مهمترین دلایل سقوط هواپیماها
زنجیره بههمپیوسته اشتباهها
بابک فرهادی
هر ساله حوادث هوایی بسیاری روی میدهد که طی آن افراد زیادی، جانشان را از دست میدهند. بهراستی مهمترین دلیل سقوط هواپیماها چیست؟ کارشناسان میگویند امروزه هواپیماها بسیار پیشرفته هستند و از تعداد زیادی بخشهای پیچیده تشکیل شدهاند، طبیعی است با پیچیدهترشدن یک ساختار، احتمال معیوبشدن و ازکارافتادن آن نیز بیشتر شود. اما درمجموع، کارشناسان پس از رد تروریسم و هواپیماربایی، نقص فنی و خطای انسانی را از مهمترین دلایل سقوط هواپیماها ذکر میکنند.
یکی از رایجترین سناریوهای سقوط هواپیما «پرواز کنترلشده به سمت زمین» (یا CFIT) نام دارد که به معنای آن است که خلبان، هواپیما را به سمت زمین، آب، کوه یا سطوح دیگر هدایت کرده است. چرا خلبان چنین کاری میکند؟ شاید هوای نامساعد، منجر به محدودیت دید، خطای ناوبری یا خطای اساسیتری شده و خلبان چنین اشتباه مرگباری را مرتکب شود. برخورد یک سوپرجت100 سوخو با کوه سالاک در اندونزی در سال2012 یک نمونه از چنین اشتباهی است. این هواپیما که مشغول پروازی نمایشی برای خریداران بالقوه و خبرنگاران بود، دارای «سیستم هشدار و آگاهی از زمین» (TAWS) بود، ولی خلبانها با تصور نقص کامپیوتر، این سیستم را خاموش کرده بودند. خدمه پرواز مشغول گفتوگو با خریداران احتمالی در کابین خلبان بودند و کسی متوجه نشد که هواپیما به کوه نزدیک میشود. همه 45مسافر هواپیما در این حادثه جان باختند.
سقوط هواپیمای پرواز173 یونایتد ایرلاینز در سال1978 باعث ایجاد تغییری اساسی در نحوه آموزش خلبانان شد. در این حادثه، هواپیما آنقدر بر فراز فرودگاه پورتلند میچرخید تا آنکه بنزینش تمام شد و در نتیجه 10نفر جان باختند. در طول این مدت، خدمه پرواز میخواستند مطمئن شوند چرخها باز شده است. برخی فکر میکنند خطای خلبان، اشتباه یک نفر است، ولی در یک گروه چندنفره، خطای نهایی برآیند خطاهای ساختاری تیم پرواز است. اینگونه خطاهای گروهی، ممکن است با عوامل فرهنگی تشدید شود. این پدیده باعث شد ایمنی پرواز در هواپیمایی کره در دهه 1980 و 1990 بهشدت آسیب ببیند. فرهنگ شدیدا سلسهمراتبگرا باعث میشد که خلبانها اغلب به زیردستان خود بیتوجه باشند و برخی از زیردستان نیز هنگامی که با نقصی فنی مواجه میشدند، جرات گزارشکردن آن به مافوق خود را نداشته باشند. نتیجه، زنجیرهای از سوانح هوایی بود. میزان بهبود اوضاع پس از آنکه هواپیمایی کره اقدام به رفع مشکلات فرهنگی کرد، شگفتانگیز بود. اما مرگبارترین حادثه هوایی، زمانی اتفاق افتاد که دو بویینگ747 در سال1977، روی باند فرودگاه تنریف با یکدیگر برخورد کردند. این حادثه که به مرگ 583نفر
انجامید، زمانی اتفاق افتاد که مه غلیظی باعث محدودشدن ارتباط بین برج مراقبت و دو هواپیما شده بود؛ زنجیرهای از اتفاقات باعث این سانحه شده بود. به دلیل بمبگذاری در فرودگاه گرنکاناریا در آن نزدیکی، هواپیماها به سمت این فرودگاه آمدند و در نتیجه باعث ازدحام روی باند شدند. فرودگاه نیز در جایی ساخته شده بود که همیشه به شدت مهآلود بود. سیستم ارتباطی بین برج مراقبت و هواپیماها نیز ضعیف بود، در نتیجه فاجعهای روی داد.
در برخی سوانح نیز خطای انسانی روی زمین رخ داد، اما اثرات آن در هوا گریبانگیر هواپیما و مسافران آن شد. در سال1996، دستگاههای کنترل هواپیمای پرواز603 آئرو پرو از کار افتاد و کامپیوتر کنترل پرواز، پیامهای نامفهومی برای خدمه پرواز میفرستاد تا آنکه هواپیما درنهایت در دریای پرو سقوط کرد. دلیل این سقوط نیز بیاحتیاطی یکی از تعمیرکاران زمینی بود. تعمیرکاران گاهی برای تعمیر هواپیما، ارتباط برخی از دستگاهها را بهطور موقت قطع میکنند و پس از پایان کار این ارتباط را دوباره برقرار میسازند، اما این تعمیرکار مرکز کنترل پرواز، فراموش کرده بود ارتباط یکی از دستگاهها با مرکز دریافت داده را دوباره برقرار کند. شبهنگام و روی دریا، تشخیص ارتفاع پرواز برای خدمه ناممکن بود و در پی برخورد یکی از بالهای هواپیما با سطح دریا همه 70مسافر این هواپیما جان باختند.
البته همه حوادث هوایی تلخ و ناگوار نیست. در برخی از موارد خلبان میتواند با تکیه بر تجربه و مهارت خود، هواپیما را سالم به زمین بنشاند، شاید هم روی آب. برای مثال در سال2009، ایرباسA320 یو اس ایرلاینز پس از ترک فرودگاه لاگاردیای نیویورک از برخورد با دو پرنده خبر داد. در نتیجه این برخورد، هر دو موتور از کار افتاد. کاپیتان «چسلی سالیسالنبرگر»، خلبان سابق جنگندههای نیروی هوایی آمریکا تصمیم گرفت هواپیما را روی رودخانه هادسون فرود آورد. البته «سالنبرگر» درنهایت هم موفق شد هواپیما را در میان آسمانخراشهای منهتن و بدون تلفات جانی روی آب فرود آورد. توضیح آنکه بسیاری از هواپیماهای بزرگ و پیشرفته امروزی امکانات بسیاری دارند، از جمله ماسک اکسیژن برای تنفس در وضعیتهای اضطراری. همچنین بسیاری از این هواپیماها میتوانند پس از فرود روی سطح آب رودخانه، چندساعتی را روی آب شناور بمانند تا مسافران به سلامت از هواپیما بیرون بیایند، البته این هواپیماها به تعداد مسافران جلیقه نجات هم دارند. در پایان باید خاطرنشان کرد؛ باوجود همه این اتفاقهای ناگوار، امنیت پرواز روزبهروز بیشتر میشود. آمار نیز گواه این خوشبینی است. به گزارش
سازمان بینالمللی هوانوردی در سال1985 (بدترین سال از لحاظ تلفات جانی هوایی) بیش از هزارو900نفر در سوانح هواپیماهای مسافربری جان باختند، اما در سال2012 تنها 9سانحه مرگبار برای هواپیماهای مسافربری اتفاق افتاد که به جان باختن 372نفر انجامید. پس بهتر است امیدوار و خوشبین باشیم.
هر ساله حوادث هوایی بسیاری روی میدهد که طی آن افراد زیادی، جانشان را از دست میدهند. بهراستی مهمترین دلیل سقوط هواپیماها چیست؟ کارشناسان میگویند امروزه هواپیماها بسیار پیشرفته هستند و از تعداد زیادی بخشهای پیچیده تشکیل شدهاند، طبیعی است با پیچیدهترشدن یک ساختار، احتمال معیوبشدن و ازکارافتادن آن نیز بیشتر شود. اما درمجموع، کارشناسان پس از رد تروریسم و هواپیماربایی، نقص فنی و خطای انسانی را از مهمترین دلایل سقوط هواپیماها ذکر میکنند.
یکی از رایجترین سناریوهای سقوط هواپیما «پرواز کنترلشده به سمت زمین» (یا CFIT) نام دارد که به معنای آن است که خلبان، هواپیما را به سمت زمین، آب، کوه یا سطوح دیگر هدایت کرده است. چرا خلبان چنین کاری میکند؟ شاید هوای نامساعد، منجر به محدودیت دید، خطای ناوبری یا خطای اساسیتری شده و خلبان چنین اشتباه مرگباری را مرتکب شود. برخورد یک سوپرجت100 سوخو با کوه سالاک در اندونزی در سال2012 یک نمونه از چنین اشتباهی است. این هواپیما که مشغول پروازی نمایشی برای خریداران بالقوه و خبرنگاران بود، دارای «سیستم هشدار و آگاهی از زمین» (TAWS) بود، ولی خلبانها با تصور نقص کامپیوتر، این سیستم را خاموش کرده بودند. خدمه پرواز مشغول گفتوگو با خریداران احتمالی در کابین خلبان بودند و کسی متوجه نشد که هواپیما به کوه نزدیک میشود. همه 45مسافر هواپیما در این حادثه جان باختند.
سقوط هواپیمای پرواز173 یونایتد ایرلاینز در سال1978 باعث ایجاد تغییری اساسی در نحوه آموزش خلبانان شد. در این حادثه، هواپیما آنقدر بر فراز فرودگاه پورتلند میچرخید تا آنکه بنزینش تمام شد و در نتیجه 10نفر جان باختند. در طول این مدت، خدمه پرواز میخواستند مطمئن شوند چرخها باز شده است. برخی فکر میکنند خطای خلبان، اشتباه یک نفر است، ولی در یک گروه چندنفره، خطای نهایی برآیند خطاهای ساختاری تیم پرواز است. اینگونه خطاهای گروهی، ممکن است با عوامل فرهنگی تشدید شود. این پدیده باعث شد ایمنی پرواز در هواپیمایی کره در دهه 1980 و 1990 بهشدت آسیب ببیند. فرهنگ شدیدا سلسهمراتبگرا باعث میشد که خلبانها اغلب به زیردستان خود بیتوجه باشند و برخی از زیردستان نیز هنگامی که با نقصی فنی مواجه میشدند، جرات گزارشکردن آن به مافوق خود را نداشته باشند. نتیجه، زنجیرهای از سوانح هوایی بود. میزان بهبود اوضاع پس از آنکه هواپیمایی کره اقدام به رفع مشکلات فرهنگی کرد، شگفتانگیز بود. اما مرگبارترین حادثه هوایی، زمانی اتفاق افتاد که دو بویینگ747 در سال1977، روی باند فرودگاه تنریف با یکدیگر برخورد کردند. این حادثه که به مرگ 583نفر
انجامید، زمانی اتفاق افتاد که مه غلیظی باعث محدودشدن ارتباط بین برج مراقبت و دو هواپیما شده بود؛ زنجیرهای از اتفاقات باعث این سانحه شده بود. به دلیل بمبگذاری در فرودگاه گرنکاناریا در آن نزدیکی، هواپیماها به سمت این فرودگاه آمدند و در نتیجه باعث ازدحام روی باند شدند. فرودگاه نیز در جایی ساخته شده بود که همیشه به شدت مهآلود بود. سیستم ارتباطی بین برج مراقبت و هواپیماها نیز ضعیف بود، در نتیجه فاجعهای روی داد.
در برخی سوانح نیز خطای انسانی روی زمین رخ داد، اما اثرات آن در هوا گریبانگیر هواپیما و مسافران آن شد. در سال1996، دستگاههای کنترل هواپیمای پرواز603 آئرو پرو از کار افتاد و کامپیوتر کنترل پرواز، پیامهای نامفهومی برای خدمه پرواز میفرستاد تا آنکه هواپیما درنهایت در دریای پرو سقوط کرد. دلیل این سقوط نیز بیاحتیاطی یکی از تعمیرکاران زمینی بود. تعمیرکاران گاهی برای تعمیر هواپیما، ارتباط برخی از دستگاهها را بهطور موقت قطع میکنند و پس از پایان کار این ارتباط را دوباره برقرار میسازند، اما این تعمیرکار مرکز کنترل پرواز، فراموش کرده بود ارتباط یکی از دستگاهها با مرکز دریافت داده را دوباره برقرار کند. شبهنگام و روی دریا، تشخیص ارتفاع پرواز برای خدمه ناممکن بود و در پی برخورد یکی از بالهای هواپیما با سطح دریا همه 70مسافر این هواپیما جان باختند.
البته همه حوادث هوایی تلخ و ناگوار نیست. در برخی از موارد خلبان میتواند با تکیه بر تجربه و مهارت خود، هواپیما را سالم به زمین بنشاند، شاید هم روی آب. برای مثال در سال2009، ایرباسA320 یو اس ایرلاینز پس از ترک فرودگاه لاگاردیای نیویورک از برخورد با دو پرنده خبر داد. در نتیجه این برخورد، هر دو موتور از کار افتاد. کاپیتان «چسلی سالیسالنبرگر»، خلبان سابق جنگندههای نیروی هوایی آمریکا تصمیم گرفت هواپیما را روی رودخانه هادسون فرود آورد. البته «سالنبرگر» درنهایت هم موفق شد هواپیما را در میان آسمانخراشهای منهتن و بدون تلفات جانی روی آب فرود آورد. توضیح آنکه بسیاری از هواپیماهای بزرگ و پیشرفته امروزی امکانات بسیاری دارند، از جمله ماسک اکسیژن برای تنفس در وضعیتهای اضطراری. همچنین بسیاری از این هواپیماها میتوانند پس از فرود روی سطح آب رودخانه، چندساعتی را روی آب شناور بمانند تا مسافران به سلامت از هواپیما بیرون بیایند، البته این هواپیماها به تعداد مسافران جلیقه نجات هم دارند. در پایان باید خاطرنشان کرد؛ باوجود همه این اتفاقهای ناگوار، امنیت پرواز روزبهروز بیشتر میشود. آمار نیز گواه این خوشبینی است. به گزارش
سازمان بینالمللی هوانوردی در سال1985 (بدترین سال از لحاظ تلفات جانی هوایی) بیش از هزارو900نفر در سوانح هواپیماهای مسافربری جان باختند، اما در سال2012 تنها 9سانحه مرگبار برای هواپیماهای مسافربری اتفاق افتاد که به جان باختن 372نفر انجامید. پس بهتر است امیدوار و خوشبین باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.