|

بازگشت یمن به دوران عبدالله‌صالح

محمدعلی عسگری: با استعفای «منصور هادی»، رییس‌جمهور یمن و «خالد بحاح»، نخست‌وزیر این کشور روند انتقالی از یک دولت تمامیت‌خواه به یک‌دولت دموکراتیک در یمن نیز به آخر خط رسید. حال اگر حوثی‌ها جاده را درست آسفالت کرده باشند، نوبت به «علی عبدالله‌صالح» می‌رسد که سه‌سال بعد از پیروزی انقلاب مسالمت‌آمیز این کشور دوباره به قدرت بازگردد و سناریوی عقبگرد انقلاب‌های بهار عرب به دوران گذشته تکمیل شود. در مصر «عبدالفتاح السیسی» نظام گذشته را احیا کرد و در تونس «قاید السبسی». حال یمن و لیبی نیز می‌رود تا همان تجربه را تکرار کند. سه‌سال پیش وقتی جوانان یمنی با شعار مبارزه مسالمت‌آمیز میدان اصلی صنعا را تصرف کردند و نامش را میدان «التغییر» گذاشتند، هرگز تصور نمی‌کردند که انقلاب‌شان چنین سرنوشتی داشته باشد. با این حال شرایط به‌گونه‌ای پیش‌رفت که اکنون همان جوانان از انقلاب خود پشیمان و نسبت به آینده کشورشان به شدت نگران هستند. استعفای عبد ربه‌منصور‌هادی در اثر فشارهای جنبش انصارالله وابسته به شیعیان حوثی و نیز ناتوانی او در پیشبرد دوران انتقالی است. حوثی‌ها از تابستان گذشته با تصرف شهر عمران توانستند خود را به صنعا رسانده و با محاصره ساختمان‌های دولتی چادرهای اعتراضی خود را در میادین اصلی پایتخت برافرازند. حوثی‌ها خواستار مشارکت در قدرت بوده و سهم بالایی را هم طلب می‌کردند زیرا توانسته بودند در همین دوره انتقالی بر قدرت خود بیفزایند. آنها در کنار معاونت رییس‌جمهور، خواستار حضور برخی از اعضای‌شان در کابینه آینده و نیز ورود نیروهایشان به ارتش و نهادهای امنیتی بودند؛ خواسته‌هایی که منصور هادی نمی‌توانست بپذیرد زیرا به معنای واگذاری بخش مهمی از قدرت خود به یک گروه خاص بود. با این حال منصور هادی تلاش کرد با حوثی‌ها «بازی» کند و با طی‌کردن مسیری دیگر که از تدوین یک قانون اساسی جدید می‌گذشت، آنها را خلع‌سلاح کند؛ ترفندی که نگرفت و در عمل حوثی‌ها آن را بایکوت کردند. در عوض تدبیرهای شش‌ماه گذشته رییس‌جمهور در مقابل حوثی‌ها نوعی عقب‌نشینی تفسیر و موجب شد تا او حتی محبوبیتش را در بین طرفدارانش نیز از دست بدهد. در قانون اساسی به پیشنهاد هادی یمن به شش اقلیم تقسیم می‌شد؛ برنامه‌ای که حوثی‌ها با آن مخالفت کرده و اقدام به نوشتن قانون اساسی دیگری در حاشیه کردند. کشمکش‌های سیاسی در یمن همین‌طور جریان داشت تا در نهایت به استعفای منصور هادی منجر شد؛ استعفایی که اگر مجلس آن را بپذیرد، دیگر کار تمام است؛ زیرا با استعفای هادی قدرت به صورت موقت در اختیار رییس پارلمان قرار می‌گیرد و رییس پارلمان یمن نیز کسی نیست جز دبیرکل حزب حاکم کنگره که وابسته به جریان علی عبدالله‌صالح است. چندماه پیش وقتی اختلافات بین هادی و صالح‌نمایان شد، حزب کنگره، هادی را از سمت دبیرکلی برکنار کرد و این در واقع کودتای سیاسی صالح علیه هادی تفسیر شد. هادی قصد داشت به همت طرفدارانش شاخه جدیدی در حزب به وجود آورد و به نوعی کودتای صالح را پاسخ دهد اما در عمل نتوانست و به همین دلیل یکی از پایگاه‌های مهم خود را به ویژه در درون نهادهای رسمی دولت از دست داد؛ زیرا این نهادها هنوز تقریبا در اختیار سران حزب حاکم دوران صالح قرار داشت. با این همه، یمن شرایط به شدت پیچیده‌ای دارد. به این معنا که احتمال دارد این روند «بازگشت» نیز مانند روند «رفت» نتواند به شکل اصولی و منطقی و سالم طی شود. همگان برکناری علی عبدالله‌صالح را به یاد دارند که پس از انفجار در کاخ ریاست‌جمهوری و سوختگی چهره او و بعد از پادرمیانی شورای همکاری خلیج‌فارس و دادن تضمین به صالح مبنی‌بر عدم‌تعقیب قضایی و تعیین معاونش به جای او و... انقلاب یمن به پیروزی نسبی رسید. به‌نظر می‌رسد روند بازگشت نیز با همین نوسانات روبه‌رو بوده و مسیری طولانی را در پیش داشته باشد. به‌هرحال روشن است که اگر روند «بازگشت» کنونی نتواند به شکلی مسالمت‌آمیز طی شود به‌زودی یمن شاهد جنگی داخلی خواهد بود؛ جنگی که می‌تواند کابوسی برای همه گروه‌ها از جمله حوثی‌ها باشد که نقش پررنگی در تحولات اخیر این کشور داشته و دارند. حوثی‌ها به لحاظ توان نظامی و سیاسی قادر به کنترل شمال و مرکز خواهند بود اما جنوب و شرق یمن که در کنترل جدایی‌خواهان و شبه‌نظامیان القاعده است به این آسانی تسلیم صنعا نخواهد شد. از آن گذشته شراکت با علی عبدالله‌صالح و حزب او شراکت عمیق و سالمی نیست و به‌محض کناررفتن منصور هادی اختلافات بین حوثی‌ها و صالح بروز خواهد کرد. فراموش نکنیم که علی عبدالله صالح در دوران زمامداری خود دست‌کم شش‌جنگ تمام‌عیار با حوثی‌ها در صعده داشت و بارها مواضع و پایگاه‌های آنها را با هواپیماهای خود یا کمک‌گرفتن از هواپیماهای عربستان‌سعودی بمباران کرد. بنابراین می‌توان با قطعیت گفت ائتلاف کنونی حوثی‌ها و علی عبدالله‌صالح موقتی است و دشمنی‌های گذشته به‌سادگی می‌تواند جای خود را به دوستی‌های کنونی بدهد. تحولات کنونی یمن آینه تمام‌نمای «پرپرشدن بهارعرب» در این کشور است.

محمدعلی عسگری: با استعفای «منصور هادی»، رییس‌جمهور یمن و «خالد بحاح»، نخست‌وزیر این کشور روند انتقالی از یک دولت تمامیت‌خواه به یک‌دولت دموکراتیک در یمن نیز به آخر خط رسید. حال اگر حوثی‌ها جاده را درست آسفالت کرده باشند، نوبت به «علی عبدالله‌صالح» می‌رسد که سه‌سال بعد از پیروزی انقلاب مسالمت‌آمیز این کشور دوباره به قدرت بازگردد و سناریوی عقبگرد انقلاب‌های بهار عرب به دوران گذشته تکمیل شود. در مصر «عبدالفتاح السیسی» نظام گذشته را احیا کرد و در تونس «قاید السبسی». حال یمن و لیبی نیز می‌رود تا همان تجربه را تکرار کند. سه‌سال پیش وقتی جوانان یمنی با شعار مبارزه مسالمت‌آمیز میدان اصلی صنعا را تصرف کردند و نامش را میدان «التغییر» گذاشتند، هرگز تصور نمی‌کردند که انقلاب‌شان چنین سرنوشتی داشته باشد. با این حال شرایط به‌گونه‌ای پیش‌رفت که اکنون همان جوانان از انقلاب خود پشیمان و نسبت به آینده کشورشان به شدت نگران هستند. استعفای عبد ربه‌منصور‌هادی در اثر فشارهای جنبش انصارالله وابسته به شیعیان حوثی و نیز ناتوانی او در پیشبرد دوران انتقالی است. حوثی‌ها از تابستان گذشته با تصرف شهر عمران توانستند خود را به صنعا رسانده و با محاصره ساختمان‌های دولتی چادرهای اعتراضی خود را در میادین اصلی پایتخت برافرازند. حوثی‌ها خواستار مشارکت در قدرت بوده و سهم بالایی را هم طلب می‌کردند زیرا توانسته بودند در همین دوره انتقالی بر قدرت خود بیفزایند. آنها در کنار معاونت رییس‌جمهور، خواستار حضور برخی از اعضای‌شان در کابینه آینده و نیز ورود نیروهایشان به ارتش و نهادهای امنیتی بودند؛ خواسته‌هایی که منصور هادی نمی‌توانست بپذیرد زیرا به معنای واگذاری بخش مهمی از قدرت خود به یک گروه خاص بود. با این حال منصور هادی تلاش کرد با حوثی‌ها «بازی» کند و با طی‌کردن مسیری دیگر که از تدوین یک قانون اساسی جدید می‌گذشت، آنها را خلع‌سلاح کند؛ ترفندی که نگرفت و در عمل حوثی‌ها آن را بایکوت کردند. در عوض تدبیرهای شش‌ماه گذشته رییس‌جمهور در مقابل حوثی‌ها نوعی عقب‌نشینی تفسیر و موجب شد تا او حتی محبوبیتش را در بین طرفدارانش نیز از دست بدهد. در قانون اساسی به پیشنهاد هادی یمن به شش اقلیم تقسیم می‌شد؛ برنامه‌ای که حوثی‌ها با آن مخالفت کرده و اقدام به نوشتن قانون اساسی دیگری در حاشیه کردند. کشمکش‌های سیاسی در یمن همین‌طور جریان داشت تا در نهایت به استعفای منصور هادی منجر شد؛ استعفایی که اگر مجلس آن را بپذیرد، دیگر کار تمام است؛ زیرا با استعفای هادی قدرت به صورت موقت در اختیار رییس پارلمان قرار می‌گیرد و رییس پارلمان یمن نیز کسی نیست جز دبیرکل حزب حاکم کنگره که وابسته به جریان علی عبدالله‌صالح است. چندماه پیش وقتی اختلافات بین هادی و صالح‌نمایان شد، حزب کنگره، هادی را از سمت دبیرکلی برکنار کرد و این در واقع کودتای سیاسی صالح علیه هادی تفسیر شد. هادی قصد داشت به همت طرفدارانش شاخه جدیدی در حزب به وجود آورد و به نوعی کودتای صالح را پاسخ دهد اما در عمل نتوانست و به همین دلیل یکی از پایگاه‌های مهم خود را به ویژه در درون نهادهای رسمی دولت از دست داد؛ زیرا این نهادها هنوز تقریبا در اختیار سران حزب حاکم دوران صالح قرار داشت. با این همه، یمن شرایط به شدت پیچیده‌ای دارد. به این معنا که احتمال دارد این روند «بازگشت» نیز مانند روند «رفت» نتواند به شکل اصولی و منطقی و سالم طی شود. همگان برکناری علی عبدالله‌صالح را به یاد دارند که پس از انفجار در کاخ ریاست‌جمهوری و سوختگی چهره او و بعد از پادرمیانی شورای همکاری خلیج‌فارس و دادن تضمین به صالح مبنی‌بر عدم‌تعقیب قضایی و تعیین معاونش به جای او و... انقلاب یمن به پیروزی نسبی رسید. به‌نظر می‌رسد روند بازگشت نیز با همین نوسانات روبه‌رو بوده و مسیری طولانی را در پیش داشته باشد. به‌هرحال روشن است که اگر روند «بازگشت» کنونی نتواند به شکلی مسالمت‌آمیز طی شود به‌زودی یمن شاهد جنگی داخلی خواهد بود؛ جنگی که می‌تواند کابوسی برای همه گروه‌ها از جمله حوثی‌ها باشد که نقش پررنگی در تحولات اخیر این کشور داشته و دارند. حوثی‌ها به لحاظ توان نظامی و سیاسی قادر به کنترل شمال و مرکز خواهند بود اما جنوب و شرق یمن که در کنترل جدایی‌خواهان و شبه‌نظامیان القاعده است به این آسانی تسلیم صنعا نخواهد شد. از آن گذشته شراکت با علی عبدالله‌صالح و حزب او شراکت عمیق و سالمی نیست و به‌محض کناررفتن منصور هادی اختلافات بین حوثی‌ها و صالح بروز خواهد کرد. فراموش نکنیم که علی عبدالله صالح در دوران زمامداری خود دست‌کم شش‌جنگ تمام‌عیار با حوثی‌ها در صعده داشت و بارها مواضع و پایگاه‌های آنها را با هواپیماهای خود یا کمک‌گرفتن از هواپیماهای عربستان‌سعودی بمباران کرد. بنابراین می‌توان با قطعیت گفت ائتلاف کنونی حوثی‌ها و علی عبدالله‌صالح موقتی است و دشمنی‌های گذشته به‌سادگی می‌تواند جای خود را به دوستی‌های کنونی بدهد. تحولات کنونی یمن آینه تمام‌نمای «پرپرشدن بهارعرب» در این کشور است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.