|

کدام «برد-برد»؟

فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بین‌الملل

سرمقاله خوب «برد- برد» نوشته جناب آقای جاوید قربان‌اوغلی درباره تجدید روابط آمریکا و کوبا در روزنامه «شرق» (شنبه 29 آذر 93) که می‌تواند یادآور و نوید‌دهنده تفاهمی برد- برد در مذاکرات ایران و «1+5» باشد، این امید را القا می‌کند که اگر آمریکا و کوبا بتوانند پس از 50سال اختلاف به چنین تفاهمی دست یابند، چرا آمریکا و ایران نتوانند؟ نویسنده در آن یادداشت به جنبه‌های مختلف پیشینه قهر‌آمیز روابط کوبا و آمریکا پرداخته بودند که نیازی به تکرار آن نیست، اما چند نکته مهم در این یادداشت خوب مرا بر آن داشت که نظر متفاوتی درباره آن نکات ابراز کنم. نویسنده محترم به مقاومت 50ساله کوبا و آزادی و استقلال آن اشاره می‌کند. در حقیقت تا زمانی که شوروی برقرار بود این مقاومت شوروی کمونیست در برابر فشارهای آمریکای سرمایه‌دار برای جلوگیری از سقوط کوبا، سرپل استراتژیک شوروی کمونیست در کنار ساحل فلوریدا بود. با فروپاشی شوروی، خطر توسعه‌طلبانه آن کشور سابق نیز فروپاشید. اصولا آمریکا با شوروی طرف بود و با کوبای منهای شوروی که کاری نداشت. زمانی فیدل کاسترو که از «فرار مغزها» و آزادیخواهان و معترضان کشورش خسته شده بود، ناگهان جانیان و زندانیان جنایی را سوار بر قایق، راهی آمریکا کرد که موجب جلوگیری آمریکا از ادامه پناهندگی کوبایی‌ها شد! مقاومتی که از آن نام می‌برند تلاش فردی فیدل برای بقا در حکومتی متکی بر یک فرد بود و نمی‌توان آن را به حساب مقاومت یک کشور و ملت گذاشت. در آنجا که می‌فرمایند: «برکسی «پوشیده نیست» که کوبا در دوران رهبری فیدل کاسترو نقش انکار‌ناپذیری در حمایت از جنبش‌های آزادی‌بخش و آزادی و استقلال کشورهای جهان سوم و به‌ویژه در آمریکای لاتین و آفریقا ایفا کرده است.» باید عرض کنم این ادعا بر این حقیر کاملا «پوشیده است!» کدام نقش انکارناپذیر کوبا در حمایت از جنبش‌های...؟ اصولا به کوبای بینوا و فقیر با هزاران مشکل اقتصادی و اجتماعی چه ربطی داشت که از آن‌گونه جنبش‌های کمونیستی در آفریقا و جاهای دیگر حمایت و ملتش را بینواتر کند؟ و به ما چه مربوط است که به تلاش‌های او در راه آرمان کمونیستی‌اش به خود ببالیم؟ کدام کشور استقلالش را به همت کوبا به دست آورد؟ سپس به پیاده‌شدن گروه فیدل کاسترو و رائول و چه‌گوارا در ساحل کوبا برای سرنگونی حکومت خودکامه «باتیستا» آن هم در زمانی اشاره کرده‌اند که «همه کشورهای منطقه تحت انقیاد آمریکا یا کشورهای غربی قرار داشتند و ذخایر آنها به تاراج می‌رفت.» باید بگویم که آری، حکومت باتیستا خودکامه بود، فاسد هم بود! به همین دلیل به سرعت فروپاشید. اغلب کشورهای آن منطقه تحت انقیاد یا نفوذ آمریکا هم بودند اما بر خلاف تبلیغات کمونیستی باید به حقایقی هم توجه داشت. در آن زمان تفاوت قدرت اقتصادی آمریکا با مناطق و کشورهای دیگر جهان قابل مقایسه نبود.

با این حال بازرگانی خارجی کمتر از پنج‌درصد آن ظرفیت را تشکیل می‌داد! آمریکا در مزارع موز کشورهای آمریکا لاتین هم شریک بود. مس شیلی را هم استخراج می‌کرد و به کارگرانشان هم مزد می‌پرداخت که دولت‌ها بر سر میزان آن چانه‌زنی می‌کردند. اما شعار «غارتگر» نیاز به محاسبه و منطق دارد. رابطه امپریالیستی با غارت فرق می‌کند. همزمان با آقای باتیستای فاسدِ کوبا، دولت خودکامه و فاسد «سینگمان ری» هم در کره جنوبی با همان مساحت و جمعیت حکومت می‌کرد. فیدل‌مسلکی به نام «کیم ایل سونگ» نیمه شمالی آن کشور را از چنگ غارتگران درآورد اما در بخش جنوبی، فیدلی در کار نبود. اکنون حکومت دودمان کاسترویی کره‌شمالی با درهای بسته و فقر و بمب اتمی به اندازه سن دولت کوبای کاستروها سابقه دارد. در سوی مقابل، دولت بی‌کاستروی کره‌جنوبی، میراث سینگمان ری خودکامه و فاسد نیز در جنوب آن شبه‌جزیره، همان سن و سال را پشت‌سر گذاشته است. بسیار خب! کره‌شمالی که از چنگ غارت‌کنندگان نجات یافت، چه چیزش غارت می‌شد که اکنون نمی‌شود؟ و آن ثروت غارت نشده چه شد؟ و از سوی دیگر کره‌جنوبی اسیر دست غارتگران چگونه با وجود غارت‌زدگی کارش به این مدار کشیده است؟ اما اگر برخی واقعیات گفته نشود نسل کنونی نیز آن شعارهای مربوط به نزاع دو بلوک متخاصم را به عنوان مسایل نسل امروز باور می‌کند و بر کدورت‌ها و رفع موانع ارتباط می‌افزاید. در 70سال گذشته، یعنی خصوصا از پایان جنگ‌جهانی دوم و پیروزی متفقین، شوروی بار دیگر به یاد آرمان‌های حق انگاشته خود و لزوم صدور و جهانی‌کردن آن آرمان‌ها البته تحت زعامت خود و روی کار آوردن حکومت‌های انحصارطلب و تبعیدگر پرداخت و غرب نیز به زعامت آمریکا به مقابله با آن حتی با توسل به زور و حتی با حمایت از رژیم‌های خودکامه و فاسد دست زد. در ایران و بسیاری از کشورهای رنجیده از سوابق امپریالیستی و استعماری غرب، بسیار بودند کسانی که شوروی و مظاهر آن و رژیم‌های تحت حمایت آن و شورش‌ها و قیام‌های مسلحانه با هدف روی کار آوردن رژیم‌های کمونیستی تابع شوروی را بر حق می‌شمردند. اکنون هم با وجود فروپاشی شوروی، کسانی که آگاهانه یا ناآگاهانه به آن آرمان اعتقاد دارند، همان شعارها را تبلیغ می‌کنند. حقیقت این است که کشور و ملت کوبا قربانی لجاجت دولت «ابد مدت» فیدل کاسترو بود. در واقع این عقلانیت رائول کاسترو بود که خسته و ناتوان از 50سال لجاجت برادر، از روز نخست به جهان روی خوش و سازگاری نشان داد. مشکل اوباما رام کردن افراطیون داخلی و خصوصا اقلیتی از کوبایی‌تباران و بقایای باتیستایی‌های گریخته به آمریکا بود وگرنه اغلب کوبایی‌تباران آن کشور نیز آماده می‌شوند که با آزادی ارتباطات برای دیدار و احتمالا سرمایه‌گذاری به کشور نیاکان سفر کنند. این تفاهم «برد- برد» برای آمریکا رهایی از بدنامی کینه‌توزی و فشارآوردن بر ملتی به‌خاطر دشمنی با یک فرد خواهد بود. همچنین برای کوبا رهایی از محدودیت‌ها و گشایش اقتصادی و ارتباط جهانی گسترده و استقلال بیشتر به بار خواهد آورد.

سرمقاله خوب «برد- برد» نوشته جناب آقای جاوید قربان‌اوغلی درباره تجدید روابط آمریکا و کوبا در روزنامه «شرق» (شنبه 29 آذر 93) که می‌تواند یادآور و نوید‌دهنده تفاهمی برد- برد در مذاکرات ایران و «1+5» باشد، این امید را القا می‌کند که اگر آمریکا و کوبا بتوانند پس از 50سال اختلاف به چنین تفاهمی دست یابند، چرا آمریکا و ایران نتوانند؟ نویسنده در آن یادداشت به جنبه‌های مختلف پیشینه قهر‌آمیز روابط کوبا و آمریکا پرداخته بودند که نیازی به تکرار آن نیست، اما چند نکته مهم در این یادداشت خوب مرا بر آن داشت که نظر متفاوتی درباره آن نکات ابراز کنم. نویسنده محترم به مقاومت 50ساله کوبا و آزادی و استقلال آن اشاره می‌کند. در حقیقت تا زمانی که شوروی برقرار بود این مقاومت شوروی کمونیست در برابر فشارهای آمریکای سرمایه‌دار برای جلوگیری از سقوط کوبا، سرپل استراتژیک شوروی کمونیست در کنار ساحل فلوریدا بود. با فروپاشی شوروی، خطر توسعه‌طلبانه آن کشور سابق نیز فروپاشید. اصولا آمریکا با شوروی طرف بود و با کوبای منهای شوروی که کاری نداشت. زمانی فیدل کاسترو که از «فرار مغزها» و آزادیخواهان و معترضان کشورش خسته شده بود، ناگهان جانیان و زندانیان جنایی را سوار بر قایق، راهی آمریکا کرد که موجب جلوگیری آمریکا از ادامه پناهندگی کوبایی‌ها شد! مقاومتی که از آن نام می‌برند تلاش فردی فیدل برای بقا در حکومتی متکی بر یک فرد بود و نمی‌توان آن را به حساب مقاومت یک کشور و ملت گذاشت. در آنجا که می‌فرمایند: «برکسی «پوشیده نیست» که کوبا در دوران رهبری فیدل کاسترو نقش انکار‌ناپذیری در حمایت از جنبش‌های آزادی‌بخش و آزادی و استقلال کشورهای جهان سوم و به‌ویژه در آمریکای لاتین و آفریقا ایفا کرده است.» باید عرض کنم این ادعا بر این حقیر کاملا «پوشیده است!» کدام نقش انکارناپذیر کوبا در حمایت از جنبش‌های...؟ اصولا به کوبای بینوا و فقیر با هزاران مشکل اقتصادی و اجتماعی چه ربطی داشت که از آن‌گونه جنبش‌های کمونیستی در آفریقا و جاهای دیگر حمایت و ملتش را بینواتر کند؟ و به ما چه مربوط است که به تلاش‌های او در راه آرمان کمونیستی‌اش به خود ببالیم؟ کدام کشور استقلالش را به همت کوبا به دست آورد؟ سپس به پیاده‌شدن گروه فیدل کاسترو و رائول و چه‌گوارا در ساحل کوبا برای سرنگونی حکومت خودکامه «باتیستا» آن هم در زمانی اشاره کرده‌اند که «همه کشورهای منطقه تحت انقیاد آمریکا یا کشورهای غربی قرار داشتند و ذخایر آنها به تاراج می‌رفت.» باید بگویم که آری، حکومت باتیستا خودکامه بود، فاسد هم بود! به همین دلیل به سرعت فروپاشید. اغلب کشورهای آن منطقه تحت انقیاد یا نفوذ آمریکا هم بودند اما بر خلاف تبلیغات کمونیستی باید به حقایقی هم توجه داشت. در آن زمان تفاوت قدرت اقتصادی آمریکا با مناطق و کشورهای دیگر جهان قابل مقایسه نبود.

با این حال بازرگانی خارجی کمتر از پنج‌درصد آن ظرفیت را تشکیل می‌داد! آمریکا در مزارع موز کشورهای آمریکا لاتین هم شریک بود. مس شیلی را هم استخراج می‌کرد و به کارگرانشان هم مزد می‌پرداخت که دولت‌ها بر سر میزان آن چانه‌زنی می‌کردند. اما شعار «غارتگر» نیاز به محاسبه و منطق دارد. رابطه امپریالیستی با غارت فرق می‌کند. همزمان با آقای باتیستای فاسدِ کوبا، دولت خودکامه و فاسد «سینگمان ری» هم در کره جنوبی با همان مساحت و جمعیت حکومت می‌کرد. فیدل‌مسلکی به نام «کیم ایل سونگ» نیمه شمالی آن کشور را از چنگ غارتگران درآورد اما در بخش جنوبی، فیدلی در کار نبود. اکنون حکومت دودمان کاسترویی کره‌شمالی با درهای بسته و فقر و بمب اتمی به اندازه سن دولت کوبای کاستروها سابقه دارد. در سوی مقابل، دولت بی‌کاستروی کره‌جنوبی، میراث سینگمان ری خودکامه و فاسد نیز در جنوب آن شبه‌جزیره، همان سن و سال را پشت‌سر گذاشته است. بسیار خب! کره‌شمالی که از چنگ غارت‌کنندگان نجات یافت، چه چیزش غارت می‌شد که اکنون نمی‌شود؟ و آن ثروت غارت نشده چه شد؟ و از سوی دیگر کره‌جنوبی اسیر دست غارتگران چگونه با وجود غارت‌زدگی کارش به این مدار کشیده است؟ اما اگر برخی واقعیات گفته نشود نسل کنونی نیز آن شعارهای مربوط به نزاع دو بلوک متخاصم را به عنوان مسایل نسل امروز باور می‌کند و بر کدورت‌ها و رفع موانع ارتباط می‌افزاید. در 70سال گذشته، یعنی خصوصا از پایان جنگ‌جهانی دوم و پیروزی متفقین، شوروی بار دیگر به یاد آرمان‌های حق انگاشته خود و لزوم صدور و جهانی‌کردن آن آرمان‌ها البته تحت زعامت خود و روی کار آوردن حکومت‌های انحصارطلب و تبعیدگر پرداخت و غرب نیز به زعامت آمریکا به مقابله با آن حتی با توسل به زور و حتی با حمایت از رژیم‌های خودکامه و فاسد دست زد. در ایران و بسیاری از کشورهای رنجیده از سوابق امپریالیستی و استعماری غرب، بسیار بودند کسانی که شوروی و مظاهر آن و رژیم‌های تحت حمایت آن و شورش‌ها و قیام‌های مسلحانه با هدف روی کار آوردن رژیم‌های کمونیستی تابع شوروی را بر حق می‌شمردند. اکنون هم با وجود فروپاشی شوروی، کسانی که آگاهانه یا ناآگاهانه به آن آرمان اعتقاد دارند، همان شعارها را تبلیغ می‌کنند. حقیقت این است که کشور و ملت کوبا قربانی لجاجت دولت «ابد مدت» فیدل کاسترو بود. در واقع این عقلانیت رائول کاسترو بود که خسته و ناتوان از 50سال لجاجت برادر، از روز نخست به جهان روی خوش و سازگاری نشان داد. مشکل اوباما رام کردن افراطیون داخلی و خصوصا اقلیتی از کوبایی‌تباران و بقایای باتیستایی‌های گریخته به آمریکا بود وگرنه اغلب کوبایی‌تباران آن کشور نیز آماده می‌شوند که با آزادی ارتباطات برای دیدار و احتمالا سرمایه‌گذاری به کشور نیاکان سفر کنند. این تفاهم «برد- برد» برای آمریکا رهایی از بدنامی کینه‌توزی و فشارآوردن بر ملتی به‌خاطر دشمنی با یک فرد خواهد بود. همچنین برای کوبا رهایی از محدودیت‌ها و گشایش اقتصادی و ارتباط جهانی گسترده و استقلال بیشتر به بار خواهد آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.