مریم معترف، کارگردان تئاتر:
نمایشهای ایرانی را فراموش کردهایم
رضا آشفته: مراسم شبچراغ نمایش «داستان پر ماجرای به شوی رفتن بانوگشسب دختر رستم دستان» پنجشنبه چهارم دی با حضور فاطمه معتمدآریا برگزار میشود. در این نمایش که نوشته اردشیر صالح پور است، هنرمندانی چون ابوالفضل حاج علیخانی، منیژه داوری، شیرین امامی، کامبیز طلایی، شهرام مسعودی، کاظم عینلی و... ایفای نقش میکنند. نمایش تازه معترف، روز پنجشنبه ساعت 18 میزبان هنرمندان خواهد بود تا با افروختن چراغ، اجرای عمومی خود را آغاز کند. این نمایش هرروز غیر از شنبهها ساعت 19 در تماشاخانه سنگلج اجرا میشود.
آیا نمایش آخریتان با توجه به نامش، برگرفته از شاهنامه است؟
خیر، با آنکه نام دختر رستم چند بار در شاهنامه بهطور گذرا آمده؛ اما این داستان در شاهنامه نیست و برگرفته از شعری در وزنهای شاهنامه و از شاعری گمنام در قرن چهارم یا پنجم هجری است.
داستان درباره دختر رستم و ازدواج اوست؟
بله! دختر رستم با هیچکس ازدواج نمیکند تا اینکه ازش میخواهند و او پیشنهاد میکند مردی که در رزم شکستم دهد، شویم شود اما کسی او را شکست نمیدهد و پهلوانانی از جاهای مختلف دنیا برای این خواستگاری میآیند و پس از شکست ناکام میمانند تا نوبت به پهلوانان ایرانی مثل توس و رهام میرسد و... .
در چه قالبی است؟
طنز است و نزدیک به نمایشهای ایرانی که به شیوه بازی در بازی ارایه میشود. دیدیم که پیروزی یک دختر بر این همه پهلوان جالب است و بهترین زبان برای ارایهاش، طنز. داستان را به اردشیر صالحپور پیشنهاد کردم تا بخواند و اگر دوست داشت آن را نمایشنامه کند. بعد از نوشتن نظرات من، بازنویسی شد و حدود یک سال و نیم پیش آن را در جشنواره آیینی سنتی اجرا کردیم و حال هم نوبت اجرای عمومیاش رسیده.
چرا یک سالونیم؟
سالن کم است و نوبت اجرا دیر میرسد. متاسفانه الان فقط تئاترشهر و سنگلج و یکی دو تا تالار خصوصی داریم که استاندارد نیستند و جوانها از سر ناچاری در آنها اجرا میکنند.
چه باید کرد؟
به نظرم بهجای این همه جشنواره شبیه هم، بهتر است سالن بسازیم و البته به این پیشنهادم بارها بهبه گفتهاند اما هنوز عملی نشده! البته میشود سوله زد با صندلیهای پرتابل و بر این کمبود و نارسایی چیره شد.
حمایت هم از کارتان کردهاند؟
نه! پول قرض گرفتهام و داریم هزینه میکنیم تا بعدها پس از فروش احتمالی بتوانیم قرضها را بدهیم. قرار حمایت گذاشتهاند ولی معلوم نیست کی!
پیام کارتان اجتماعی است؟
بله. در رابطه با این است که با دخترها بر سر ازدواج باید مشورت بشود و در اینجا تا اجبار است بانو گشسسب مخالفت میکند اما وقتی میپرسند با کی ازدواج میکنی، آن وقت نظر میدهد.
پیام دیگری هم دارید؟
بله. از فائزه فیض خواستم با اشیا و زبالههای دور ریختنی برایمان آکسسوار و عروسک بسازد. کار کودکی که به نام «من و تو و رستم و شاهنامه» با همین دورریزها عروسک ساختیم تاثیر خوبی بر بچهها گذاشت که پس از اجرا بهسراغ ساخت عروسک در خانه بروند. اکنون هم دیدم جای چنین پیامی هست که بگوییم زباله زیاد نسازید و خانمها را تشویق به استفاده از دورریزها کنیم.
علاقه زیادی به نمایشها و ساختار ایرانی دارید؟
بله. به جز اجرای گوشه نشینان آلتونا از ژان پل سارتر فرانسوی که نمیشد به شیوه ایرانی کارش کرد؛ من اکثر کارهایم به همین شیوه بوده است، حتی من دیوار بزرگ چین ماکس فریش را به شیوه ایرانی اجرا کردم که با اقبال هم روبهرو شد. متاسفانه این شیوه ایرانی به فراموشی سپرده شده است.
این فراموشی علت خاصی دارد؟
بله. از زمان میرزا صالح و بعد از امیرکبیر که گروهی از ایرانیان برای تحصیل به غرب رفتند و پس از بازگشت آنها دچار غربزدگی شدیم، آنها نمیدانستند که لباس و خانههایمان در انطباق با آب و هوای اقلیمیمان شکل گرفته و رفتهرفته بسیاری از سنتها و آیینهایمان از بین رفته است. برخی فکر میکنند این شیوههای ایرانی کهنه است و ما با اجرای آنها عقبمانده میمانیم، در حالیکه هنر کهنه نمیشود و میشود همچنان نو نگهش داریم.
آیا میشود برای این نوع نمایشها جایگاهی ایجاد کرد؟
بله. باید گروههای تئاتری بخواهند از این شیوهها و تکنیکها در نمایشهایشان استفاده کنند و حتی به شیوه تلفیقی و نوآورانه میشود آنها را به خدمت گرفت. همچنین در دانشکدههای تئاتری میشود این شیوهها را به دانشجویان آموزش داد و از دانشجویان ادبیات نمایشی خواست که به این شیوه بنویسند.
رضا آشفته: مراسم شبچراغ نمایش «داستان پر ماجرای به شوی رفتن بانوگشسب دختر رستم دستان» پنجشنبه چهارم دی با حضور فاطمه معتمدآریا برگزار میشود. در این نمایش که نوشته اردشیر صالح پور است، هنرمندانی چون ابوالفضل حاج علیخانی، منیژه داوری، شیرین امامی، کامبیز طلایی، شهرام مسعودی، کاظم عینلی و... ایفای نقش میکنند. نمایش تازه معترف، روز پنجشنبه ساعت 18 میزبان هنرمندان خواهد بود تا با افروختن چراغ، اجرای عمومی خود را آغاز کند. این نمایش هرروز غیر از شنبهها ساعت 19 در تماشاخانه سنگلج اجرا میشود.
آیا نمایش آخریتان با توجه به نامش، برگرفته از شاهنامه است؟
خیر، با آنکه نام دختر رستم چند بار در شاهنامه بهطور گذرا آمده؛ اما این داستان در شاهنامه نیست و برگرفته از شعری در وزنهای شاهنامه و از شاعری گمنام در قرن چهارم یا پنجم هجری است.
داستان درباره دختر رستم و ازدواج اوست؟
بله! دختر رستم با هیچکس ازدواج نمیکند تا اینکه ازش میخواهند و او پیشنهاد میکند مردی که در رزم شکستم دهد، شویم شود اما کسی او را شکست نمیدهد و پهلوانانی از جاهای مختلف دنیا برای این خواستگاری میآیند و پس از شکست ناکام میمانند تا نوبت به پهلوانان ایرانی مثل توس و رهام میرسد و... .
در چه قالبی است؟
طنز است و نزدیک به نمایشهای ایرانی که به شیوه بازی در بازی ارایه میشود. دیدیم که پیروزی یک دختر بر این همه پهلوان جالب است و بهترین زبان برای ارایهاش، طنز. داستان را به اردشیر صالحپور پیشنهاد کردم تا بخواند و اگر دوست داشت آن را نمایشنامه کند. بعد از نوشتن نظرات من، بازنویسی شد و حدود یک سال و نیم پیش آن را در جشنواره آیینی سنتی اجرا کردیم و حال هم نوبت اجرای عمومیاش رسیده.
چرا یک سالونیم؟
سالن کم است و نوبت اجرا دیر میرسد. متاسفانه الان فقط تئاترشهر و سنگلج و یکی دو تا تالار خصوصی داریم که استاندارد نیستند و جوانها از سر ناچاری در آنها اجرا میکنند.
چه باید کرد؟
به نظرم بهجای این همه جشنواره شبیه هم، بهتر است سالن بسازیم و البته به این پیشنهادم بارها بهبه گفتهاند اما هنوز عملی نشده! البته میشود سوله زد با صندلیهای پرتابل و بر این کمبود و نارسایی چیره شد.
حمایت هم از کارتان کردهاند؟
نه! پول قرض گرفتهام و داریم هزینه میکنیم تا بعدها پس از فروش احتمالی بتوانیم قرضها را بدهیم. قرار حمایت گذاشتهاند ولی معلوم نیست کی!
پیام کارتان اجتماعی است؟
بله. در رابطه با این است که با دخترها بر سر ازدواج باید مشورت بشود و در اینجا تا اجبار است بانو گشسسب مخالفت میکند اما وقتی میپرسند با کی ازدواج میکنی، آن وقت نظر میدهد.
پیام دیگری هم دارید؟
بله. از فائزه فیض خواستم با اشیا و زبالههای دور ریختنی برایمان آکسسوار و عروسک بسازد. کار کودکی که به نام «من و تو و رستم و شاهنامه» با همین دورریزها عروسک ساختیم تاثیر خوبی بر بچهها گذاشت که پس از اجرا بهسراغ ساخت عروسک در خانه بروند. اکنون هم دیدم جای چنین پیامی هست که بگوییم زباله زیاد نسازید و خانمها را تشویق به استفاده از دورریزها کنیم.
علاقه زیادی به نمایشها و ساختار ایرانی دارید؟
بله. به جز اجرای گوشه نشینان آلتونا از ژان پل سارتر فرانسوی که نمیشد به شیوه ایرانی کارش کرد؛ من اکثر کارهایم به همین شیوه بوده است، حتی من دیوار بزرگ چین ماکس فریش را به شیوه ایرانی اجرا کردم که با اقبال هم روبهرو شد. متاسفانه این شیوه ایرانی به فراموشی سپرده شده است.
این فراموشی علت خاصی دارد؟
بله. از زمان میرزا صالح و بعد از امیرکبیر که گروهی از ایرانیان برای تحصیل به غرب رفتند و پس از بازگشت آنها دچار غربزدگی شدیم، آنها نمیدانستند که لباس و خانههایمان در انطباق با آب و هوای اقلیمیمان شکل گرفته و رفتهرفته بسیاری از سنتها و آیینهایمان از بین رفته است. برخی فکر میکنند این شیوههای ایرانی کهنه است و ما با اجرای آنها عقبمانده میمانیم، در حالیکه هنر کهنه نمیشود و میشود همچنان نو نگهش داریم.
آیا میشود برای این نوع نمایشها جایگاهی ایجاد کرد؟
بله. باید گروههای تئاتری بخواهند از این شیوهها و تکنیکها در نمایشهایشان استفاده کنند و حتی به شیوه تلفیقی و نوآورانه میشود آنها را به خدمت گرفت. همچنین در دانشکدههای تئاتری میشود این شیوهها را به دانشجویان آموزش داد و از دانشجویان ادبیات نمایشی خواست که به این شیوه بنویسند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.