5 ساعت پابهپای بهبودیافتههای بینشان
فاطیما فردوس
موهای بلندش را با کش سفیدی بسته است، شلوار و پیراهن سفیدی پوشیده و جلیقه زردرنگی به تن دارد که رویش نوشته: «ببخش و باورم کن.» اسمش دانیال است و 27ساله. «دو، سهماه زمستون دوسال پیش کارتنخواب بودم، وقتی اومدم موسسه، مراحل ترک و درمانرو گذروندم و حالا همه چیزایی که به من منتقل کردرو به بقیه منتقل میکنم.» دست راستش را با رنگ، زرد کرده است و کف دستش لبخندی با رنگ آبی کشیده. «عمواکبر میگه این لبخند خداست.» دوکیسهزباله مشکیرنگ روی دوشش انداخته و از امامزادهصالح(ع) شروع میکند به جمعکردن فیلترهای سیگار از روی زمین. «سهشنبه آخر سال سبزیپلو با ماهی میپزیم و کارتنخوابهارو مهمون میکنیم. این غذا میشه یک پل ارتباطی. ما هرروز کارتنخوابهارو میبینیم ولی وقتی براشون غذا میبریم، میشه دیدار. اونا هم مارو میبینن و شاید طلوعش همون لحظه باشه که بفهمن دیدهشدن و جذب موسسه بشن. وقتی میان اینجا داستان عشق و معشوقه. انگار گیر میفتن.» راهنمای دانیال از آن طرف خیابان ولیعصر صدایش میکند: «برو ته صف.» نگاهی میکند و دستش را به نشانه تایید به سرش تکیه میدهد. «صبر کن تا بیام. نمیتونم رو حرف آقاجون نه بیارم.»
سارا چرتابیان یکی از بانیان موسسه طلوع است که خالهسارا صدایش میکنند. با خوشحالی بچهها را همراهی میکند و با هرکدام گپ کوتاهی میزند. «الان قریب به 10سال است که در این زمینه فعالیت میکنیم و دیدیم یکی از عواملی که به اجتماعپذیری بهبودیافتهها کمک میکند بحث حرکتهای نمادین است. جذب، درمان، سرپناه، آموزش این افراد، ایجاد اشتغال، وصلشان به خانواده و جامعه کل کاری است که در موسسه انجام میدهیم. هدف اصلی ما درواقع یک حقیقت فرهنگی است و آن هم تغییر نگرش مردم نسبت به آسیبهاست، نسبت به آدمهایی که کنارشان هستند، نهفقط افراد آسیبدیده. چون باور داریم که تمام افراد یکجایی، از یککسی، از یک موضوعی یا یک اتفاقی در زندگیشان آسیب میبینند و الان تمام مسایلی که با عنوان آسیب اجتماعی در جامعه مطرح میشود، در اصل یکفرآیند بیمار است که در یک سیکل معیوب قرار دارد. برای خارجشدن از این سیکل داستان را بردیم سمت حرکتهای نمادین و فرهنگی. الان بهجز شهر تهران، در اصفهان، شیراز، قم، کرج و هشتگرد نیز همین کار دارد انجام میشود. امروز را گذاشتیم به نیت اینکه بتوانیم جبران خسارت کنیم. از تمام موجودات روی کرهزمین. از مادر
زمین و از تمام کسانی که در زندگیمان به هر شکلی به آنها آسیب زدهایم. امروز آمدیم که با این کارمان نشان دهیم که یک خانهتکانی درونی داریم و هدفمان پاسداری از مرزهاست؛ مرزهای درونی هرشخص.» یکی از بهبودیافتهها که کنار خالهسارا ایستاده، رو به دوستش میکند. «مادر زمین کیه؟ زمین مگه مادر داره؟ تو دیدی مادرشرو؟» دوستش عینکش را برمیدارد، دستمالی از جیبش بیرون میآورد و مشغول تمیزکردن عینک میشود. «من سهساله مادر خودم رو هم ندیدم.»
عمواکبر، موسس طلوع بینشانهاست. جلوتر از همه حرکت میکند. چندمتر جلو میرود و دوباره برمیگردد با بچهها صحبت میکند و بلندبلند میخندد. «این شهر فقط مرد و زن کارتنخواب نداره. بچههای کارتنخواب هم هستند. امروز اومدیم اینجا که به بچهها بگیم اتاقاتونو ساختیم. که بگیم دنیا برای بچههای مصرفکننده و کارتنخوابه. اومدیم بگیم که بیتفاوت نیستیم. به خودمون و شهرمون بیتفاوت نیستیم. سال قبل اومدیم که بگیم مارو ببخشین بهخاطر خسارتهایی که به شهرمون زدیم ولی ایندفعه اومدیم بگیم که، هم مارو ببخشید، هم باورمون کنید. ما اومدیم برای ساختن. اعتیاد وحشت نداره، وحشت بیتفاوتیه.» 150کارتونخواب بهبودیافته از تجریش به پارک ملت میرسند. ظرفهای خوراکی به هرکدام داده میشود و نیمساعتی استراحت میکنند. عمواکبر همه را جمع میکند تا عکس بگیرند. «اگر میخواین سیگار بکشین، جلیقههاتون رو دربیارین. این لباسها حرمت دارن، احترام دارن.» پشت جلیقه عمواکبر جیب بیرنگی قرار دارد که بروشورهای موسسه را داخل آن گذاشته. هرقدمی که برمیدارد دولا میشود و یک فیلتر سیگار از روی زمین برمیدارد. «تکتک این فیلترسیگارایی که رو زمینه،
بیتفاوتیای ماست. نسبت به خودمون به اجتماعمون. تکتک فیلتر سیگارایی که برمیداریم، داریم میگیم که بیتفاوت بودیم به خودمون و شهرمون و آسیبدیدههاش.»
مجید یکی دیگر از بهبودیافتهها کیسه شکلاتی به دست دارد و به همه تعارف میکند.
به عمواکبر میرسد. در آغوشش میگیرد و چندکلمه را در گوش هم زمزمه میکنند. «دومینسالیه که با بچهها همراه میشیم و از میدون تجریش تا چهارراه ولیعصر فیلترهای سیگاررو از رو زمین جمع میکنیم. امسال اشتغالزایی کردیم، بچهها وارد هنر شدن. مثلا با چوب باید ببینی چه کارهایی میکنن. هر مدل تابلویی که فکرش رو بکنی درست میکنن. پولهایی که بچهها درمیارن چیز زیادی نیست ولی مثلا همش رو جمع میکنن برای درستکردن دندون یکنفر. زیاد نیست ولی در اون عشق هست. اشتغال بیرون از سرا هم دارن. در هفتتیر مرکزی هست که ما چرخ خیاطی داریم که بچهها با اونا کار میکنن. کارگاه مونتاژ داریم. یک پیک موتوری هم میخوایم بزنیم. کار قلمزنی داریم، کاراشون خیلی زیاده.»
علی 34ساله است. چرخ دستیای را با خود میبرد که داخل آن پر از گلهای رنگی است. «این گلارو آوردیم اینجا که به مردم بدیم و بگیم ماهم عضوی از اونها هستیم. این گلها جبران خسارته.»
علی 10ماه است که بهبودیافته. در خانوادهای بهدنیا آمده است که از هرنظر در رفاه کامل بوده. «موادمخدر کاری کرد که دیگه هیچی نداشتم. کارتنخواب خیابونها شده بودم. خسته شده بودم از این مدل زندگی.» علی ازدواج کرده و یکبچه هم داشته ولی همسرش به خاطر اعتیاد طلاق گرفته. «پدر و مادرم فوت کرده بودند. برادر کوچیکم به خاطر مصرف من فوت کرد. همهچی رو از دست داده بودم. یکی از همون روزا بود که من کلا پنجهزارتومن پول داشتم که به یکنفر دادم که برام مواد جور کنه و دیگه نیومد. مونده بودم. نه پولی داشتم و نه حالی داشتم که برم کار کنم. دوست داشتم یک راهی پیدا کنم که برم زندگی کنم و برگردم به شرایط قبلی. تو حال بدی بودم که دیدم خالهسارا اومد و برام غذا آورد.» علی بعد از هفتسال پسرش را دیده است ولی همسرش ازدواج کرده. «پذیرفتم که مقصر من بودم و زندگیشو خراب کرده بودم.»
داوود، 53ساله است. فرانسه زندگی میکرده و در دانشگاه سوربن روانشناسی میخوانده. «بهخاطر گرونی نتونستم ادامه بدم و مجبور شدم کار کنم. مثل کار جنگلداری، سرایداری، پاککردن شیشههای مغازه و... آنجا به کوکائین و کرک اعتیاد پیدا کردم؛ اول تفریحی میکشیدم ولی وقتی اومدم تهران با قرص نمیتونستم ادامه بدم. چون به دوز بالا اعتیاد داشتم. خونه قبولم نکردن. زدم بیرون و رها زندگی کردم. چون خانواده سرشناسی بودیم رفتم فرحزاد لای درختها و مخفیانه زندگی کردم. نهار و شام هم بیرون پیدا میکردم. توی فرحزاد مواد مصرف میکردم و کار هم میکردم. نگهبانی میکردم. حقوقی هم داشتم اما رفتهرفته پیمانکار حقوقم رو نداد که هنوزم درگیرم. چکهایش را دارم. در کرج هم چندتا زمین دارم که وقتی فهمیدند اعتیاد دارم میخوان ازم بگیرن. سر آنها هم داستان دارم الان با بچههای طلوع وکیل گرفتم، هماهنگ شدیم که بریم اقداماتی بکنیم.» داوود چهارماه است که پاک است.
موهای بلندش را با کش سفیدی بسته است، شلوار و پیراهن سفیدی پوشیده و جلیقه زردرنگی به تن دارد که رویش نوشته: «ببخش و باورم کن.» اسمش دانیال است و 27ساله. «دو، سهماه زمستون دوسال پیش کارتنخواب بودم، وقتی اومدم موسسه، مراحل ترک و درمانرو گذروندم و حالا همه چیزایی که به من منتقل کردرو به بقیه منتقل میکنم.» دست راستش را با رنگ، زرد کرده است و کف دستش لبخندی با رنگ آبی کشیده. «عمواکبر میگه این لبخند خداست.» دوکیسهزباله مشکیرنگ روی دوشش انداخته و از امامزادهصالح(ع) شروع میکند به جمعکردن فیلترهای سیگار از روی زمین. «سهشنبه آخر سال سبزیپلو با ماهی میپزیم و کارتنخوابهارو مهمون میکنیم. این غذا میشه یک پل ارتباطی. ما هرروز کارتنخوابهارو میبینیم ولی وقتی براشون غذا میبریم، میشه دیدار. اونا هم مارو میبینن و شاید طلوعش همون لحظه باشه که بفهمن دیدهشدن و جذب موسسه بشن. وقتی میان اینجا داستان عشق و معشوقه. انگار گیر میفتن.» راهنمای دانیال از آن طرف خیابان ولیعصر صدایش میکند: «برو ته صف.» نگاهی میکند و دستش را به نشانه تایید به سرش تکیه میدهد. «صبر کن تا بیام. نمیتونم رو حرف آقاجون نه بیارم.»
سارا چرتابیان یکی از بانیان موسسه طلوع است که خالهسارا صدایش میکنند. با خوشحالی بچهها را همراهی میکند و با هرکدام گپ کوتاهی میزند. «الان قریب به 10سال است که در این زمینه فعالیت میکنیم و دیدیم یکی از عواملی که به اجتماعپذیری بهبودیافتهها کمک میکند بحث حرکتهای نمادین است. جذب، درمان، سرپناه، آموزش این افراد، ایجاد اشتغال، وصلشان به خانواده و جامعه کل کاری است که در موسسه انجام میدهیم. هدف اصلی ما درواقع یک حقیقت فرهنگی است و آن هم تغییر نگرش مردم نسبت به آسیبهاست، نسبت به آدمهایی که کنارشان هستند، نهفقط افراد آسیبدیده. چون باور داریم که تمام افراد یکجایی، از یککسی، از یک موضوعی یا یک اتفاقی در زندگیشان آسیب میبینند و الان تمام مسایلی که با عنوان آسیب اجتماعی در جامعه مطرح میشود، در اصل یکفرآیند بیمار است که در یک سیکل معیوب قرار دارد. برای خارجشدن از این سیکل داستان را بردیم سمت حرکتهای نمادین و فرهنگی. الان بهجز شهر تهران، در اصفهان، شیراز، قم، کرج و هشتگرد نیز همین کار دارد انجام میشود. امروز را گذاشتیم به نیت اینکه بتوانیم جبران خسارت کنیم. از تمام موجودات روی کرهزمین. از مادر
زمین و از تمام کسانی که در زندگیمان به هر شکلی به آنها آسیب زدهایم. امروز آمدیم که با این کارمان نشان دهیم که یک خانهتکانی درونی داریم و هدفمان پاسداری از مرزهاست؛ مرزهای درونی هرشخص.» یکی از بهبودیافتهها که کنار خالهسارا ایستاده، رو به دوستش میکند. «مادر زمین کیه؟ زمین مگه مادر داره؟ تو دیدی مادرشرو؟» دوستش عینکش را برمیدارد، دستمالی از جیبش بیرون میآورد و مشغول تمیزکردن عینک میشود. «من سهساله مادر خودم رو هم ندیدم.»
عمواکبر، موسس طلوع بینشانهاست. جلوتر از همه حرکت میکند. چندمتر جلو میرود و دوباره برمیگردد با بچهها صحبت میکند و بلندبلند میخندد. «این شهر فقط مرد و زن کارتنخواب نداره. بچههای کارتنخواب هم هستند. امروز اومدیم اینجا که به بچهها بگیم اتاقاتونو ساختیم. که بگیم دنیا برای بچههای مصرفکننده و کارتنخوابه. اومدیم بگیم که بیتفاوت نیستیم. به خودمون و شهرمون بیتفاوت نیستیم. سال قبل اومدیم که بگیم مارو ببخشین بهخاطر خسارتهایی که به شهرمون زدیم ولی ایندفعه اومدیم بگیم که، هم مارو ببخشید، هم باورمون کنید. ما اومدیم برای ساختن. اعتیاد وحشت نداره، وحشت بیتفاوتیه.» 150کارتونخواب بهبودیافته از تجریش به پارک ملت میرسند. ظرفهای خوراکی به هرکدام داده میشود و نیمساعتی استراحت میکنند. عمواکبر همه را جمع میکند تا عکس بگیرند. «اگر میخواین سیگار بکشین، جلیقههاتون رو دربیارین. این لباسها حرمت دارن، احترام دارن.» پشت جلیقه عمواکبر جیب بیرنگی قرار دارد که بروشورهای موسسه را داخل آن گذاشته. هرقدمی که برمیدارد دولا میشود و یک فیلتر سیگار از روی زمین برمیدارد. «تکتک این فیلترسیگارایی که رو زمینه،
بیتفاوتیای ماست. نسبت به خودمون به اجتماعمون. تکتک فیلتر سیگارایی که برمیداریم، داریم میگیم که بیتفاوت بودیم به خودمون و شهرمون و آسیبدیدههاش.»
مجید یکی دیگر از بهبودیافتهها کیسه شکلاتی به دست دارد و به همه تعارف میکند.
به عمواکبر میرسد. در آغوشش میگیرد و چندکلمه را در گوش هم زمزمه میکنند. «دومینسالیه که با بچهها همراه میشیم و از میدون تجریش تا چهارراه ولیعصر فیلترهای سیگاررو از رو زمین جمع میکنیم. امسال اشتغالزایی کردیم، بچهها وارد هنر شدن. مثلا با چوب باید ببینی چه کارهایی میکنن. هر مدل تابلویی که فکرش رو بکنی درست میکنن. پولهایی که بچهها درمیارن چیز زیادی نیست ولی مثلا همش رو جمع میکنن برای درستکردن دندون یکنفر. زیاد نیست ولی در اون عشق هست. اشتغال بیرون از سرا هم دارن. در هفتتیر مرکزی هست که ما چرخ خیاطی داریم که بچهها با اونا کار میکنن. کارگاه مونتاژ داریم. یک پیک موتوری هم میخوایم بزنیم. کار قلمزنی داریم، کاراشون خیلی زیاده.»
علی 34ساله است. چرخ دستیای را با خود میبرد که داخل آن پر از گلهای رنگی است. «این گلارو آوردیم اینجا که به مردم بدیم و بگیم ماهم عضوی از اونها هستیم. این گلها جبران خسارته.»
علی 10ماه است که بهبودیافته. در خانوادهای بهدنیا آمده است که از هرنظر در رفاه کامل بوده. «موادمخدر کاری کرد که دیگه هیچی نداشتم. کارتنخواب خیابونها شده بودم. خسته شده بودم از این مدل زندگی.» علی ازدواج کرده و یکبچه هم داشته ولی همسرش به خاطر اعتیاد طلاق گرفته. «پدر و مادرم فوت کرده بودند. برادر کوچیکم به خاطر مصرف من فوت کرد. همهچی رو از دست داده بودم. یکی از همون روزا بود که من کلا پنجهزارتومن پول داشتم که به یکنفر دادم که برام مواد جور کنه و دیگه نیومد. مونده بودم. نه پولی داشتم و نه حالی داشتم که برم کار کنم. دوست داشتم یک راهی پیدا کنم که برم زندگی کنم و برگردم به شرایط قبلی. تو حال بدی بودم که دیدم خالهسارا اومد و برام غذا آورد.» علی بعد از هفتسال پسرش را دیده است ولی همسرش ازدواج کرده. «پذیرفتم که مقصر من بودم و زندگیشو خراب کرده بودم.»
داوود، 53ساله است. فرانسه زندگی میکرده و در دانشگاه سوربن روانشناسی میخوانده. «بهخاطر گرونی نتونستم ادامه بدم و مجبور شدم کار کنم. مثل کار جنگلداری، سرایداری، پاککردن شیشههای مغازه و... آنجا به کوکائین و کرک اعتیاد پیدا کردم؛ اول تفریحی میکشیدم ولی وقتی اومدم تهران با قرص نمیتونستم ادامه بدم. چون به دوز بالا اعتیاد داشتم. خونه قبولم نکردن. زدم بیرون و رها زندگی کردم. چون خانواده سرشناسی بودیم رفتم فرحزاد لای درختها و مخفیانه زندگی کردم. نهار و شام هم بیرون پیدا میکردم. توی فرحزاد مواد مصرف میکردم و کار هم میکردم. نگهبانی میکردم. حقوقی هم داشتم اما رفتهرفته پیمانکار حقوقم رو نداد که هنوزم درگیرم. چکهایش را دارم. در کرج هم چندتا زمین دارم که وقتی فهمیدند اعتیاد دارم میخوان ازم بگیرن. سر آنها هم داستان دارم الان با بچههای طلوع وکیل گرفتم، هماهنگ شدیم که بریم اقداماتی بکنیم.» داوود چهارماه است که پاک است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.