|

سطرهایی درباره « ملبورن»

تردید

گلاره محمدی

چندنفر از اطرافیان شما مهاجرت کرده‌اند یا در سر هوای مهاجرت دارند؟ خوشبختانه یا متاسفانه پدیده مهاجرت سال‌هاست که به یکی از مسایل اصلی جامعه ایران تبدیل شده و طبیعی‌ است که سینماگران هم بارها به سراغ جنبه‌های گسترده این پدیده رفته باشند اما بازهم زوایای دیده ‌نشده این پدیده برای فیلمسازان بکر و دست نخورده باقی مانده است. در دقایق ابتدایی و تا یک‌سوم اولیه فیلم «ملبورن»، مخاطب که در جریان اتفاقات معمول در آخرین ساعات قبل از سفر زوج جوان فیلم قرار گرفته، منتظر می‌ماند تا ببیند در ادامه کدام نکته و زاویه‌ مغفول مانده کهنه یا تازه‌ این پدیده را خواهد دید و گره‌های دراماتیک و پی‌رنگ‌های داستان چه ماجرا‌هایی برای این خانواده دو‌نفره درپی خواهد داشت. در خلال بستن بار سفر، گاهی نشانه‌هایی از تنش و کشمکش و قهر و آشتی دیده می‌شود و ممکن است این تصور را ایجاد ‌کند که درام اصلی فیلم از دل یکی از همین‌ مشاجره‌ها آغاز خواهد شد اما در واقع این نشانه‌گذاری‌ها برای منحرف کردن ذهن تماشاگر از رویداد اصلی است. ماجرای اصلی که اساس درام فیلم را شکل می‌دهد در جای دیگری است. گره‌‌افکنی اصلی و نکته غافلگیرکننده «ملبورن» که آغاز می‌شود، المان‌های زیبایی‌شناختی و تحلیلی فیلم هم امکان بروز و ظهور پیدا می‌کنند و داستان فیلم در فضایی نیمه‌پلیسی - ‌جنایی پیش می‌رود. این فضا شاید تا حدودی فضای ملتهب «درباره الی...» را به یاد بیاورد ولی در بطن خود شباهت ماهوی به آن فیلم و دغدغه‌هایش ندارد. نیما جاویدی در اولین فیلم بلند سینمایی خود تلاش کرده با الگوگرفتن از بخش رازآلود سینمای فرهادی، تماشاگر را با موضوع پیچیده فیلمش درگیر کند و در دادن اطلاعات به‌شدت محتاطانه عمل کرده است. طبیعی است که جاویدی نمی‌خواهد به کپی‌برداری از سینمای فرهادی متهم شود، پس در اسارت این شباهت باقی نمی‌ماند و اقتدار لازم را برای تالیف یک اثر شخصی نشان می‌دهد. او اولین گام بلند سینمایی‌اش را در مسیری دشوار و با ریسک بالا برداشته و فیلمی ساخته که برای یک کارگردان فیلم اولی، فیلم آسانی نیست. «ملبورن» فیلمی است با دوشخصیت اصلی و چند شخصیت گذرا در محیط بسته و کوچک یک آپارتمان. برای جذاب‌بودن چنین فیلمی و اینکه کشش لازم برای دنبال‌کردن داستان در تماشاگر به وجود بیاید، باید جاذبه‌های درونی زیادی توسط نویسنده و کارگردان ایجاد شود تا کمبود فضاهای کمکی و بیرونی در آن احساس نشود که خوشبختانه فیلمساز از این آزمون سخت، سربلند بیرون آمده است. از منظری دیگر «ملبورن» فیلمی شهری و ساده است با فیلمنامه‌ای پر از جزییات که تمام زمان آن، منهای چند نمای معدود از خیابان و درون تاکسی، در یک آپارتمان می‌گذرد. اما در همین فضای محدود و بسته داخلی، کل شهر، استرس و تنش‌های یک روز از زندگی شهری کاملا محسوس است. از تعدد زنگ‌های تلفن همراه و ثابت گرفته تا سروصدای خیابان و آژیر آمبولانس، صدای دزدگیر و... علايمی که مدام زندگی ماشینی هرروزمان را یادآوری می‌کند. این آلمان‌ها زمانی کارکرد دراماتیک پیدا می‌کنند و در خدمت روایت قرا می‌گیرند که نقطه عطف اصلی داستان (مرگ نوزاد) شکل می‌گیرد و بیننده با موضوعی تلخ و دردناک مواجه می‌شود. جاویدی با هدایت درست بازیگران اصلی فیلم (پیمان معادی و نگار جواهریان) تلاش کرده تا عمق فاجعه را به تماشاگرش نشان دهد. فقط‌ ای کاش بر دقتی که در فیلمنامه به خرج داده و در اکثر پلان‌ها و زمان فیلم صرف کرده کمی اضافه می‌کرد و یک‌سری از نماها را یا از فیلم کم می‌کرد یا به شکل دیگری به تصویر می‌کشید. مثل فصل جست‌وجوی پیمان معادی در اینترنت (برای یافتن علت مرگ نوزاد) که در آن لحظه از فیلم کارکردی ندارد و با مولفه‌هایی که از هوشمندی کارگردان از ابتدای فیلم شاهد بودیم، مطابقت پیدا نمی‌کند. یکی از نقاط قوت فیلم «ملبورن» که شاید بتوان از آن به‌عنوان نقطه‌ای درخشان در این فیلم یاد کرد، استفاده‌نکردن از موسیقی متن است، ما به‌جز عنوان‌بندی موسیقی را در دیگر لحظه‌های فیلم نمی‌شنویم و این مهم دقیقا در راستای بولدشدن و پررنگ جلوه‌دادن صداهای گاه آزاردهنده زندگی شهری موفق عمل کرده است، یعنی بازنمایی یک فضای صوتی شهری پرتب‌‌وتاب و ملتهب که کمتر در فیلم‌های شهری ما که در چنین فضاهایی می‌گذرد، دیده شده بود. «ملبورن» اولین گام نیما جاویدی در مسیری پر فراز و نشیب است که با جسارت و پرقدرت برداشته شده، گرچه با ضعف‌هایی هم همراه است و برای اولین تجربه یک کارگردان این ضعف‌ها اجتناب‌ناپذیرند. اما فارغ از نواقص و ضعف‌های قابل‌چشم‌پوشی (برای یک فیلم اولی) کارکردن با حرفه‌ای‌های سینمای ایران از پیمان معادی گرفته تا هومن بهمنش و سپیده عبدالوهاب و موفقیت‌های چشمگیر این فیلم در جشنواره‌های معتبر جهان، حضور کارگردانی خلاق و خوش‌آتیه را برای سینمای ایران نوید می‌دهد. با این امید به انتظار فیلم بعدی او می‌نشینیم.

چندنفر از اطرافیان شما مهاجرت کرده‌اند یا در سر هوای مهاجرت دارند؟ خوشبختانه یا متاسفانه پدیده مهاجرت سال‌هاست که به یکی از مسایل اصلی جامعه ایران تبدیل شده و طبیعی‌ است که سینماگران هم بارها به سراغ جنبه‌های گسترده این پدیده رفته باشند اما بازهم زوایای دیده ‌نشده این پدیده برای فیلمسازان بکر و دست نخورده باقی مانده است. در دقایق ابتدایی و تا یک‌سوم اولیه فیلم «ملبورن»، مخاطب که در جریان اتفاقات معمول در آخرین ساعات قبل از سفر زوج جوان فیلم قرار گرفته، منتظر می‌ماند تا ببیند در ادامه کدام نکته و زاویه‌ مغفول مانده کهنه یا تازه‌ این پدیده را خواهد دید و گره‌های دراماتیک و پی‌رنگ‌های داستان چه ماجرا‌هایی برای این خانواده دو‌نفره درپی خواهد داشت. در خلال بستن بار سفر، گاهی نشانه‌هایی از تنش و کشمکش و قهر و آشتی دیده می‌شود و ممکن است این تصور را ایجاد ‌کند که درام اصلی فیلم از دل یکی از همین‌ مشاجره‌ها آغاز خواهد شد اما در واقع این نشانه‌گذاری‌ها برای منحرف کردن ذهن تماشاگر از رویداد اصلی است. ماجرای اصلی که اساس درام فیلم را شکل می‌دهد در جای دیگری است. گره‌‌افکنی اصلی و نکته غافلگیرکننده «ملبورن» که آغاز می‌شود، المان‌های زیبایی‌شناختی و تحلیلی فیلم هم امکان بروز و ظهور پیدا می‌کنند و داستان فیلم در فضایی نیمه‌پلیسی - ‌جنایی پیش می‌رود. این فضا شاید تا حدودی فضای ملتهب «درباره الی...» را به یاد بیاورد ولی در بطن خود شباهت ماهوی به آن فیلم و دغدغه‌هایش ندارد. نیما جاویدی در اولین فیلم بلند سینمایی خود تلاش کرده با الگوگرفتن از بخش رازآلود سینمای فرهادی، تماشاگر را با موضوع پیچیده فیلمش درگیر کند و در دادن اطلاعات به‌شدت محتاطانه عمل کرده است. طبیعی است که جاویدی نمی‌خواهد به کپی‌برداری از سینمای فرهادی متهم شود، پس در اسارت این شباهت باقی نمی‌ماند و اقتدار لازم را برای تالیف یک اثر شخصی نشان می‌دهد. او اولین گام بلند سینمایی‌اش را در مسیری دشوار و با ریسک بالا برداشته و فیلمی ساخته که برای یک کارگردان فیلم اولی، فیلم آسانی نیست. «ملبورن» فیلمی است با دوشخصیت اصلی و چند شخصیت گذرا در محیط بسته و کوچک یک آپارتمان. برای جذاب‌بودن چنین فیلمی و اینکه کشش لازم برای دنبال‌کردن داستان در تماشاگر به وجود بیاید، باید جاذبه‌های درونی زیادی توسط نویسنده و کارگردان ایجاد شود تا کمبود فضاهای کمکی و بیرونی در آن احساس نشود که خوشبختانه فیلمساز از این آزمون سخت، سربلند بیرون آمده است. از منظری دیگر «ملبورن» فیلمی شهری و ساده است با فیلمنامه‌ای پر از جزییات که تمام زمان آن، منهای چند نمای معدود از خیابان و درون تاکسی، در یک آپارتمان می‌گذرد. اما در همین فضای محدود و بسته داخلی، کل شهر، استرس و تنش‌های یک روز از زندگی شهری کاملا محسوس است. از تعدد زنگ‌های تلفن همراه و ثابت گرفته تا سروصدای خیابان و آژیر آمبولانس، صدای دزدگیر و... علايمی که مدام زندگی ماشینی هرروزمان را یادآوری می‌کند. این آلمان‌ها زمانی کارکرد دراماتیک پیدا می‌کنند و در خدمت روایت قرا می‌گیرند که نقطه عطف اصلی داستان (مرگ نوزاد) شکل می‌گیرد و بیننده با موضوعی تلخ و دردناک مواجه می‌شود. جاویدی با هدایت درست بازیگران اصلی فیلم (پیمان معادی و نگار جواهریان) تلاش کرده تا عمق فاجعه را به تماشاگرش نشان دهد. فقط‌ ای کاش بر دقتی که در فیلمنامه به خرج داده و در اکثر پلان‌ها و زمان فیلم صرف کرده کمی اضافه می‌کرد و یک‌سری از نماها را یا از فیلم کم می‌کرد یا به شکل دیگری به تصویر می‌کشید. مثل فصل جست‌وجوی پیمان معادی در اینترنت (برای یافتن علت مرگ نوزاد) که در آن لحظه از فیلم کارکردی ندارد و با مولفه‌هایی که از هوشمندی کارگردان از ابتدای فیلم شاهد بودیم، مطابقت پیدا نمی‌کند. یکی از نقاط قوت فیلم «ملبورن» که شاید بتوان از آن به‌عنوان نقطه‌ای درخشان در این فیلم یاد کرد، استفاده‌نکردن از موسیقی متن است، ما به‌جز عنوان‌بندی موسیقی را در دیگر لحظه‌های فیلم نمی‌شنویم و این مهم دقیقا در راستای بولدشدن و پررنگ جلوه‌دادن صداهای گاه آزاردهنده زندگی شهری موفق عمل کرده است، یعنی بازنمایی یک فضای صوتی شهری پرتب‌‌وتاب و ملتهب که کمتر در فیلم‌های شهری ما که در چنین فضاهایی می‌گذرد، دیده شده بود. «ملبورن» اولین گام نیما جاویدی در مسیری پر فراز و نشیب است که با جسارت و پرقدرت برداشته شده، گرچه با ضعف‌هایی هم همراه است و برای اولین تجربه یک کارگردان این ضعف‌ها اجتناب‌ناپذیرند. اما فارغ از نواقص و ضعف‌های قابل‌چشم‌پوشی (برای یک فیلم اولی) کارکردن با حرفه‌ای‌های سینمای ایران از پیمان معادی گرفته تا هومن بهمنش و سپیده عبدالوهاب و موفقیت‌های چشمگیر این فیلم در جشنواره‌های معتبر جهان، حضور کارگردانی خلاق و خوش‌آتیه را برای سینمای ایران نوید می‌دهد. با این امید به انتظار فیلم بعدی او می‌نشینیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.