پرونده هستهای و طرف هفتم مذاکرات
سیدحسین موسوی*
باراک اوباما، رییسجمهور آمریکا در نطق سالانه خود در کنگره در مورد پرونده هستهای ایران و مذاکرات کشورهای 1+5 با تهران، از نحوه برخورد جمهوریخواهان با مذاکرات هستهای ابراز نگرانی کرد و گفت که اعمال هرگونه تحریمهای جدید علیه تهران راه دیپلماتیک را منهدم خواهد کرد. وی از نمایندگان کنگره آمریکا خواست صبوری پیشه کنند تا یکی از پیچیدهترین چالشهای جهانی از طریق مذاکرات دیپلماتیک بهنتیجه برسد. بااینحال اوباما به کنگره هشدار داد تصویب هرگونه تحریم جدید را وتو خواهد کرد. یکهفته پس از این نطق سالانه، دیوید کامرون، نخستوزیر انگلیس در دیدار و مذاکره با اوباما در کاخسفید به کمک رییسجمهور آمریکا شتافت و طی کنفرانس مطبوعاتی مشترک با همتای آمریکایی خود از ضرورت دورکردن فضای مذاکرات هستهای با ایران از کشمکشهای داخلی سخن به میان آورد و به نمایندگان کنگره توصیه کرد از اعمال تحریمهای تازه علیه ایران پرهیز کنند. اما نکته مهم در حاشیه این کنفرانس مشترک مطبوعاتی رهبران آمریکا و انگلیس این بود که باراک اوباما، رییسجمهور آمریکا در اقدامی بسیار نادر گفت پشت تلاشهای کنگره در موضوع تحریمهای تازه علیه ایران «پول و سیاست» دیده میشود. رهبر اکثریت جمهوریخواه کنگره در واکنش به این اظهارنظر رییسجمهور آمریکا، باراک اوباما را به طرح اتهام علیه نمایندگان کنگره متهم کرد. این کشمکش میان دولت و کنگره آمریکا برسر پرونده اتمی ایران به اینجا ختم نشد، بلکه بهسرعت ابعاد دیگری به خود گرفت و دوطرف دست به اقدامی تهاجمی زدند. از یکسو رهبران اکثریت جمهوریخواه کنگره و سنا در اقدامی غیرمتعارف و بدون هماهنگی با وزارت خارجه آمریکا یا کاخسفید، از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی دعوت کردند تا با حضور در آمریکا و ایراد نطق در کنگره نمایندگان، آمریکا را از خطر «پرونده هستهای ایران» و «تروریسم اسلامی» مطلع کند. این موضوع به جنجالی سیاسی تبدیل شد که در پشت درهای بسته سیاست در آمریکا شکل گرفت. نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی با اقدامات پنهانی سفیر تلآویو در واشنگتن بلافاصله دعوت کنگره آمریکا را پذیرفت و تاریخ 22بهمن را برای سفر به آمریکا و ایراد نطق در کنگره تعیین کرد، اما چندروزبعد دفتر نخستوزیر رژیم صهیونیستی اعلام کرد سفر نتانیاهو به آمریکا دوهفته دیرتر از تاریخ اعلام شده صورت خواهد گرفت؛ یعنی نتانیاهو در هفته دوم اسفندماه برای نطق در کنگره به آمریکا میرود. این تاریخ تقریبا 10روز پیش از برگزاری انتخابات پیشرس در اسراییل خواهد بود. به نوشته روزنامه هاآرتص چاپ تلآویو، بنیامین نتانیاهو با نزدیککردن تاریخ سفرش به واشنگتن در واقع میخواهد از این سفر و نطق در کنگره برای تاثیرگذاری روی افکار عمومی اسراییل در اوج مبارزات انتخاباتی استفاده کند.
از دیگرسو دولت باراک اوباما و جان کری، وزیر خارجهاش با آگاهی از این بازی نتانیاهو، برایرویارویی خود با جمهوریخواهان آمریکا و اسراییل، ثقل دیپلماتیک اروپا را وارد معادله کردند و وزرای خارجه فرانسه، انگلیس و آلمان به همراه هماهنگکننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا طی یکبیانیه مشترک که در روزهای آخر دیماه در روزنامه واشنگتنپست منتشر شد، هرگونه اقدام یکجانبه بهویژه تصویب تحریمهای تازه علیه ایران در شرایط موجود مذاکرات هستهای را غیرسازنده و زیانبار توصیف کردند.
چالش و اختلافات پنهانی آمریکا و رژیم صهیونیستی برسر پرونده هستهای ایران به اندازهای بزرگ شده که دوطرف را به استفاده از حربههای عمیق در ساختارهای سیاسی داخلیشان ناگزیر کرده است. در بررسی ابعاد گوناگون این کشمکش، یکتفسیر شتابزده این است که گفته شود میان دولت باراک اوباما و جمهوریخواهان کنگره و سنای آمریکا تقسیمنقش صورت گرفته و اقدامات ظاهری دو طرف جنبه نمایشی داشته که هدفش سوقدادن ایران به نشاندادن نرمش بیشتر در مهلت باقیمانده است. اما تفسیرهای دیگری وجود دارد که مبتنیبر دادههای رسمی از طریق اظهارات مقامات رسمی کاخسفید از یکسو و مقامات رژیم صهیونیستی بهویژه بنیامین نتانیاهو از دیگرسو است. یادمان باشد که بنیامین نتانیاهو پس از آخرین دور مذاکرات 1+5 در ژنو و توافق همه طرفها برای تمدید مهلت مذاکرات حداکثر تا ماه خرداد 94 اعلام کرد که صدای بلند اسراییل باعث عدم توافق 1+5 با ایران در ژنو شد. رژیم صهیونیستی بهویژه جناح تندرو حاکم به رهبری نتانیاهو از دیرباز با اتمیشدن ایران در هر سطح و شکل و میزان مخالف بوده و خواهان اعمال تحریمهای شدیدتر علیه ایران با هدف ویرانکردن توان هستهای کشورمان بوده
و هست. حتی نتانیاهو همزمان با مذاکرات هستهای ژنو رهبران اروپا را متهم کرد که از هولوکاست درسهای لازم را نیاموختهاند. از اینرو نتیجهگیریهای حاصل از کشمکش موجود میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش از یکسو و اسراییل و عمق استراتژیکش در ساختار آمریکا را میتوان در اشکال زیر دستهبندی کرد:
الف- ایران در طول یکدههاخیر روی این نکته پافشاری میکرد که اختلافنظر غرب برسر پرونده هستهای ایران جنبه سیاسی داشته و به مواضع و استراتژیهای منطقهای جمهوریاسلامیایران مربوط میشود. بسیاری از کارشناسان و حتی شرکای ایران در کشورهای 1+5 بهویژه روسیه و چین به تهران توصیه میکردند که بهجای تلفکردن وقت در مذاکرات حاشیهای غیرمفید، با ایالاتمتحدهآمریکا بهعنوان محور اصلی شورای امنیت به تفاهم برسد. این موضوع را دکتر حسن روحانی، رییسجمهور کشورمان در جریان مبارزات انتخاباتی و پس از آن به این شکل توصیف کرد که ایران بهجای گفتوگو با رعیتها به تعبیر خود اروپاییها (نقل به مضمون) برسر پرونده هستهای بهتر است با کدخدای جهان گفتوگو کند.
ب- با شکستهشدن تابوی مذاکره مستقیم با ایالاتمتحدهآمریکا برسر پرونده هستهای، روند مذاکرات و نتایج موردی آن نشان داد که تهران راه صحیحی برای حلوفصل بحران هستهای برگزیده است، اما نکته جالب اینجاست که با نزدیکشدن تمامی طرفها به افق توافق جامع هستهای، عنصر پنهانی ماجرا بهگونهای ناباورانه ظاهر میشود که دستیابی به توافقنهایی را دشوار میکند. این عنصر پنهانی، رژیم صهیونیستی است که به گفته یکدیپلماتغربی عنصر هفتم کشورهای 1+5 است! اینکه میبینیم جان کری پیش و بعد از هر مذاکره با ایران برسر پرونده هستهای به تلآویو پرواز میکند یا اینکه میبینیم رژیم صهیونیستی برخلاف همه طرفهای 1+5 مبنیبر محرمانهنگهداشتن روند و ماهیت و ابعاد مذاکرات هستهای، رونوشت مذاکرات هستهای را بهدست میآورد و پیش از طرفهای اصلی، اقدام به واکنش نسبتبه برخی نرمشهای غرب بهویژه برسر تعداد سانتریفیوژها، فردو و آبسنگین اراک میکند و اینکه میبینیم رژیم صهیونیستی از نخستین طرفهایی بهشمار میرود که از عدم دستیابی به توافق نهایی در چنددور مذاکرات پیشین از خرسندی در پوست خود نمیگنجد، همهوهمه نشان از صحت فرضیه
جمهوریاسلامیایران در مورد ابعاد سیاسی پرونده هستهایاش دارد.
ج- بهنظر میرسد با نزدیکشدن دورههای حساس مذاکرات هستهای بهویژه در هفتهها و چندماه آتی فشار رژیم صهیونیستی بهگونهای بیسابقه علیه طرفهای مذاکرهکننده بهویژه هیات مذاکرهکننده آمریکایی افزایش خواهد یافت. همچنین انتظار میرود کشمکش میان کنگره جمهوریخواهان آمریکا و اسراییل از یکسو و کاخسفید و متحدان اروپاییاش از دیگرسو طی هفتههای آینده تشدید شود. در این میان حتی میتوان گفت اگر رژیم صهیونیستی خود را در پایان راه تنها ببیند و توافق جامع هستهای ایران و کشورهای 1+5 را قطعی و غیرقابلبرگشت ارزیابی کند، ممکن است برای برهمزدن کل ماجرا و بازگرداندن امور به نقطهصفر دست به ماجراجویی شبهانتحاری بزند و همه طرفها را در برابر عمل انجامشده قرار دهد، زیرا رژیم صهیونیستی در طول موجودیت خود به هیچیک از اصول و ضوابط جهانی پایبند نبوده است.
*رییس مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه
باراک اوباما، رییسجمهور آمریکا در نطق سالانه خود در کنگره در مورد پرونده هستهای ایران و مذاکرات کشورهای 1+5 با تهران، از نحوه برخورد جمهوریخواهان با مذاکرات هستهای ابراز نگرانی کرد و گفت که اعمال هرگونه تحریمهای جدید علیه تهران راه دیپلماتیک را منهدم خواهد کرد. وی از نمایندگان کنگره آمریکا خواست صبوری پیشه کنند تا یکی از پیچیدهترین چالشهای جهانی از طریق مذاکرات دیپلماتیک بهنتیجه برسد. بااینحال اوباما به کنگره هشدار داد تصویب هرگونه تحریم جدید را وتو خواهد کرد. یکهفته پس از این نطق سالانه، دیوید کامرون، نخستوزیر انگلیس در دیدار و مذاکره با اوباما در کاخسفید به کمک رییسجمهور آمریکا شتافت و طی کنفرانس مطبوعاتی مشترک با همتای آمریکایی خود از ضرورت دورکردن فضای مذاکرات هستهای با ایران از کشمکشهای داخلی سخن به میان آورد و به نمایندگان کنگره توصیه کرد از اعمال تحریمهای تازه علیه ایران پرهیز کنند. اما نکته مهم در حاشیه این کنفرانس مشترک مطبوعاتی رهبران آمریکا و انگلیس این بود که باراک اوباما، رییسجمهور آمریکا در اقدامی بسیار نادر گفت پشت تلاشهای کنگره در موضوع تحریمهای تازه علیه ایران «پول و سیاست» دیده میشود. رهبر اکثریت جمهوریخواه کنگره در واکنش به این اظهارنظر رییسجمهور آمریکا، باراک اوباما را به طرح اتهام علیه نمایندگان کنگره متهم کرد. این کشمکش میان دولت و کنگره آمریکا برسر پرونده اتمی ایران به اینجا ختم نشد، بلکه بهسرعت ابعاد دیگری به خود گرفت و دوطرف دست به اقدامی تهاجمی زدند. از یکسو رهبران اکثریت جمهوریخواه کنگره و سنا در اقدامی غیرمتعارف و بدون هماهنگی با وزارت خارجه آمریکا یا کاخسفید، از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی دعوت کردند تا با حضور در آمریکا و ایراد نطق در کنگره نمایندگان، آمریکا را از خطر «پرونده هستهای ایران» و «تروریسم اسلامی» مطلع کند. این موضوع به جنجالی سیاسی تبدیل شد که در پشت درهای بسته سیاست در آمریکا شکل گرفت. نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی با اقدامات پنهانی سفیر تلآویو در واشنگتن بلافاصله دعوت کنگره آمریکا را پذیرفت و تاریخ 22بهمن را برای سفر به آمریکا و ایراد نطق در کنگره تعیین کرد، اما چندروزبعد دفتر نخستوزیر رژیم صهیونیستی اعلام کرد سفر نتانیاهو به آمریکا دوهفته دیرتر از تاریخ اعلام شده صورت خواهد گرفت؛ یعنی نتانیاهو در هفته دوم اسفندماه برای نطق در کنگره به آمریکا میرود. این تاریخ تقریبا 10روز پیش از برگزاری انتخابات پیشرس در اسراییل خواهد بود. به نوشته روزنامه هاآرتص چاپ تلآویو، بنیامین نتانیاهو با نزدیککردن تاریخ سفرش به واشنگتن در واقع میخواهد از این سفر و نطق در کنگره برای تاثیرگذاری روی افکار عمومی اسراییل در اوج مبارزات انتخاباتی استفاده کند.
از دیگرسو دولت باراک اوباما و جان کری، وزیر خارجهاش با آگاهی از این بازی نتانیاهو، برایرویارویی خود با جمهوریخواهان آمریکا و اسراییل، ثقل دیپلماتیک اروپا را وارد معادله کردند و وزرای خارجه فرانسه، انگلیس و آلمان به همراه هماهنگکننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا طی یکبیانیه مشترک که در روزهای آخر دیماه در روزنامه واشنگتنپست منتشر شد، هرگونه اقدام یکجانبه بهویژه تصویب تحریمهای تازه علیه ایران در شرایط موجود مذاکرات هستهای را غیرسازنده و زیانبار توصیف کردند.
چالش و اختلافات پنهانی آمریکا و رژیم صهیونیستی برسر پرونده هستهای ایران به اندازهای بزرگ شده که دوطرف را به استفاده از حربههای عمیق در ساختارهای سیاسی داخلیشان ناگزیر کرده است. در بررسی ابعاد گوناگون این کشمکش، یکتفسیر شتابزده این است که گفته شود میان دولت باراک اوباما و جمهوریخواهان کنگره و سنای آمریکا تقسیمنقش صورت گرفته و اقدامات ظاهری دو طرف جنبه نمایشی داشته که هدفش سوقدادن ایران به نشاندادن نرمش بیشتر در مهلت باقیمانده است. اما تفسیرهای دیگری وجود دارد که مبتنیبر دادههای رسمی از طریق اظهارات مقامات رسمی کاخسفید از یکسو و مقامات رژیم صهیونیستی بهویژه بنیامین نتانیاهو از دیگرسو است. یادمان باشد که بنیامین نتانیاهو پس از آخرین دور مذاکرات 1+5 در ژنو و توافق همه طرفها برای تمدید مهلت مذاکرات حداکثر تا ماه خرداد 94 اعلام کرد که صدای بلند اسراییل باعث عدم توافق 1+5 با ایران در ژنو شد. رژیم صهیونیستی بهویژه جناح تندرو حاکم به رهبری نتانیاهو از دیرباز با اتمیشدن ایران در هر سطح و شکل و میزان مخالف بوده و خواهان اعمال تحریمهای شدیدتر علیه ایران با هدف ویرانکردن توان هستهای کشورمان بوده
و هست. حتی نتانیاهو همزمان با مذاکرات هستهای ژنو رهبران اروپا را متهم کرد که از هولوکاست درسهای لازم را نیاموختهاند. از اینرو نتیجهگیریهای حاصل از کشمکش موجود میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش از یکسو و اسراییل و عمق استراتژیکش در ساختار آمریکا را میتوان در اشکال زیر دستهبندی کرد:
الف- ایران در طول یکدههاخیر روی این نکته پافشاری میکرد که اختلافنظر غرب برسر پرونده هستهای ایران جنبه سیاسی داشته و به مواضع و استراتژیهای منطقهای جمهوریاسلامیایران مربوط میشود. بسیاری از کارشناسان و حتی شرکای ایران در کشورهای 1+5 بهویژه روسیه و چین به تهران توصیه میکردند که بهجای تلفکردن وقت در مذاکرات حاشیهای غیرمفید، با ایالاتمتحدهآمریکا بهعنوان محور اصلی شورای امنیت به تفاهم برسد. این موضوع را دکتر حسن روحانی، رییسجمهور کشورمان در جریان مبارزات انتخاباتی و پس از آن به این شکل توصیف کرد که ایران بهجای گفتوگو با رعیتها به تعبیر خود اروپاییها (نقل به مضمون) برسر پرونده هستهای بهتر است با کدخدای جهان گفتوگو کند.
ب- با شکستهشدن تابوی مذاکره مستقیم با ایالاتمتحدهآمریکا برسر پرونده هستهای، روند مذاکرات و نتایج موردی آن نشان داد که تهران راه صحیحی برای حلوفصل بحران هستهای برگزیده است، اما نکته جالب اینجاست که با نزدیکشدن تمامی طرفها به افق توافق جامع هستهای، عنصر پنهانی ماجرا بهگونهای ناباورانه ظاهر میشود که دستیابی به توافقنهایی را دشوار میکند. این عنصر پنهانی، رژیم صهیونیستی است که به گفته یکدیپلماتغربی عنصر هفتم کشورهای 1+5 است! اینکه میبینیم جان کری پیش و بعد از هر مذاکره با ایران برسر پرونده هستهای به تلآویو پرواز میکند یا اینکه میبینیم رژیم صهیونیستی برخلاف همه طرفهای 1+5 مبنیبر محرمانهنگهداشتن روند و ماهیت و ابعاد مذاکرات هستهای، رونوشت مذاکرات هستهای را بهدست میآورد و پیش از طرفهای اصلی، اقدام به واکنش نسبتبه برخی نرمشهای غرب بهویژه برسر تعداد سانتریفیوژها، فردو و آبسنگین اراک میکند و اینکه میبینیم رژیم صهیونیستی از نخستین طرفهایی بهشمار میرود که از عدم دستیابی به توافق نهایی در چنددور مذاکرات پیشین از خرسندی در پوست خود نمیگنجد، همهوهمه نشان از صحت فرضیه
جمهوریاسلامیایران در مورد ابعاد سیاسی پرونده هستهایاش دارد.
ج- بهنظر میرسد با نزدیکشدن دورههای حساس مذاکرات هستهای بهویژه در هفتهها و چندماه آتی فشار رژیم صهیونیستی بهگونهای بیسابقه علیه طرفهای مذاکرهکننده بهویژه هیات مذاکرهکننده آمریکایی افزایش خواهد یافت. همچنین انتظار میرود کشمکش میان کنگره جمهوریخواهان آمریکا و اسراییل از یکسو و کاخسفید و متحدان اروپاییاش از دیگرسو طی هفتههای آینده تشدید شود. در این میان حتی میتوان گفت اگر رژیم صهیونیستی خود را در پایان راه تنها ببیند و توافق جامع هستهای ایران و کشورهای 1+5 را قطعی و غیرقابلبرگشت ارزیابی کند، ممکن است برای برهمزدن کل ماجرا و بازگرداندن امور به نقطهصفر دست به ماجراجویی شبهانتحاری بزند و همه طرفها را در برابر عمل انجامشده قرار دهد، زیرا رژیم صهیونیستی در طول موجودیت خود به هیچیک از اصول و ضوابط جهانی پایبند نبوده است.
*رییس مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.