مولاداد هزاره پل‌بندی و حاج‌لطف‌الله هزاره آموخت.
درپور همانند بسیاری دیگر از خنیاگران و راویان موسیقی مناطق، از طریق جشنواره موسیقی فجر و نیز جشنواره‌های آیینه و آواز، موسیقی حماسی و نیز جشنواره موسیقی نواحی کرمان و جشنواره‌های ذکر و ذاکرین، به جامعه موسیقی معرفی شد و سپس به‌عنوان نوازنده‌ای صاحب‌سبک و شیوه، اجراهای متعددی را در کشورهای خارجی به صحنه برد. اجرای او در جشنواره موسیقی برلین در سال۲۰۰۲، به‌همراه محمدرضا درویشی و فرید سلمانیان، تماشاگران را تحت تاثیر قرار داد. درپور طی سفر به کشورهای آلمان و هلـند توانست موسیـقی عرفـانی تربت جـام را به جهانیـان معرفی کند. از درپور آلبومی تحقیـقاتی نیز درباره موسیقی خراسان منتشر شده است. او آثاری را نیز در واحد موسیقی مرکز خراسان‌رضوی اجرا کرده است که از آن جمله می‌توان به مقام‌های «خالق یکتا»، «صـمدا» و «حکایت احمد جامی» اشاره کرد.
مراسم تشییع پیکر این هنرمند، چهارم فروردین سال‌جاری در زادگاهش، تربت جام، برگزار شد تا با درگذشت نورمحمد درپور، غلامعلی پورعطایی و ذوالفقار عسگریان، بخشی از میراث موسیقی خراسان در خاطره‌ها جاودان بماند.
وداع با پتگر
نوروز امسال برای اهالی هنرهای تجسمی هم با یک خبر بد آغاز شد. نیما پتگر، نقاش شناخته‌شده ایرانی صبح پنجم فروردین‌ماه بر اثر ایست قلبی در آستانه 70سالگی درگذشت. پتگر اول اسفند۱۳۲۵ در تهران متولد شد و پس از آموزش طراحی نزد پدرش، علی‌اصغر پتگر، به کار تدریس در کلاس‌های آزاد هنری پرداخت. او در سال۱۳۴۷ برای تحصیلات آکادمیک به ایتالیا سفر کرد و در سال۱۳۴۸ وارد آکادمی هنرهای زیبای رم در رشته مجسمه‌سازی شد. پتگر در سال۱۳۵۵ به ایران بازگشت و از آن پس به‌سان گذشته به فعالیت‌های هنری و تدریس در آتلیه هنری خود پرداخت. مراسم تشییع او یکشنبه، نهم فروردین مقابل موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. در این مراسم که با حضور مجید ملانوروزی، مدیرکل تجسمی ارشاد و هنرمندانی چون عباس مشهدی‌زاده، بهزاد شیشه‌گران، مرتضی اسدی، ایرج اسکندری، کامران عدل، جمشید حقیقت‌شناس، کامران شیردل، علی فرامرزی و... برگزار شد، ملانوروزی گفت: «آثار و نام و یاد نیمای عزیز همچون علی‌اصغر و جعفر پتگر، از دیگر اعضای خانواده این هنرمند، برای همیشه در جامعه هنری ایران به یادگار باقی خواهد ماند، چراکه جامعه هنری ایران به این خانواده مدیون است.»امیر پوریا، منتقد سینما دیگر سخنران این مراسم بود: «همیشه برایم دغدغه بود در زمانی که فقدانی تازه رخ داده و بازماندگان منتظر آیین تدفین هستند، صحبت‌کردن چگونه امکان‌پذیر است، اما از چندروز پیش که این وظیفه بر عهده من گذاشته شد، این را می‌فهمم که برگزاری این مراسم نیاز بازماندگان برای کنارآمدن با اندوه و فقدان فرد ازدست‌رفته است.»او در مورد شخصیت پتگر عنوان کرد: «با تمام دینی که به نیما پتگر داشتم، تصور می‌کنم ادای وظیفه‌ام همواره کمتر از آنچه که باید، بوده است. نیما و اساسا فردیتی که داشت از نمونه‌های بسیار ویژه شخصیت یک آدم هنرمند بود. اگر در یک جمع پرشمار کسی که با نیما آشنایی نداشت او را می‌دید، بدون اینکه با او کلام طولانی‌مدت داشته باشد، می‌فهمید که او یک هنرمند معتبر و نامی است و اینها الزاما فقط نتیجه تظاهر و تمایلات رفتاری او نبود، بلکه کاریزما و جذابیت شخصیت او باعث به‌وجودآمدن این حس می‌شد.»عیسی جلالی، روانشناس و از دوستان پتگر هم به خودشناسی این نقاش اشاره کرد: «یکی از موارد مهم در این چنددهه اخیر برای نیما پتگر، موضوع خودشناسی بود که ما باید به‌شدت به این موضوع مهم در حوزه انسان‌شناسی و روابط انسانی توجه کنیم. یکی از چیزهایی که نیما پتگر آن را دوست داشت، سکوت بود. او برای موضوع سکوت اهمیت زیادی قایل بود بنابراین بهتر است در این مراسم چیزی را که نیما پتگر دوست داشت رعایت کنیم. او همیشه به «پر از خالی» اهمیت می‌داد و به کسانی که به «پر از پر» توجه می‌کردند، تاکید می‌کرد به این موضوع هوشمندانه توجه کنند.»همچنین دژا پتگر، فرزند نیما پتگر، از صداقت پدرش صحبت کرد: «یکی از مسایل مهمی که پدرم در زمان حیات خود به آن توجه داشت صداقت بی‌رحمانه‌ای بود که باید داشته باشیم. این موضوع مهمی است که بسیار بیشتر و دقیق‌تر از اینها باید به آن توجه کرد و در کشورمان درباره آن حرف زد.»
او افزود: «وقتی در ایران با لفظ هنر برخورد می‌کنیم یک دسته‌ای را می‌بینیم که تفکرات شاد، تنبک و مرتضی پاشایی را دارند. دسته دیگر هم سعی می‌کنند ژست‌های صادق‌هدایتی به خود بگیرند و آن‌قدر ناامیدانه در مورد فضای هنر حرف می‌زنند که نتیجه آن خودکشی است. درحالی‌که هیچ‌کدام از اینها نه ربطی و نه ریشه‌ای در هنر دارد، اما شما می‌بینید که در کارهای نیما پتگر نه غم وجود ندارد و نه شادی بلکه در چهره کارهای او نقش پررنگ تفکر و تعقل را می‌بینید. انسانیت و نیکی، دوعنصر مهمی بودند که نیما پتگر غیر از نقاشی به آن فکر می‌کرد و در طول حیاتش می‌دیدم که چگونه او را به شادی و شعف وامی‌دارد. به‌همین‌جهت همواره تلاش خواهم کرد تا این دوعنصر ارزشمند انسانی را در زندگی خودم هم به‌عنوان یک الگو مدنظر قرار دهم.»
حاج‌فیروز رستمی، یکی از پیشکسوتان تعزیه نیز از دیگر هنرمندانی بود که در هفتم فروردین در سن 75سالگی از دنیا رفت. رستمی در سال1319 شمسی، در ارمغانخانه در استان زنجان متولد شد و از شش‌سالگی در کنار پدرش میرزا قهرمان، هنر تعزیه را آموخت. او که از بانیان اصلی تکیه حسینی اعظم ارمغانخانه بود، مسوولیت تعزیه‌گردانی این مکان را نیز برعهده داشت. این تکیه یکی از بزرگ‌ترین تکیه‌های تاریخی کشور است که اجرای مراسم تعزیه در این مکان به همت میراث‌فرهنگی استان و با استفاده از نسخی که مرحوم حاج‌فیروز در اختیار میراث‌فرهنگی کشور قرار داده بود، در سال1389 در میراث معنوی کشور به ثبت ملی رسید. در دومین‌هفته تعطیلات نوروزی نیز عبدالعلی گلریزخاتمی که از ابتدای فروردین و به‌واسطه عارضه قلبی در بیمارستان قلب الزهرا(س) شیراز بستری شده بود، 11فروردین درحالی‌که پزشکان به بهبودش امیدوار بودند، درگذشت. این خاتم‌کار شیرازی، بیش از 60سال در عرصه صنعت خاتم‌سازی فعال بود، دست‌ساخته‌هایش با قیمت‌های بسیار زیاد در بازارهای داخل و خارج کشور به فروش می‌رسید.عبدالعلی در سنین نوجوانی و جوانی به همراه پدر در ساخت صندوق خاتم حرم‌مطهر حضرت‌شاهچراغ(ع)، صندوق حرم مطهر حضرت‌ابوالفضل‌‌العباس(ع) و همچنین ساخت و تزیین اتاق خاتم کاخ مرمر، همکاری داشت.
خاندان گلریزخاتمی از برجسته‌ترین خاتم‌کاران ایران به‌شمار می‌روند و نام پدر و عموی عبدالعلی گلریزخاتمی، در فهرست کسانی است که خاتم‌کاری را به اصفهانیان آموزش داده‌اند. خلیل گلریزخاتمی، عموی عبدالعلی، سال‌ها قبل، در دارالفنون اصفهان، به کارآموزان، خاتم‌کاری و خاتم‌سازی را آموزش داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.