|

اظهارات رییس سازمان غذا‌و‌دارو از دستاوردهای داروسازی ایران بعد از انقلاب

وزارت بهداشت به‌دنبال افزایش صادرات دارو به مرز ۵۰۰‌میلیون‌دلار

شرق: معاون وزیر بهداشت و رییس سازمان غذا‌و‌دارو، به تشریح دستاوردها و موفقیت‌های صنعت دارویی کشور، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی پرداخت. رسول دیناروند اظهار داشت: اگر بخواهیم صنعت دارویی کشور را سنجش کنیم، لازم است معیارهای بین‌المللی را مورد کاوش قرار دهیم.
وی گفت: بر‌اساس تعاریف موجود در سازمان جهانی بهداشت، ایران با سابقه ۸۰ساله در صنعت دارویی، کشوری تولید‌کننده محسوب می‌شود. البته منظور از ۸۰سال سابقه نطفه اولین کارخانه داروسازی است که در ایران بسته شد. زیرا اولین پروانه رسمی تاسیس و فعالیت یک کارخانه داروسازی با مجوز بهداشت مربوط‌به سال۱۳۲۴ است و اولین پروانه داروسازی بر‌اساس قانون دارویی کشور مصوب سال۱۳۳۴ حدود ۶۰سال پیش صادر شده است.
معاون وزیر بهداشت با اعلام اینکه در سال۵۷، ۱۵درصد حجم بازار از نظر ریالی و حدود ۲۵درصد تولید بازار دارویی ایران در اختیار صنایع داخلی و شرکت‌های چند‌ملیتی بود، افزود: پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، توسعه صنعت دارو‌سازی ایران طی چند‌مرحله اتفاق افتاد. دیناروند در ادامه به تشریح توسعه صنعت دارویی کشور در سال‌های پس‌از‌انقلاب پرداخت و گفت: گام نخست در زمان دفاع مقدس اتفاق افتاد. در آن دوران با واگذاری شرکت‌های چند‌ملیتی به سازمان صنایع‌ملی ایران تقریبا صنعت داروسازی کشور ملی شد و به‌دنبال آن پنج تا شش‌کارخانه مهم دارو‌سازی که برخی از آنها هم‌اکنون نیز از جمله بزرگ‌ترین تولید‌کنندگان کشور هستند، تاسیس شدند. رییس سازمان غذا‌و‌دارو به گام بعدی توسعه صنایع دارویی کشور که به دوران سازندگی باز می‌گردد، اشاره کرد و افزود: شرکت‌های داروسازی دولتی با واگذاری به سازمان تامین‌اجتماعی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری بانک‌ها، هرچند نه به مفهوم کامل، ولی خصوصی‌سازی شدند و به تبع سیاست‌های کلان آن دوره اشخاص حقیقی به خرید کارخانه‌ها اقدام کرده و شرکت‌های داروسازی خصوصی را تاسیس کردند، به این صورت برای اولین بار تولید مواد اولیه دارویی در داخل کشور توسعه یافت و آغاز شد. دیناروند ادامه داد: گام سوم توسعه صنعت دارویی ایران که بسیارمهم بود، ورود صنعت داروسازی به حوزه داروهای بیوتکنولوژیک بود. وی افزود: با تاسیس شرکت‌های تولیدی فرآورده‌های نوترکیب، پروتئین و عموما فرآورده‌های دارای تکنولوژی بالا، این مهم از ۱۰سال‌پیش و عموما توسط شرکت‌های دانش‌بنیان اتفاق افتاد که فرآورده‌های بیوتکنولوژیک موردنیاز بیماران خاص را تولید می‌کرد. به گفته دیناروند، گام‌ بعدی که با سرمایه‌ای عظیم و توسط شرکت‌های خصوصی، نیمه‌خصوصی و دولتی صورت گرفت، افتتاح ده‌ها کارخانه کوچک‌و‌بزرگ و ورود آنها به جرگه تولید‌کنندگان دارو در کشور بود.
معاون وزیر بهداشت تاکید کرد: درست است که تولید برخی از داروهای داخلی صرفا به‌دلیل تامین داروی بازار کشور صورت می‌گرفت اما در این بین دارو‌های مهمی نیز تولید شدند که سازندگان محدودی در کشور داشتند. مثل داروی «ریتوکسی سب» که نوعی مونوکلونال آنتی‌بادی مختص بیماران سرطانی است که اوایل سال‌جاری وارد بازار شد و ۷۰درصد آن را به خود اختصاص داد. یا نوع ژنریک داروی «هرسپتین» به نام «تراستوزماپ» که قبل از پایان سال۹۳ وارد بازار خواهد شد. دیناروند در همین زمینه ادامه داد: جالب اینکه هر‌دو اینها به جز همان برند اصلی رقیب دیگری ندارند.
وی افزود: داروی تراستوزماپ که نام بردیم از جمله داروهای پر مصرف است که حدود هفت تا هشت‌میلیارد‌دلار در دنیا فروش داشته است. رییس سازمان غذا‌و‌دارو، به سایر داروهای تولید داخل اشاره کرد و گفت: داروهای فاکتور خونی ریکامیننت و فاکتور هفت بیماران هموفیلی که دو،‌سه‌سالی است وارد بازار شده‌اند، صددرصد بازار داخلی را از آن خود کرده است. داروی فاکتور هشت هم امسال تولید می‌شود و همه اینها توانمندی صنعت داخلی را می‌رساند.
دیناروند اظهار داشت: به‌جرات می‌توان گفت هیچ‌گروه از داروها را نمی‌توان یافت که در ایران تولید نداشته باشد. درخصوص داروهای نانو‌تکنولوژیکی نیز تولیداتی در بازار وجود دارد و به‌زودی نسل جدید این داروها که تولید‌کنندگان محدودی در دنیا دارند، توسط شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی تولید خواهد شد.
معاون وزیر بهداشت، به گام آخر توسعه صنعت دارویی کشور اشاره کرد و افزود: این مهم، که در صدر اولویت‌های سیاست‌های سازمان غذا‌و‌دارو قرار دارد، فرا رفتن از بازارهای داخلی به سمت صادرات است که باید توسط صنایع داروسازی لحاظ شود. دیناروند گفت: برای کشوری که واردات یک‌میلیارددلاری دارو دارد، صادرات ۱۵۰ تا ۱۶۰‌میلیون‌دلاری عدد مطلوبی نیست. بنابراین امید داریم طی برنامه‌ای سه‌ساله بتوانیم این عدد را از مرز ۵۰۰‌میلیون‌دلار عبور دهیم که خیلی هم دور نیست.
رییس سازمان غذا‌و‌دارو در پایان تاکید کرد: رسیدن به تراز مثبت در صنعت داروسازی به این معنی که ارز مورد نیاز صنعت داروسازی از طریق صادرات دارو تامین شود، هدف غایی صنعت داروسازی است و اگر این اتفاق رخ دهد آن هنگام است که می‌توان ارزیابی موفق و کامل از صنعت داروسازی کشور به دست آورد. براساس این گزارش علاوه‌بر نکات یادشده بازار دارویی ایران دارای چالش‌هایی نیز هست که اشاره به آنها می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های مدیران سازمان غذا‌و‌دارو در رفع آنان موثر باشد. به طوری‌که در‌حال‌حاضر، کمبود نیروی انسانی کافی در صنایع دارو‌سازی نیز بر‌اساس آخرین گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس به‌عنوان یکی از علت‌های وابستگی به واردات دارو و کاهش شدید تولید دارو در کشور شده است. در‌حال‌حاضر حدود 13هزارداروساز به‌عنوان اصلی‌ترین گروه نیروی انسانی نظام دارویی در امور مربوط به دارو و خدمات دارویی در کشور فعالیت دارند. اما نکته حایز اهمیت آن است که نگاهی به وضعیت شغلی این 13هزارداروساز در کشور نشان می‌دهدکه بیش از 85درصد آنان در داروخانه‌های خصوصی و دولتی مشغول هستند و کمتر از شش درصد از این داروسازان در صنایع داروسازی کشور شاغل هستند. سایر داروسازان در مراکز دولتی و مراکز تحقیقاتی و آموزشی اشتغال دارند.
همچنین، طبق آمارنامه دارویی کشور اگرچه از نظر کمی، بخشی از حجم اصلی داروهای مورد نیاز کشور توسط شرکت‌های داروسازی داخلی تولید می‌شود اما سهم شرکت‌های داروسازی داخلی از ارزش ریالی بازار دارویی کشور حدود 55درصد است و این سهم در سال‌های اخیر روند نزولی نیز داشته است. این به آن معنی است که شرکت‌های داروسازی داخلی فقط حدود 55درصد بازار دارویی کشو را در اختیار دارند و تامین حدود 45درصد داروهای مورد نیاز کشور از طریق واردات مستقیم آنها صورت می‌گیرد. این در حالی است که تولید داروها در داخل کشور و حفظ سهم 55درصدی شرکت‌های داروسازی داخلی نیز تا حد زیادی به واردات مواد اولیه از خارج از کشور وابسته است.
از طرف دیگر حضور دوبرابری واردکنندگان دارو نسبت به حضور تولید‌کنندگان دارو و مواد اولیه یکی دیگر از مصادیق وابستگی صنایع دارو‌سازی کشور به واردات است. بر‌اساس آمار رسمی وزارت بهداشت در سال1390، حدود 89کارخانه کوچک‌و‌بزرگ داروسازی در کشور فعال بوده‌اند. قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین واحد‌های داروسازی کشور، انستیتو پاستور (تاسیس1299) بخش دارویی امیرآباد دانشکده داروسازی دانشگاه تهران (1317) و داروسازی دکتر عبیدی (1320) هستند. اغلب شرکت‌های داروسازی (54شرکت) قبل از انقلاب نماینده شرکت‌های چندملیتی داروسازی بوده و داروهای خود را تحت لیسانس آنها تولید می‌کردند. اما از سوی دیگر 123شرکت در زمینه واردات‌رسمی دارو در کشور فعالیت می‌کنند که 30شرکت تحت عنوان فوریت‌های دارویی فعال هستند و عموما به واردات داروهای بیماری‌های خاص و حساس در کشور می‌پردازند. اما از همه مهم‌تر و قابل تامل‌تر تعداد شرکت‌ها و کارخانه‌های تولید‌کننده مواد اولیه دارویی در کشور است. در‌حال‌حاضر بالغ‌بر 33کارخانه تولید‌کننده مواد‌اولیه دارویی در کشور فعالیت دارند که حدود 126ماده‌اولیه مورد‌مصرف در صنایع بالاسری دارویی کشور را تولید می‌کنند.

شرق: معاون وزیر بهداشت و رییس سازمان غذا‌و‌دارو، به تشریح دستاوردها و موفقیت‌های صنعت دارویی کشور، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی پرداخت. رسول دیناروند اظهار داشت: اگر بخواهیم صنعت دارویی کشور را سنجش کنیم، لازم است معیارهای بین‌المللی را مورد کاوش قرار دهیم.
وی گفت: بر‌اساس تعاریف موجود در سازمان جهانی بهداشت، ایران با سابقه ۸۰ساله در صنعت دارویی، کشوری تولید‌کننده محسوب می‌شود. البته منظور از ۸۰سال سابقه نطفه اولین کارخانه داروسازی است که در ایران بسته شد. زیرا اولین پروانه رسمی تاسیس و فعالیت یک کارخانه داروسازی با مجوز بهداشت مربوط‌به سال۱۳۲۴ است و اولین پروانه داروسازی بر‌اساس قانون دارویی کشور مصوب سال۱۳۳۴ حدود ۶۰سال پیش صادر شده است.
معاون وزیر بهداشت با اعلام اینکه در سال۵۷، ۱۵درصد حجم بازار از نظر ریالی و حدود ۲۵درصد تولید بازار دارویی ایران در اختیار صنایع داخلی و شرکت‌های چند‌ملیتی بود، افزود: پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی، توسعه صنعت دارو‌سازی ایران طی چند‌مرحله اتفاق افتاد. دیناروند در ادامه به تشریح توسعه صنعت دارویی کشور در سال‌های پس‌از‌انقلاب پرداخت و گفت: گام نخست در زمان دفاع مقدس اتفاق افتاد. در آن دوران با واگذاری شرکت‌های چند‌ملیتی به سازمان صنایع‌ملی ایران تقریبا صنعت داروسازی کشور ملی شد و به‌دنبال آن پنج تا شش‌کارخانه مهم دارو‌سازی که برخی از آنها هم‌اکنون نیز از جمله بزرگ‌ترین تولید‌کنندگان کشور هستند، تاسیس شدند. رییس سازمان غذا‌و‌دارو به گام بعدی توسعه صنایع دارویی کشور که به دوران سازندگی باز می‌گردد، اشاره کرد و افزود: شرکت‌های داروسازی دولتی با واگذاری به سازمان تامین‌اجتماعی و شرکت‌های سرمایه‌گذاری بانک‌ها، هرچند نه به مفهوم کامل، ولی خصوصی‌سازی شدند و به تبع سیاست‌های کلان آن دوره اشخاص حقیقی به خرید کارخانه‌ها اقدام کرده و شرکت‌های داروسازی خصوصی را تاسیس کردند، به این صورت برای اولین بار تولید مواد اولیه دارویی در داخل کشور توسعه یافت و آغاز شد. دیناروند ادامه داد: گام سوم توسعه صنعت دارویی ایران که بسیارمهم بود، ورود صنعت داروسازی به حوزه داروهای بیوتکنولوژیک بود. وی افزود: با تاسیس شرکت‌های تولیدی فرآورده‌های نوترکیب، پروتئین و عموما فرآورده‌های دارای تکنولوژی بالا، این مهم از ۱۰سال‌پیش و عموما توسط شرکت‌های دانش‌بنیان اتفاق افتاد که فرآورده‌های بیوتکنولوژیک موردنیاز بیماران خاص را تولید می‌کرد. به گفته دیناروند، گام‌ بعدی که با سرمایه‌ای عظیم و توسط شرکت‌های خصوصی، نیمه‌خصوصی و دولتی صورت گرفت، افتتاح ده‌ها کارخانه کوچک‌و‌بزرگ و ورود آنها به جرگه تولید‌کنندگان دارو در کشور بود.
معاون وزیر بهداشت تاکید کرد: درست است که تولید برخی از داروهای داخلی صرفا به‌دلیل تامین داروی بازار کشور صورت می‌گرفت اما در این بین دارو‌های مهمی نیز تولید شدند که سازندگان محدودی در کشور داشتند. مثل داروی «ریتوکسی سب» که نوعی مونوکلونال آنتی‌بادی مختص بیماران سرطانی است که اوایل سال‌جاری وارد بازار شد و ۷۰درصد آن را به خود اختصاص داد. یا نوع ژنریک داروی «هرسپتین» به نام «تراستوزماپ» که قبل از پایان سال۹۳ وارد بازار خواهد شد. دیناروند در همین زمینه ادامه داد: جالب اینکه هر‌دو اینها به جز همان برند اصلی رقیب دیگری ندارند.
وی افزود: داروی تراستوزماپ که نام بردیم از جمله داروهای پر مصرف است که حدود هفت تا هشت‌میلیارد‌دلار در دنیا فروش داشته است. رییس سازمان غذا‌و‌دارو، به سایر داروهای تولید داخل اشاره کرد و گفت: داروهای فاکتور خونی ریکامیننت و فاکتور هفت بیماران هموفیلی که دو،‌سه‌سالی است وارد بازار شده‌اند، صددرصد بازار داخلی را از آن خود کرده است. داروی فاکتور هشت هم امسال تولید می‌شود و همه اینها توانمندی صنعت داخلی را می‌رساند.
دیناروند اظهار داشت: به‌جرات می‌توان گفت هیچ‌گروه از داروها را نمی‌توان یافت که در ایران تولید نداشته باشد. درخصوص داروهای نانو‌تکنولوژیکی نیز تولیداتی در بازار وجود دارد و به‌زودی نسل جدید این داروها که تولید‌کنندگان محدودی در دنیا دارند، توسط شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی تولید خواهد شد.
معاون وزیر بهداشت، به گام آخر توسعه صنعت دارویی کشور اشاره کرد و افزود: این مهم، که در صدر اولویت‌های سیاست‌های سازمان غذا‌و‌دارو قرار دارد، فرا رفتن از بازارهای داخلی به سمت صادرات است که باید توسط صنایع داروسازی لحاظ شود. دیناروند گفت: برای کشوری که واردات یک‌میلیارددلاری دارو دارد، صادرات ۱۵۰ تا ۱۶۰‌میلیون‌دلاری عدد مطلوبی نیست. بنابراین امید داریم طی برنامه‌ای سه‌ساله بتوانیم این عدد را از مرز ۵۰۰‌میلیون‌دلار عبور دهیم که خیلی هم دور نیست.
رییس سازمان غذا‌و‌دارو در پایان تاکید کرد: رسیدن به تراز مثبت در صنعت داروسازی به این معنی که ارز مورد نیاز صنعت داروسازی از طریق صادرات دارو تامین شود، هدف غایی صنعت داروسازی است و اگر این اتفاق رخ دهد آن هنگام است که می‌توان ارزیابی موفق و کامل از صنعت داروسازی کشور به دست آورد. براساس این گزارش علاوه‌بر نکات یادشده بازار دارویی ایران دارای چالش‌هایی نیز هست که اشاره به آنها می‌تواند در برنامه‌ریزی‌های مدیران سازمان غذا‌و‌دارو در رفع آنان موثر باشد. به طوری‌که در‌حال‌حاضر، کمبود نیروی انسانی کافی در صنایع دارو‌سازی نیز بر‌اساس آخرین گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس به‌عنوان یکی از علت‌های وابستگی به واردات دارو و کاهش شدید تولید دارو در کشور شده است. در‌حال‌حاضر حدود 13هزارداروساز به‌عنوان اصلی‌ترین گروه نیروی انسانی نظام دارویی در امور مربوط به دارو و خدمات دارویی در کشور فعالیت دارند. اما نکته حایز اهمیت آن است که نگاهی به وضعیت شغلی این 13هزارداروساز در کشور نشان می‌دهدکه بیش از 85درصد آنان در داروخانه‌های خصوصی و دولتی مشغول هستند و کمتر از شش درصد از این داروسازان در صنایع داروسازی کشور شاغل هستند. سایر داروسازان در مراکز دولتی و مراکز تحقیقاتی و آموزشی اشتغال دارند.
همچنین، طبق آمارنامه دارویی کشور اگرچه از نظر کمی، بخشی از حجم اصلی داروهای مورد نیاز کشور توسط شرکت‌های داروسازی داخلی تولید می‌شود اما سهم شرکت‌های داروسازی داخلی از ارزش ریالی بازار دارویی کشور حدود 55درصد است و این سهم در سال‌های اخیر روند نزولی نیز داشته است. این به آن معنی است که شرکت‌های داروسازی داخلی فقط حدود 55درصد بازار دارویی کشو را در اختیار دارند و تامین حدود 45درصد داروهای مورد نیاز کشور از طریق واردات مستقیم آنها صورت می‌گیرد. این در حالی است که تولید داروها در داخل کشور و حفظ سهم 55درصدی شرکت‌های داروسازی داخلی نیز تا حد زیادی به واردات مواد اولیه از خارج از کشور وابسته است.
از طرف دیگر حضور دوبرابری واردکنندگان دارو نسبت به حضور تولید‌کنندگان دارو و مواد اولیه یکی دیگر از مصادیق وابستگی صنایع دارو‌سازی کشور به واردات است. بر‌اساس آمار رسمی وزارت بهداشت در سال1390، حدود 89کارخانه کوچک‌و‌بزرگ داروسازی در کشور فعال بوده‌اند. قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین واحد‌های داروسازی کشور، انستیتو پاستور (تاسیس1299) بخش دارویی امیرآباد دانشکده داروسازی دانشگاه تهران (1317) و داروسازی دکتر عبیدی (1320) هستند. اغلب شرکت‌های داروسازی (54شرکت) قبل از انقلاب نماینده شرکت‌های چندملیتی داروسازی بوده و داروهای خود را تحت لیسانس آنها تولید می‌کردند. اما از سوی دیگر 123شرکت در زمینه واردات‌رسمی دارو در کشور فعالیت می‌کنند که 30شرکت تحت عنوان فوریت‌های دارویی فعال هستند و عموما به واردات داروهای بیماری‌های خاص و حساس در کشور می‌پردازند. اما از همه مهم‌تر و قابل تامل‌تر تعداد شرکت‌ها و کارخانه‌های تولید‌کننده مواد اولیه دارویی در کشور است. در‌حال‌حاضر بالغ‌بر 33کارخانه تولید‌کننده مواد‌اولیه دارویی در کشور فعالیت دارند که حدود 126ماده‌اولیه مورد‌مصرف در صنایع بالاسری دارویی کشور را تولید می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.