|

آخرین امپراتور، سرآمد ضدقهرمان بود

در سال۱۹۰۸، در «شهر ممنوع» افسانه‌ای پکن، کودک سه‎ساله‌ای بر تخت امپراتوری نشست. «پو یی» آخرین امپراتور چین بود. در سال۱۹۱۲ که نظام سیاسی این کشور جمهوری شد، حکومت سه‎هزارساله پادشاهی چین پایان یافت. با‌وجود این، پو یی دوران کودکی و نوجوانی‌اش را درون شهر ممنوع گذارند؛ همچنان امپراتورزاده و خدای زنده بود و در کانون رویایی هزاران خواجه و درباری فاسد می‌زیست تا اینکه گردباد کمونیسم، چین را درنوردید و زندگی آخرین امپراتور چین نیز متاثر از این رویداد بود. از این‌رو، زندگی پو یی یکی از شگفت‌انگیزترین ماجراهای دوران ماست: از دنیای قرون‌وسطایی شهر ممنوع، در چنگال مهیب مهدعلیاها، آغاز می‌شود و تا چین مارکسیستی در عصر جدید می‌گسترد. این سرگذشت پرمکنت و پرمحنت، حکایت قدرت فارق از ‌مسوولیت است، روایت یک فرهنگ کهن برای رسیدن به روزگار نو، سرگذشت مردی است گرفتار در تنگنای جهانی پراضطراب؛ از نشستن بر سریر قدرت تا بازی در نقش جاسوس و درنهایت تجربه زندان در نظام کیفری چین کمونیست که به‎گفته ژان پاسکالینی، «نوعی شست‎وشوی مغزی بی‌اندازه موثر» بود. چین، از سال تولد آخرین امپراتور به بعد به‌ندرت روح صلح و آرامش دید تا آنکه در سال1949 حزب کمونیست چین سرانجام آخرین هسته مقاومت کوومینگ تانگ را در هم شکست و جیانگ کای-جک به تایوان گریخت. در خلال این سال‌های پرآشوب، پو یی تاج‌وتختش را از دست داد، از شهر ممنوع اخراج شد، به تبعید رفت، از چندین سوءقصد جان سالم به در برد، مناسبات خفت‌بارش با ژاپنی‌ها را از سر گذراند و پس از 9سال بازآموزی در زندان‌های گوناگون، در چین کمونیست شهروندی محترم از کار در آمد. چنین پیشه‌ای نشان‌گر سرسختی و عزم و مکر فراوان است. ازاین‌رو، پو یی را چه‌بسا بتوان سرآمد ضدقهرمان نامید. کتاب «آخرین امپراتور» شرحی است مستند از زندگی آخرین امپراتور چین. این کتاب برای نخستین‌بار در سال1368 با ترجمه حسن کامشاد منتشر شد و امسال ترجمه او از اثر مهم ادوارد بر، از سوی نشر فرهنگ جاوید دوباره منتشر شده است.
ادوارد بر، روزنامه‌نگار پرآوازه، پو یی را در اواخر عمرش دید و با افرادی که آخرین امپراتور را از نزدیک می‌شناختند در چین بارها به گفت‌وگو نشست. به گفته بر، او «در مصاحبه‌هایش با دوستان، خویشان، پیشخدمت‌های سابق و ماموران زندان پو یی که هنوز در قید حیات‌اند به مطالب شگفت‌انگیزی برخورده است، بااین‌حال یک‌وجه زندگی او پیوسته از دست در می‌فت: چین پس از مائو، گرچه با مدارایی، اندکی بیش‌تر از پیش، هنوز در قیاس با ضوابط غربی، کشوری بی‌اندازه منزه‌طلب است، حتی امروزه مردم از گفت‌وگو درباره زندگی خود و دیگران سخت اکراه دارند. آنهایی که پو یی را خوب می‌شناختند به‌هیچ‌عنوان مایل نبودند درباره زندگی جنسی او با بیگانه‌ای صحبت کنند. بااین‌حال رهاورد این گفت‎وگوها و جمع‎آوری اسناد و مدارک متعدد کتاب تکان‎دهنده‎ای شد که به‎گواه بسیاری از عالمان علوم سیاسی نه‎تنها کلید درک چین امروز، که حتی می‎توان گفت، سررشته بسیاری از وقایع عجیب‌ و اندوه‌ناک‌ دوقرن اخیر است.

در سال۱۹۰۸، در «شهر ممنوع» افسانه‌ای پکن، کودک سه‎ساله‌ای بر تخت امپراتوری نشست. «پو یی» آخرین امپراتور چین بود. در سال۱۹۱۲ که نظام سیاسی این کشور جمهوری شد، حکومت سه‎هزارساله پادشاهی چین پایان یافت. با‌وجود این، پو یی دوران کودکی و نوجوانی‌اش را درون شهر ممنوع گذارند؛ همچنان امپراتورزاده و خدای زنده بود و در کانون رویایی هزاران خواجه و درباری فاسد می‌زیست تا اینکه گردباد کمونیسم، چین را درنوردید و زندگی آخرین امپراتور چین نیز متاثر از این رویداد بود. از این‌رو، زندگی پو یی یکی از شگفت‌انگیزترین ماجراهای دوران ماست: از دنیای قرون‌وسطایی شهر ممنوع، در چنگال مهیب مهدعلیاها، آغاز می‌شود و تا چین مارکسیستی در عصر جدید می‌گسترد. این سرگذشت پرمکنت و پرمحنت، حکایت قدرت فارق از ‌مسوولیت است، روایت یک فرهنگ کهن برای رسیدن به روزگار نو، سرگذشت مردی است گرفتار در تنگنای جهانی پراضطراب؛ از نشستن بر سریر قدرت تا بازی در نقش جاسوس و درنهایت تجربه زندان در نظام کیفری چین کمونیست که به‎گفته ژان پاسکالینی، «نوعی شست‎وشوی مغزی بی‌اندازه موثر» بود. چین، از سال تولد آخرین امپراتور به بعد به‌ندرت روح صلح و آرامش دید تا آنکه در سال1949 حزب کمونیست چین سرانجام آخرین هسته مقاومت کوومینگ تانگ را در هم شکست و جیانگ کای-جک به تایوان گریخت. در خلال این سال‌های پرآشوب، پو یی تاج‌وتختش را از دست داد، از شهر ممنوع اخراج شد، به تبعید رفت، از چندین سوءقصد جان سالم به در برد، مناسبات خفت‌بارش با ژاپنی‌ها را از سر گذراند و پس از 9سال بازآموزی در زندان‌های گوناگون، در چین کمونیست شهروندی محترم از کار در آمد. چنین پیشه‌ای نشان‌گر سرسختی و عزم و مکر فراوان است. ازاین‌رو، پو یی را چه‌بسا بتوان سرآمد ضدقهرمان نامید. کتاب «آخرین امپراتور» شرحی است مستند از زندگی آخرین امپراتور چین. این کتاب برای نخستین‌بار در سال1368 با ترجمه حسن کامشاد منتشر شد و امسال ترجمه او از اثر مهم ادوارد بر، از سوی نشر فرهنگ جاوید دوباره منتشر شده است.
ادوارد بر، روزنامه‌نگار پرآوازه، پو یی را در اواخر عمرش دید و با افرادی که آخرین امپراتور را از نزدیک می‌شناختند در چین بارها به گفت‌وگو نشست. به گفته بر، او «در مصاحبه‌هایش با دوستان، خویشان، پیشخدمت‌های سابق و ماموران زندان پو یی که هنوز در قید حیات‌اند به مطالب شگفت‌انگیزی برخورده است، بااین‌حال یک‌وجه زندگی او پیوسته از دست در می‌فت: چین پس از مائو، گرچه با مدارایی، اندکی بیش‌تر از پیش، هنوز در قیاس با ضوابط غربی، کشوری بی‌اندازه منزه‌طلب است، حتی امروزه مردم از گفت‌وگو درباره زندگی خود و دیگران سخت اکراه دارند. آنهایی که پو یی را خوب می‌شناختند به‌هیچ‌عنوان مایل نبودند درباره زندگی جنسی او با بیگانه‌ای صحبت کنند. بااین‌حال رهاورد این گفت‎وگوها و جمع‎آوری اسناد و مدارک متعدد کتاب تکان‎دهنده‎ای شد که به‎گواه بسیاری از عالمان علوم سیاسی نه‎تنها کلید درک چین امروز، که حتی می‎توان گفت، سررشته بسیاری از وقایع عجیب‌ و اندوه‌ناک‌ دوقرن اخیر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.