|

کنفرانس برابری اجتماعی کیپ‌تاون:

کاوشی در برابری در کشوری نابرابر

جورج هال* مترجم: امین عموهادی

برابری در اجتماع چگونه افزایش می‌یابد؟
این سوال برای قرن‌ها ذهن فعالان عدالت اجتماعی و سیاستگذاران آگاه را به خود مشغول کرده. امروزه نه‌فقط کشورهایی نظیر آفریقای‌جنوبی - که در زمره نابرابرترین نظام‌های اقتصادی دنیاست - بلکه در همه‌جا، مخاطب این سوال، اغلب اقتصاددانان و خبرگان امور مالیاتی‌ هستند. اما برای نظریه‌پردازان و کسانی که درگیر سایر رشته‌ها هستند، یا برای عموم مردم، فراموش‌کردن چنین پرسشی، تبعاتی مرگبار خواهد داشت. این درست است که برنامه‌ریزان و نظریه‌پردازان اقتصادی از بقیه ما دسترسی بیشتری به «وسایلی» در جهت رسیدن به جامعه‌ای برابر دارند، اما هنگامی که کار به تعیین «هدف» - یا همان خود برابری - می‌رسد، سایرین نیز باید کاری کنند تا سخن‌شان شنیده شود. به همین دلیل بود که دانشگاه کیپ‌تاون در آگوست امسال میزبان کنفرانسی فرارشته‌ای در باب برابری اجتماعی بود. طبیعت برابری به‌عنوان هدفی اجتماعی، دغدغه اصلی فلسفه سیاسی است. در نتیجه، گروه فلسفه دانشگاه کیپ‌تاون میزبان این کنفرانس بود و در تعداد سخنرانان غلبه با فیلسوفان دانشگاهی بود. هرچند، رویکرد فلسفی به نابرابری باید داده‌هایش را از سایر عرصه‌ها اخذ کند؛ به همین دلیل، از 34مقاله‌ای که برای ارایه در این کنفرانس برگزیده شد، بیش از 10مقاله از سوی نظریه‌پردازان سایر رشته‌ها، مانند استادان حقوق، اقتصاد و علوم سیاسی بود. بیش از 150نماینده از سراسر جهان - از هند، نیجریه، فرانسه، بلژیک، آلمان، ایالات‌متحده، فنلاند، هلند، غنا، انگلیس و البته گوشه‌وکنار آفریقای‌جنوبی - برای شرکت در کنفرانس، رنج سفر را به جان خریدند. در کنار نابرابری‌های اقتصادی حال حاضر، آفریقای‌جنوبی وارث تاریخی از نابرابری‌های تعمدا مهندسی‌شده در عرصه اقتصاد، سیاست و مسکن است. شرکت‌کنندگان در خلال حضورشان در کیپ‌تاون، در کنفرانس به‌عینه شاهد میراث این جداسازی و تبعیض‌نژادی رسمی بودند که مانند زخمی بر بدنه جامعه آفریقای‌جنوبی باقی مانده است. در روز نخست کنفرانس، جرمی کرونین، از مبارزان قدیمی مبارزات مسلحانه علیه رژیم آپارتاید آفریقای‌جنوبی که به‌مدت هفت‌سال زندانی بود، در سخنانی تاملات خود پیرامون ارتباط بین آرمان آزادی و برابری را در تاریخ معاصر آفریقای‌جنوبی با شنوندگان در میان گذاشت. کرونین که هم‌اکنون معاون وزارت کار در دولت کنگره ملی آفریقا [حزب حاکم در آفریقای‌جنوبی] و به‌طور همزمان معاون دبیرکل حزب کمونیست آفریقای‌جنوبی است، بر این نکته تاکید داشت که پیشرفت به سوی هدف برابری نیازمند تغییرات ساختاری در عرصه تولید و مصرف است. سخنرانی کرونین اهمیت و اولویت موضوع چنین کنفرانسی را در زمینه آفریقای‌جنوبی به شرکت‌کنندگان یادآور شد. چیز دیگری که تامل در گذشته و اکنون آفریقای‌جنوبی را به ما نشان می‌دهد، این است که نابرابری در جامعه تنها به این نکته که چه افراد به چه میزان کالا یا موقعیت دسترسی دارند، وابسته نیست. اکثر فیلسوفان سیاسی قایل به برابری به‌طور فزاینده‌ای به این نکته توجه کرده‌اند. در سال‌های اخیر تعدادی از فیلسوفان- خصوصا دیوید میلر، جاناتان وولف، الیزابت اندرسون و ساموئل شفلر - استدلال کرده‌اند جامعه برابر، جامعه‌ای نیست که در آن انسان‌ها دارایی‌هایی یکسان دارند، بلکه جامعه‌ای است که شهروندانش از موقعیتی برابر برخوردارند، یا وضعیتی برابر دارند. این فاصله‌گیری از مفهوم برابری توزیعی به سوی مفهومی است که در آن تمرکز بر طبیعت ارتباط بین اعضای جامعه است - همان برابری وضعیت یا برابری اجتماعی - چیزی که زمینه غالب کنفرانس بود. باعث افتخار ما بود که پروفسور جاناتان وولف از دانشگاه لندن، یکی از واضعان چنین دیدگاهی در فلسفه سیاسی برابری‌خواه، از سخنرانان اصلی کنفرانس بود.
هرچند، این رویکرد جدید در فلسفه سیاسی برابری‌خواه چالش‌های خویش را به همراه دارد. مهم‌ترین‌ چالش در این میان مشخص‌کردن این است که اگر شهروندان را در موقعیتی برابر فرض کنیم، آنگاه ایشان چه نوع رابطه‌ای نسبت به یکدیگر دارند. درسی که از کلیت کنفرانس گرفتیم، این بود که حیطه‌های دیگر فلسفه که همراه - اما مستقل- از تئوری عدالت اجتماعی رشد یافته‌اند، می‌توانند به روشن‌شدن ایده عدالت اجتماعی کمک کنند. پروفسور میراندا فریکر از دانشگاه شفیلد که از سخنرانان اصلی کنفرانس بود، کارهای مهمی در این‌باب انجام داده که افراد به‌عنوان سوژه‌های به حاشیه رانده‌شده می‌توانند در معرض بی‌عدالتی قرار بگیرند - یا به دلیل اینکه گفتارشان به اعتبار نمی‌آید، یا به‌دلیل اینکه مفاهیم یا روایت‌های حاکم و اصلی در اختیار آنها منابعی در جهت سروشکل‌دادن به گفتارشان در جهت برقراری ارتباط و انتقال تجارب‌شان، قرار نمی‌دهد. سخنران اصلی سوم، پروفسور چارلز میلر از دانشگاه نورث‌وست، آثاری در باب این نوشته که پیش‌فرض‌های نژادی یا برخورداری‌های نژادی می‌تواند به همان میزان و با همان قدرت طبقه یا جنسیت به تجربه حیات اجتماعی افراد سروشکل دهد. هم فریکر و هم میلر در سخنرانی‌هایشان نشان دادند توجه دقیق به چنین مواردی که در آن روابط اجتماعی حذفی و نابرابر است، ما را قادر می‌کند تا متوجه شویم رابطه اجتماعی برابر از چه تشکیل شده. سخنرانی جاناتان وولف نیز به روشن‌کردن تئوری برابری اجتماعی با توجه به حیطه‌های مطالعاتی مرتبط با آن پرداخت. وولف نشان داد تفاوت‌های مفهومی‌ای که نظریه‌پردازان فقر مشخص کرده‌اند، ما را قادر می‌کند اشکال نابرابری را در روابطی در جامعه مشخص کنیم که باید بر آن فایق آییم تا به جامعه‌ای برابرتر دست یابیم. سخنرانان دیگر از تئوری‌های جدید فلسفی در باب عدالت و برابری استفاده کردند تا به پیشنهادهای انضمامی در باب مشکلات اجتماعی برسند؛ مشکلاتی نظیر هموفوبیا، نابرابری جنسی در کار، نابرابری در تحصیلات دانشگاهی و نابرابری در سازمان شرکت‌ها. سخنرانان حتی ابایی از این نداشتند که مسایل بحث‌برانگیز روز، نظیر نقش دادگاه‌های سنتی آفریقای‌جنوبی و عادلانه‌بودن حقوقی که در قانون‌اساسی آفریقای‌جنوبی گنجانده شده را زیر ذره‌بین فلسفی خود قرار دهند. در بعدازظهر روز دوم کنفرانس، گروه نمایش «یالا شولا» از حلبی‌آباد «کایلیتچا» به اجرای نمایشی برای شرکت‌کنندگان پرداختند. نمایش تعاملی آنها با شرکت‌کنندگان با عنوان «تکنیک نصف نان»، به شرکت‌کنندگان یادآور شد ایده برابری تنها یک ایده آکادمیک نیست، بلکه چیزی است که مردم عادی در زندگی روزانه خود با آن سروکار دارند. واضح است که فلسفه نمی‌تواند امید داشته باشد به‌تنهایی به برابری بیشتر در جامعه‌ای منجر شود. اما کنفرانس برابری اجتماعی کیپ‌تاون نشان داد فلاسفه، به همراه سایر دانشگاهیان از رشته‌های همجوار، مانند حقوق و علوم سیاسی، نقش مهمی در ساماندهی و تعیین هدف برابری اجتماعی‌ای دارند که کشورهایی نظیر آفریقای‌جنوبی هنوز به‌طرز ناامیدانه‌ای از آن فاصله دارند.
* جورج هال استاد فلسفه دانشگاه کیپ‌تاون این یادداشت را به‌طور اختصاصی برای روزنامه «شرق» نوشته است.

برابری در اجتماع چگونه افزایش می‌یابد؟
این سوال برای قرن‌ها ذهن فعالان عدالت اجتماعی و سیاستگذاران آگاه را به خود مشغول کرده. امروزه نه‌فقط کشورهایی نظیر آفریقای‌جنوبی - که در زمره نابرابرترین نظام‌های اقتصادی دنیاست - بلکه در همه‌جا، مخاطب این سوال، اغلب اقتصاددانان و خبرگان امور مالیاتی‌ هستند. اما برای نظریه‌پردازان و کسانی که درگیر سایر رشته‌ها هستند، یا برای عموم مردم، فراموش‌کردن چنین پرسشی، تبعاتی مرگبار خواهد داشت. این درست است که برنامه‌ریزان و نظریه‌پردازان اقتصادی از بقیه ما دسترسی بیشتری به «وسایلی» در جهت رسیدن به جامعه‌ای برابر دارند، اما هنگامی که کار به تعیین «هدف» - یا همان خود برابری - می‌رسد، سایرین نیز باید کاری کنند تا سخن‌شان شنیده شود. به همین دلیل بود که دانشگاه کیپ‌تاون در آگوست امسال میزبان کنفرانسی فرارشته‌ای در باب برابری اجتماعی بود. طبیعت برابری به‌عنوان هدفی اجتماعی، دغدغه اصلی فلسفه سیاسی است. در نتیجه، گروه فلسفه دانشگاه کیپ‌تاون میزبان این کنفرانس بود و در تعداد سخنرانان غلبه با فیلسوفان دانشگاهی بود. هرچند، رویکرد فلسفی به نابرابری باید داده‌هایش را از سایر عرصه‌ها اخذ کند؛ به همین دلیل، از 34مقاله‌ای که برای ارایه در این کنفرانس برگزیده شد، بیش از 10مقاله از سوی نظریه‌پردازان سایر رشته‌ها، مانند استادان حقوق، اقتصاد و علوم سیاسی بود. بیش از 150نماینده از سراسر جهان - از هند، نیجریه، فرانسه، بلژیک، آلمان، ایالات‌متحده، فنلاند، هلند، غنا، انگلیس و البته گوشه‌وکنار آفریقای‌جنوبی - برای شرکت در کنفرانس، رنج سفر را به جان خریدند. در کنار نابرابری‌های اقتصادی حال حاضر، آفریقای‌جنوبی وارث تاریخی از نابرابری‌های تعمدا مهندسی‌شده در عرصه اقتصاد، سیاست و مسکن است. شرکت‌کنندگان در خلال حضورشان در کیپ‌تاون، در کنفرانس به‌عینه شاهد میراث این جداسازی و تبعیض‌نژادی رسمی بودند که مانند زخمی بر بدنه جامعه آفریقای‌جنوبی باقی مانده است. در روز نخست کنفرانس، جرمی کرونین، از مبارزان قدیمی مبارزات مسلحانه علیه رژیم آپارتاید آفریقای‌جنوبی که به‌مدت هفت‌سال زندانی بود، در سخنانی تاملات خود پیرامون ارتباط بین آرمان آزادی و برابری را در تاریخ معاصر آفریقای‌جنوبی با شنوندگان در میان گذاشت. کرونین که هم‌اکنون معاون وزارت کار در دولت کنگره ملی آفریقا [حزب حاکم در آفریقای‌جنوبی] و به‌طور همزمان معاون دبیرکل حزب کمونیست آفریقای‌جنوبی است، بر این نکته تاکید داشت که پیشرفت به سوی هدف برابری نیازمند تغییرات ساختاری در عرصه تولید و مصرف است. سخنرانی کرونین اهمیت و اولویت موضوع چنین کنفرانسی را در زمینه آفریقای‌جنوبی به شرکت‌کنندگان یادآور شد. چیز دیگری که تامل در گذشته و اکنون آفریقای‌جنوبی را به ما نشان می‌دهد، این است که نابرابری در جامعه تنها به این نکته که چه افراد به چه میزان کالا یا موقعیت دسترسی دارند، وابسته نیست. اکثر فیلسوفان سیاسی قایل به برابری به‌طور فزاینده‌ای به این نکته توجه کرده‌اند. در سال‌های اخیر تعدادی از فیلسوفان- خصوصا دیوید میلر، جاناتان وولف، الیزابت اندرسون و ساموئل شفلر - استدلال کرده‌اند جامعه برابر، جامعه‌ای نیست که در آن انسان‌ها دارایی‌هایی یکسان دارند، بلکه جامعه‌ای است که شهروندانش از موقعیتی برابر برخوردارند، یا وضعیتی برابر دارند. این فاصله‌گیری از مفهوم برابری توزیعی به سوی مفهومی است که در آن تمرکز بر طبیعت ارتباط بین اعضای جامعه است - همان برابری وضعیت یا برابری اجتماعی - چیزی که زمینه غالب کنفرانس بود. باعث افتخار ما بود که پروفسور جاناتان وولف از دانشگاه لندن، یکی از واضعان چنین دیدگاهی در فلسفه سیاسی برابری‌خواه، از سخنرانان اصلی کنفرانس بود.
هرچند، این رویکرد جدید در فلسفه سیاسی برابری‌خواه چالش‌های خویش را به همراه دارد. مهم‌ترین‌ چالش در این میان مشخص‌کردن این است که اگر شهروندان را در موقعیتی برابر فرض کنیم، آنگاه ایشان چه نوع رابطه‌ای نسبت به یکدیگر دارند. درسی که از کلیت کنفرانس گرفتیم، این بود که حیطه‌های دیگر فلسفه که همراه - اما مستقل- از تئوری عدالت اجتماعی رشد یافته‌اند، می‌توانند به روشن‌شدن ایده عدالت اجتماعی کمک کنند. پروفسور میراندا فریکر از دانشگاه شفیلد که از سخنرانان اصلی کنفرانس بود، کارهای مهمی در این‌باب انجام داده که افراد به‌عنوان سوژه‌های به حاشیه رانده‌شده می‌توانند در معرض بی‌عدالتی قرار بگیرند - یا به دلیل اینکه گفتارشان به اعتبار نمی‌آید، یا به‌دلیل اینکه مفاهیم یا روایت‌های حاکم و اصلی در اختیار آنها منابعی در جهت سروشکل‌دادن به گفتارشان در جهت برقراری ارتباط و انتقال تجارب‌شان، قرار نمی‌دهد. سخنران اصلی سوم، پروفسور چارلز میلر از دانشگاه نورث‌وست، آثاری در باب این نوشته که پیش‌فرض‌های نژادی یا برخورداری‌های نژادی می‌تواند به همان میزان و با همان قدرت طبقه یا جنسیت به تجربه حیات اجتماعی افراد سروشکل دهد. هم فریکر و هم میلر در سخنرانی‌هایشان نشان دادند توجه دقیق به چنین مواردی که در آن روابط اجتماعی حذفی و نابرابر است، ما را قادر می‌کند تا متوجه شویم رابطه اجتماعی برابر از چه تشکیل شده. سخنرانی جاناتان وولف نیز به روشن‌کردن تئوری برابری اجتماعی با توجه به حیطه‌های مطالعاتی مرتبط با آن پرداخت. وولف نشان داد تفاوت‌های مفهومی‌ای که نظریه‌پردازان فقر مشخص کرده‌اند، ما را قادر می‌کند اشکال نابرابری را در روابطی در جامعه مشخص کنیم که باید بر آن فایق آییم تا به جامعه‌ای برابرتر دست یابیم. سخنرانان دیگر از تئوری‌های جدید فلسفی در باب عدالت و برابری استفاده کردند تا به پیشنهادهای انضمامی در باب مشکلات اجتماعی برسند؛ مشکلاتی نظیر هموفوبیا، نابرابری جنسی در کار، نابرابری در تحصیلات دانشگاهی و نابرابری در سازمان شرکت‌ها. سخنرانان حتی ابایی از این نداشتند که مسایل بحث‌برانگیز روز، نظیر نقش دادگاه‌های سنتی آفریقای‌جنوبی و عادلانه‌بودن حقوقی که در قانون‌اساسی آفریقای‌جنوبی گنجانده شده را زیر ذره‌بین فلسفی خود قرار دهند. در بعدازظهر روز دوم کنفرانس، گروه نمایش «یالا شولا» از حلبی‌آباد «کایلیتچا» به اجرای نمایشی برای شرکت‌کنندگان پرداختند. نمایش تعاملی آنها با شرکت‌کنندگان با عنوان «تکنیک نصف نان»، به شرکت‌کنندگان یادآور شد ایده برابری تنها یک ایده آکادمیک نیست، بلکه چیزی است که مردم عادی در زندگی روزانه خود با آن سروکار دارند. واضح است که فلسفه نمی‌تواند امید داشته باشد به‌تنهایی به برابری بیشتر در جامعه‌ای منجر شود. اما کنفرانس برابری اجتماعی کیپ‌تاون نشان داد فلاسفه، به همراه سایر دانشگاهیان از رشته‌های همجوار، مانند حقوق و علوم سیاسی، نقش مهمی در ساماندهی و تعیین هدف برابری اجتماعی‌ای دارند که کشورهایی نظیر آفریقای‌جنوبی هنوز به‌طرز ناامیدانه‌ای از آن فاصله دارند.
* جورج هال استاد فلسفه دانشگاه کیپ‌تاون این یادداشت را به‌طور اختصاصی برای روزنامه «شرق» نوشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.