رابطه برنامه موشکی ایران و مذاکرات هستهای
رضا نصری .عضو موسسه عالی مطالعات بینالمللی و توسعه ژنو
پرتاب ماهواره «فجر» یکبار دیگر بحث برنامه موشکی ایران و جایگاه آن در مذاکرات هستهای را پیش کشیده است. در واکنش به پرتاب این موشک فضایی، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفته است که «ساخت موشکهای دارای توانایی حمل کلاهک هستهای در ایران همواره بخشی از موضوع مذاکره با 1+5 بوده و خواهد ماند.» در واکنش به این اظهارات، دکترعراقچی، عضو ارشد تیم مذاکرهکننده کشورمان، نیز پاسخ دادهاند که «برنامه موشکی کشورمان ماهیت کاملا دفاعی دارد و جمهوریاسلامیایران بههیچعنوان مسایل دفاعی کشور را قابل مذاکره نمیداند.» در این میان، برخی رسانههای وابسته به جناح منتقد دولت هم - مانند گذشته - فرصت را مغتنم شمردهاند تا «توافقنامه ژنو» را مقصر اصلی ورود بحث برنامه موشکی ایران به مذاکرات هستهای معرفی کنند. رسانههای نزدیک به جناح منتقد و دولت آمریکا هر دو ادعا میکنند که شورای امنیت سازمانملل فعالیتهای مرتبط با موشکهای بالستیک ایران را منع کرده است و از آنجا که در توافق ژنو از ضرورت «پرداختن به قطعنامههای شورای امنیت» سخن به میان آمده، موضوع موشکهای بالستیک ایران نیز خودبهخود در زمره موضوعات مورد بحث در مذاکرات قرار
میگیرد.
اما حقیقت این است که توافقنامه ژنو بههیچعنوان موضوع برنامه موشکی ایران را بهعنوان یک موضوع مستقلِ مذاکره، قابل طرح نمیداند. نکته مهمی که جناح منتقد دولت و دولت آمریکا در نظر نمیگیرند، این است که آنچه توافقنامه ژنو طبیعتا (و خوشبختانه!) قابل طرح میداند «تحریمهایی» است که از جانب شورای امنیت روی برنامه موشکی ایران اعمال شده است. به عبارت سادهتر، ماهیت برنامه موشکی قابل بحث نیست، بلکه تحریمهای تحمیلشده بر برنامه موشکی قابل بحث است! یعنی، مطابق توافقنامه ژنو، در روند مذاکرات، گروه ۵+۱ میتواند پیشنهاد برداشتهشدن ممنوعیت فعالیتهای موشکی بالستیک ایران را در ازای امتیازاتی در موضوع هستهای از سوی ایران ارایه کند، اما نمیتواند انتظار داشته باشد که ایران خود تسلیم این ممنوعیت شده یا حدود و ثغور و چگونگی ماندگاری این ممنوعیت را به بحث بگذارد. فراموش نکنیم که توافقنامه ژنو، در کنار ذکرِ ضرورتِ «پرداختن به قطعنامههای شورای امنیت» این نکته مهم را هم میافزاید که «راهحل جامع، میبایست شامل یک فرآیند متقابل و گامبهگام بوده و به برداشتن کامل همه تحریمهای شورای امنیت سازمانملل منجر شود.» در نتیجه،
بر اساس متن صریح این توافقنامه، در صورتی که طرفین بخواهند قطعنامههای شورای امنیت را مورد بحث قرار دهند، باید این کار را صرفا با هدف برداشتن کامل تحریمهای مندرج در آنها - از جمله تحریمها روی برنامه موشکی - انجام دهند. ذکر این نکته مهم در متن توافقنامه، حکایت از دقت و ظرافت قابلتقدیری دارد که تیم مذاکرهکننده ایران در تدوین آن بهکار برده است؛ دقت و ظرافتی که هر تفسیر دیگری را «سیاسی» و مغرضانه مینمایاند.
پرتاب ماهواره «فجر» یکبار دیگر بحث برنامه موشکی ایران و جایگاه آن در مذاکرات هستهای را پیش کشیده است. در واکنش به پرتاب این موشک فضایی، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفته است که «ساخت موشکهای دارای توانایی حمل کلاهک هستهای در ایران همواره بخشی از موضوع مذاکره با 1+5 بوده و خواهد ماند.» در واکنش به این اظهارات، دکترعراقچی، عضو ارشد تیم مذاکرهکننده کشورمان، نیز پاسخ دادهاند که «برنامه موشکی کشورمان ماهیت کاملا دفاعی دارد و جمهوریاسلامیایران بههیچعنوان مسایل دفاعی کشور را قابل مذاکره نمیداند.» در این میان، برخی رسانههای وابسته به جناح منتقد دولت هم - مانند گذشته - فرصت را مغتنم شمردهاند تا «توافقنامه ژنو» را مقصر اصلی ورود بحث برنامه موشکی ایران به مذاکرات هستهای معرفی کنند. رسانههای نزدیک به جناح منتقد و دولت آمریکا هر دو ادعا میکنند که شورای امنیت سازمانملل فعالیتهای مرتبط با موشکهای بالستیک ایران را منع کرده است و از آنجا که در توافق ژنو از ضرورت «پرداختن به قطعنامههای شورای امنیت» سخن به میان آمده، موضوع موشکهای بالستیک ایران نیز خودبهخود در زمره موضوعات مورد بحث در مذاکرات قرار
میگیرد.
اما حقیقت این است که توافقنامه ژنو بههیچعنوان موضوع برنامه موشکی ایران را بهعنوان یک موضوع مستقلِ مذاکره، قابل طرح نمیداند. نکته مهمی که جناح منتقد دولت و دولت آمریکا در نظر نمیگیرند، این است که آنچه توافقنامه ژنو طبیعتا (و خوشبختانه!) قابل طرح میداند «تحریمهایی» است که از جانب شورای امنیت روی برنامه موشکی ایران اعمال شده است. به عبارت سادهتر، ماهیت برنامه موشکی قابل بحث نیست، بلکه تحریمهای تحمیلشده بر برنامه موشکی قابل بحث است! یعنی، مطابق توافقنامه ژنو، در روند مذاکرات، گروه ۵+۱ میتواند پیشنهاد برداشتهشدن ممنوعیت فعالیتهای موشکی بالستیک ایران را در ازای امتیازاتی در موضوع هستهای از سوی ایران ارایه کند، اما نمیتواند انتظار داشته باشد که ایران خود تسلیم این ممنوعیت شده یا حدود و ثغور و چگونگی ماندگاری این ممنوعیت را به بحث بگذارد. فراموش نکنیم که توافقنامه ژنو، در کنار ذکرِ ضرورتِ «پرداختن به قطعنامههای شورای امنیت» این نکته مهم را هم میافزاید که «راهحل جامع، میبایست شامل یک فرآیند متقابل و گامبهگام بوده و به برداشتن کامل همه تحریمهای شورای امنیت سازمانملل منجر شود.» در نتیجه،
بر اساس متن صریح این توافقنامه، در صورتی که طرفین بخواهند قطعنامههای شورای امنیت را مورد بحث قرار دهند، باید این کار را صرفا با هدف برداشتن کامل تحریمهای مندرج در آنها - از جمله تحریمها روی برنامه موشکی - انجام دهند. ذکر این نکته مهم در متن توافقنامه، حکایت از دقت و ظرافت قابلتقدیری دارد که تیم مذاکرهکننده ایران در تدوین آن بهکار برده است؛ دقت و ظرافتی که هر تفسیر دیگری را «سیاسی» و مغرضانه مینمایاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.