|

اعلام آمادگی سوریه برای شرکت در نشست مسکو

آغوش سرد اسد و امتناع مخالفان

حدود یک سال از زمانی می‌گذرد که نمایندگان دولت سوریه و شورشیان مخالف برای اولین بار پس از آغاز جنگ داخلی در آن کشور گردهم آمدند تا پس از سه هفته مذاکره در ژنو، بدون هیچ‌گونه توافقی به پشت جبهه‌های خود بازگردند. حالا اما پس از سه سال و 10 ماه جنگ داخلی، هیولایی چون داعش را پیشاروی مردم رنجدیده آن کشور علم کرده، «بشار اسد» رییس‌جمهوری سوریه باری دیگر درهای گفت‌وگو را به روی مخالفان مصمم خود گشوده است. تلویزیون دولتی سوریه در حالی روز شنبه و به نقل از یک مقام آگاه وزارت خارجه که نخواست نامش فاش شود، از آمادگی دولت آن کشور برای شرکت در مذاکرات صلح ماه آینده به میزبانی کشور روسیه خبر داد که هنوز ابهامات فراوانی درباره جدیت و ابعاد دور جدید گفت‌وگوها وجود دارد. روسیه یکی از متحدین و حامیان اصلی دولت اسد در شرایطی میزبانی مذاکرات صلح را برعهده گرفته است که مقامات سوری ظاهرا هیچ‌گونه مداخله خارجی در روند صلح را برنمی‌تابند. همان‌طور که یکی از مقامات آگاه وزارت خارجه سوریه به تلویزیون دولتی آن کشور گفته است، مذاکرات صلح مسکو از منظر دولت اسد تنها به منزله گامی ابتدایی برای دستیابی به توافقات پیرامون برگزاری کنفرانسی مابین طرفین منازعه در داخل خاک سوریه و بدون دخالت قدرت‌های خارجی ا‌ست. این در حالی است که «آلکساندر لوکاشویچ» سخنگوی وزارت خارجه روسیه، اعلام داشته کشورش در دور اول مذاکرات که بناست در اواخر ماه ژانویه برگزار شود، فقط مخالفان ساکن در خارج از خاک سوریه و مخالفان داخلی که دولت تا حدودی با آنان مدارا کرده است را به پای میز مذاکره خواهد کشاند. تازه در دور بعدی مذاکرات خواهد بود که نمایندگان دولت اسد نیز برای دستیابی به راه‌حلی سیاسی راهی مسکو خواهند شد. «سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه پیش‌تر خواستار آن شده بود تا گروه‌های متعدد مخالف سوری پیش از مذاکره مستقیم با دولت اسد به رویکردی جامع و توافقی پیرامون بازگشایی بن‌بست سیاسی در آن کشور دست یابند. اما به نظر می‌رسد اگر تلاش‌های دولت مصر بنابر ادعای «هادی بحره» رییس ائتلاف ملی سوریه، در از بین بردن شکاف‌ها مابین مخالفان سوری پرثمر بوده و تنها اختلاف‌هایی اندک درباره مکانیزم دستیابی به راه‌حلی سیاسی باقی گذاشته است، اما در ترغیب مخالفان چندگانه دولت اسد به حضور پای میز مذاکرات چندان موفقیت‌آمیز نبوده است. «سامح شکری» وزیر خارجه مصر در حالی روز شنبه از برگزاری نشست‌های متعدد با مخالفان سوری و «نبیل العربی» دبیر اتحادیه عرب در قاهره طی هفته گذشته خبر داد که همزمان رییس ائتلاف ملی سوریه در کنفرانسی خبری نسبت به عزم و نیات روسیه ابراز تردید کرد. هادی بحره که سازمان متبوعش به‌عنوان ائتلافی از مخالفان شورشی و میانه‌رو دولت اسد در نوامبر2012 در ترکیه پایه‌گذاری شد، با اعلام آنکه هنوز تصمیمی برای شرکت در مذاکرات نگرفته است، اظهار کرد در صورت دعوت رسمی، مسکو باید اهداف و چارچوب مذاکرات و آرایش شرکت‌کنندگان را به روشنی ترسیم کند. او با بیان آنکه نمی‌تواند درباره مذاکراتی که هنوز پا در هواست، اظهارنظر کند، از نبود هرگونه ابتکار عمل از سوی روسیه انتقاد کرد و نشست مسکو را تنها یک جلسه گفت‌وگو بدون هیچ‌گونه دستورکار مشخصی دانست. با این اوصاف، به نظر می‌رسد «نشستی مقدماتی و مشورتی»، یعنی همان عنوانی که یک مقام وزارت خارجه سوریه در توصیف مذاکرات آتی در مسکو به کار برده است، نتواند چنانکه این مقام آگاه مدعی شده، «پاسخگوی خواست مردم سوریه برای خروج از بحران کنونی» باشد. جنگ، ترور و خشونت طی چهار سال گذشته چنان در خاک سوریه ریشه‌دوانده که کارشناسان بین‌الملل برای تشخیص چهره بازیگران بالقوه آتی در افق سیاسی آن کشور نیز به مشکل برمی‌خورند.
اکنون که «راه‌حل سیاسی» تنها دوای درد این کشور بحران‌زده است، قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی نیز همچون مخالفان سوری در تعیین متحدین راهبردی خود بلاتکلیف هستند. به گفته «جاشوا لندیس» استاد مطالعات خاورمیانه در دانشگاه «اوکلاهاما» که با شبکه الجزیره گفت‌وگو می‌کرد، مخالفان سوری نمی‌توانند تا مادامی که مسکو بر لزوم حفظ قدرت از سوی اسد پافشاری می‌کند، بر پشتیبانی ایالات متحده از مذاکرات صلح آتی حسابی باز کنند. این در حالی است که بمباران شدید مواضع داعش در خاک سوریه، بیش از آنکه مطابق خواست ایالات متحده، محملی برای قدرت یافتن مخالفان میانه‌رو دولت فراهم آورد، به نیروهای دولتی اسد اجازه داده است برای بهبود جایگاه خود در روند مذاکرات، با فراغ بالی بیشتر به کشتار شورشیان بپردازند.
آخرین نمونه این قدرت‌نمایی نیز به حملات کم‌سابقه ارتش سوریه طی هفته گذشته به مناطق تحت تصرف شورشیان در «الباب» و حومه شرقی دمشق بازمی‌گردد که به گفته «رامی عبدالرحمن» رییس سازمان دیده‌بان حقوق بشر در سوریه به کشته‌شدن دست‌کم 110غیرنظامی در 470حمله‌هوایی انجامیده است.
در این بین، برنده واقعی عرصه فروپاشیده قدرت و خشونت در سوریه شاید تنها داعش باشد که خلاف تمامی طرف‌های درگیر، شنیع‌ترین راهبردها را برای پرکردن چاه قدرت اندیشیده است.

حدود یک سال از زمانی می‌گذرد که نمایندگان دولت سوریه و شورشیان مخالف برای اولین بار پس از آغاز جنگ داخلی در آن کشور گردهم آمدند تا پس از سه هفته مذاکره در ژنو، بدون هیچ‌گونه توافقی به پشت جبهه‌های خود بازگردند. حالا اما پس از سه سال و 10 ماه جنگ داخلی، هیولایی چون داعش را پیشاروی مردم رنجدیده آن کشور علم کرده، «بشار اسد» رییس‌جمهوری سوریه باری دیگر درهای گفت‌وگو را به روی مخالفان مصمم خود گشوده است. تلویزیون دولتی سوریه در حالی روز شنبه و به نقل از یک مقام آگاه وزارت خارجه که نخواست نامش فاش شود، از آمادگی دولت آن کشور برای شرکت در مذاکرات صلح ماه آینده به میزبانی کشور روسیه خبر داد که هنوز ابهامات فراوانی درباره جدیت و ابعاد دور جدید گفت‌وگوها وجود دارد. روسیه یکی از متحدین و حامیان اصلی دولت اسد در شرایطی میزبانی مذاکرات صلح را برعهده گرفته است که مقامات سوری ظاهرا هیچ‌گونه مداخله خارجی در روند صلح را برنمی‌تابند. همان‌طور که یکی از مقامات آگاه وزارت خارجه سوریه به تلویزیون دولتی آن کشور گفته است، مذاکرات صلح مسکو از منظر دولت اسد تنها به منزله گامی ابتدایی برای دستیابی به توافقات پیرامون برگزاری کنفرانسی مابین طرفین منازعه در داخل خاک سوریه و بدون دخالت قدرت‌های خارجی ا‌ست. این در حالی است که «آلکساندر لوکاشویچ» سخنگوی وزارت خارجه روسیه، اعلام داشته کشورش در دور اول مذاکرات که بناست در اواخر ماه ژانویه برگزار شود، فقط مخالفان ساکن در خارج از خاک سوریه و مخالفان داخلی که دولت تا حدودی با آنان مدارا کرده است را به پای میز مذاکره خواهد کشاند. تازه در دور بعدی مذاکرات خواهد بود که نمایندگان دولت اسد نیز برای دستیابی به راه‌حلی سیاسی راهی مسکو خواهند شد. «سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه پیش‌تر خواستار آن شده بود تا گروه‌های متعدد مخالف سوری پیش از مذاکره مستقیم با دولت اسد به رویکردی جامع و توافقی پیرامون بازگشایی بن‌بست سیاسی در آن کشور دست یابند. اما به نظر می‌رسد اگر تلاش‌های دولت مصر بنابر ادعای «هادی بحره» رییس ائتلاف ملی سوریه، در از بین بردن شکاف‌ها مابین مخالفان سوری پرثمر بوده و تنها اختلاف‌هایی اندک درباره مکانیزم دستیابی به راه‌حلی سیاسی باقی گذاشته است، اما در ترغیب مخالفان چندگانه دولت اسد به حضور پای میز مذاکرات چندان موفقیت‌آمیز نبوده است. «سامح شکری» وزیر خارجه مصر در حالی روز شنبه از برگزاری نشست‌های متعدد با مخالفان سوری و «نبیل العربی» دبیر اتحادیه عرب در قاهره طی هفته گذشته خبر داد که همزمان رییس ائتلاف ملی سوریه در کنفرانسی خبری نسبت به عزم و نیات روسیه ابراز تردید کرد. هادی بحره که سازمان متبوعش به‌عنوان ائتلافی از مخالفان شورشی و میانه‌رو دولت اسد در نوامبر2012 در ترکیه پایه‌گذاری شد، با اعلام آنکه هنوز تصمیمی برای شرکت در مذاکرات نگرفته است، اظهار کرد در صورت دعوت رسمی، مسکو باید اهداف و چارچوب مذاکرات و آرایش شرکت‌کنندگان را به روشنی ترسیم کند. او با بیان آنکه نمی‌تواند درباره مذاکراتی که هنوز پا در هواست، اظهارنظر کند، از نبود هرگونه ابتکار عمل از سوی روسیه انتقاد کرد و نشست مسکو را تنها یک جلسه گفت‌وگو بدون هیچ‌گونه دستورکار مشخصی دانست. با این اوصاف، به نظر می‌رسد «نشستی مقدماتی و مشورتی»، یعنی همان عنوانی که یک مقام وزارت خارجه سوریه در توصیف مذاکرات آتی در مسکو به کار برده است، نتواند چنانکه این مقام آگاه مدعی شده، «پاسخگوی خواست مردم سوریه برای خروج از بحران کنونی» باشد. جنگ، ترور و خشونت طی چهار سال گذشته چنان در خاک سوریه ریشه‌دوانده که کارشناسان بین‌الملل برای تشخیص چهره بازیگران بالقوه آتی در افق سیاسی آن کشور نیز به مشکل برمی‌خورند.
اکنون که «راه‌حل سیاسی» تنها دوای درد این کشور بحران‌زده است، قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی نیز همچون مخالفان سوری در تعیین متحدین راهبردی خود بلاتکلیف هستند. به گفته «جاشوا لندیس» استاد مطالعات خاورمیانه در دانشگاه «اوکلاهاما» که با شبکه الجزیره گفت‌وگو می‌کرد، مخالفان سوری نمی‌توانند تا مادامی که مسکو بر لزوم حفظ قدرت از سوی اسد پافشاری می‌کند، بر پشتیبانی ایالات متحده از مذاکرات صلح آتی حسابی باز کنند. این در حالی است که بمباران شدید مواضع داعش در خاک سوریه، بیش از آنکه مطابق خواست ایالات متحده، محملی برای قدرت یافتن مخالفان میانه‌رو دولت فراهم آورد، به نیروهای دولتی اسد اجازه داده است برای بهبود جایگاه خود در روند مذاکرات، با فراغ بالی بیشتر به کشتار شورشیان بپردازند.
آخرین نمونه این قدرت‌نمایی نیز به حملات کم‌سابقه ارتش سوریه طی هفته گذشته به مناطق تحت تصرف شورشیان در «الباب» و حومه شرقی دمشق بازمی‌گردد که به گفته «رامی عبدالرحمن» رییس سازمان دیده‌بان حقوق بشر در سوریه به کشته‌شدن دست‌کم 110غیرنظامی در 470حمله‌هوایی انجامیده است.
در این بین، برنده واقعی عرصه فروپاشیده قدرت و خشونت در سوریه شاید تنها داعش باشد که خلاف تمامی طرف‌های درگیر، شنیع‌ترین راهبردها را برای پرکردن چاه قدرت اندیشیده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.