|

میرنوروزی

یکی از آداب و مراسم جشن نوروز باستانی ایرانیان سنت زیبا و شادی‌آفرین میرنوروزی بوده است که اکنون چنددهه‌ای است تقریبا به وادی فراموشی سپرده شده است. به این معنی که در سال‌های گذشته (حداقل تا اوایل قرن حاضر) در ایام خجسته عید نوروز گروهی از مردان، خاصه جوانان با نشاط و خوشدل، دور همدیگر جمع شده و از میان خود جوانی ورزیده و زیبارو را به‌عنوان «میر نوروزی» یا «امیر نوروزی» برمی‌گزیدند که هدف از این عمل صرفا شوخی و سرگرمی محض بوده است! بنابراین به‌لحاظ تفریح عمومی و همچنین مضحکه خاص و عام قراردادن وی، چندروزی او را بر تخت پادشاهی می‌نشاندند! این شخص که موقتا چندروزی بر اریکه قدرت تکیه می‌زد و زمام امور و فرمانروایی را به‌خاطر شوخی و مزاح دردست می‌گرفت، اجرای فرامینش نیز که واقعا خنده‌آور بود بر همه واجب می‌شد!! در مدت امارت موقتی میرنوروزی، ظاهرا عنان اختیار را به دست وی سپرده و اوامر او را رعایت کرده و لازم‌الاجرا می‌دانسته‌اند. پس از انقضای ایام نوروز، پادشاهی او نیز به پایان می‌رسیده‌است. از آغاز تا انجام دوره حکومت سپنجی (حکومت عاریتی) حق هرگونه خندیدن یا تبسم از میر نوروزی سلب می‌شد و وظیفه همگان این بود که در صورت مشاهده کمترین خنده یا تبسم از میر، وی را از مقام خلع کنند. بزرگان شهر نیز امکانات گوناگون و شمشیر و خنجر و انواع وسایل مورد نیاز را در اختیار وی و یارانش می‌گذارده‌اند و مردم شهر هم دستورهای میر را که بسیاری از آنها در جهت فراهم‌کردن شادی و نشاط و سرگرمی عموم و خنداندن طبقات مردم صادر می‌شده، به طیب خاطر اجرا می‌کرده‌اند.اعضای حکومت سپنجی میر عبارت بوده‌اند از: کهن وزیر که مشاور میر بوده و از میان پیرمردان بذله‌گو و نکته‌پرداز انتخاب می‌شده ‌است. وزیر دست راست که اوامر عادی و معمولی را برعهده داشته‌ است. وزیر دست چپ که مامور اجرای دستورهای غیرعادی و مضحک بوده‌ است. میرزا که سمت منشی‌گری داشته‌ است. مرد گوپال‌زیوین که همواره کوپالی سیمین در دست داشته و فرمان‌های میر را به دیگران ابلاغ می‌کرده‌ است. وشکه‌رن که لباسی از پوست پشمی حیوانات می‌پوشیده و زنگوله‌های متعدد به آن می‌بسته‌است. این شخص با طنزها و شوخی‌های گوناگون موجبات خنده دیگران را فراهم می‌کرده و جز میر همه را به باد شوخی و مسخره می‌گرفته‌ است. خدمتگزاران و خنجرزنان که لباس دسته اخیر غالبا سرخ‌رنگ بوده‌ است. رامشگران و نوازندگان محلی که در دستگاه امیر به نوازندگی و رامشگری می‌پرداخته‌اند. این رسم هرساله به صورت نمایشنامه مضحک و نشاط‌انگیزی برگزار می‌شده ‌است. واضح است که جز تفریح و خنده و بازی هیچ منظور دیگری در بین نبوده ‌است و احکامی که میرنوروزی صادر می‌کرده، پس از نوروز به حال اول بازگردانده می‌شده‌است. نظیر این جشن در بابل و در بین ملل دیگر نیز مرسوم بود. نشانی از این رسم را در اثر سروانتس به نام دن‌کیشوت نیز ملاحظه می‌کنیم. قهرمان داستان را که علی‌الظاهر سفیه و ابله است در شهری لباس شاهان می‌پوشانند که چندروزی حکومت کند و مردمان تفریح کنند. همچنین از شواهد چنین برمی‌آید که انتخاب میرنوروزی نه‌تنها در نقاط مختلف ایرانی در سرآغاز سال نو مرسوم بوده بلکه پابه‌پای گسترش آئین نوروزی در قلمرو اسلام که به وسیله ایرانیان انجام می‌گرفته، در برخی از کشورها از جمله مصر نیز رواج عام یافته بوده‌است.
منابع:
رضی، هاشم. گاه‌شماری و جشن‌های ایران باستان. تهران: انتشارات فروهر، ۱۳۵۸.
کیوان، مصطفی. نوروز در کردستان. تهران: مولف، ۱۳۴۹.

یکی از آداب و مراسم جشن نوروز باستانی ایرانیان سنت زیبا و شادی‌آفرین میرنوروزی بوده است که اکنون چنددهه‌ای است تقریبا به وادی فراموشی سپرده شده است. به این معنی که در سال‌های گذشته (حداقل تا اوایل قرن حاضر) در ایام خجسته عید نوروز گروهی از مردان، خاصه جوانان با نشاط و خوشدل، دور همدیگر جمع شده و از میان خود جوانی ورزیده و زیبارو را به‌عنوان «میر نوروزی» یا «امیر نوروزی» برمی‌گزیدند که هدف از این عمل صرفا شوخی و سرگرمی محض بوده است! بنابراین به‌لحاظ تفریح عمومی و همچنین مضحکه خاص و عام قراردادن وی، چندروزی او را بر تخت پادشاهی می‌نشاندند! این شخص که موقتا چندروزی بر اریکه قدرت تکیه می‌زد و زمام امور و فرمانروایی را به‌خاطر شوخی و مزاح دردست می‌گرفت، اجرای فرامینش نیز که واقعا خنده‌آور بود بر همه واجب می‌شد!! در مدت امارت موقتی میرنوروزی، ظاهرا عنان اختیار را به دست وی سپرده و اوامر او را رعایت کرده و لازم‌الاجرا می‌دانسته‌اند. پس از انقضای ایام نوروز، پادشاهی او نیز به پایان می‌رسیده‌است. از آغاز تا انجام دوره حکومت سپنجی (حکومت عاریتی) حق هرگونه خندیدن یا تبسم از میر نوروزی سلب می‌شد و وظیفه همگان این بود که در صورت مشاهده کمترین خنده یا تبسم از میر، وی را از مقام خلع کنند. بزرگان شهر نیز امکانات گوناگون و شمشیر و خنجر و انواع وسایل مورد نیاز را در اختیار وی و یارانش می‌گذارده‌اند و مردم شهر هم دستورهای میر را که بسیاری از آنها در جهت فراهم‌کردن شادی و نشاط و سرگرمی عموم و خنداندن طبقات مردم صادر می‌شده، به طیب خاطر اجرا می‌کرده‌اند.اعضای حکومت سپنجی میر عبارت بوده‌اند از: کهن وزیر که مشاور میر بوده و از میان پیرمردان بذله‌گو و نکته‌پرداز انتخاب می‌شده ‌است. وزیر دست راست که اوامر عادی و معمولی را برعهده داشته‌ است. وزیر دست چپ که مامور اجرای دستورهای غیرعادی و مضحک بوده‌ است. میرزا که سمت منشی‌گری داشته‌ است. مرد گوپال‌زیوین که همواره کوپالی سیمین در دست داشته و فرمان‌های میر را به دیگران ابلاغ می‌کرده‌ است. وشکه‌رن که لباسی از پوست پشمی حیوانات می‌پوشیده و زنگوله‌های متعدد به آن می‌بسته‌است. این شخص با طنزها و شوخی‌های گوناگون موجبات خنده دیگران را فراهم می‌کرده و جز میر همه را به باد شوخی و مسخره می‌گرفته‌ است. خدمتگزاران و خنجرزنان که لباس دسته اخیر غالبا سرخ‌رنگ بوده‌ است. رامشگران و نوازندگان محلی که در دستگاه امیر به نوازندگی و رامشگری می‌پرداخته‌اند. این رسم هرساله به صورت نمایشنامه مضحک و نشاط‌انگیزی برگزار می‌شده ‌است. واضح است که جز تفریح و خنده و بازی هیچ منظور دیگری در بین نبوده ‌است و احکامی که میرنوروزی صادر می‌کرده، پس از نوروز به حال اول بازگردانده می‌شده‌است. نظیر این جشن در بابل و در بین ملل دیگر نیز مرسوم بود. نشانی از این رسم را در اثر سروانتس به نام دن‌کیشوت نیز ملاحظه می‌کنیم. قهرمان داستان را که علی‌الظاهر سفیه و ابله است در شهری لباس شاهان می‌پوشانند که چندروزی حکومت کند و مردمان تفریح کنند. همچنین از شواهد چنین برمی‌آید که انتخاب میرنوروزی نه‌تنها در نقاط مختلف ایرانی در سرآغاز سال نو مرسوم بوده بلکه پابه‌پای گسترش آئین نوروزی در قلمرو اسلام که به وسیله ایرانیان انجام می‌گرفته، در برخی از کشورها از جمله مصر نیز رواج عام یافته بوده‌است.
منابع:
رضی، هاشم. گاه‌شماری و جشن‌های ایران باستان. تهران: انتشارات فروهر، ۱۳۵۸.
کیوان، مصطفی. نوروز در کردستان. تهران: مولف، ۱۳۴۹.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.