|

چاپ‌های تازه از چند کتاب براهنی

«چاه به چاه»، «آوازکشتگان» و «قصه‌نویسی» کتاب‌هایی است از رضا براهنی که اخیرا از طرف انتشارات نگاه و پس از مدت‌ها تجدید چاپ شده‌اند. «چاه به چاه»، قصه‌ای است بلند که زمینه وقایع آن فضای سیاسی پیش از انقلاب است. راوی قصه یک زندانی است که بی‌اینکه خودش مستقیم در کاری سیاسی نقشی داشته باشد توسط ساواک دستگیر شده، آن هم به این دلیل که یک اسلحه به‌جا‌مانده از دوران نهضت جنگل و میرزاکوچک‌خان را به‌دلیل نیاز مالی به کسی فروخته و گویا این اسلحه دست‌به‌دست چرخیده و به دست گروهی سیاسی افتاده و با آن تروری انجام شده و حالا راوی بابت همین دستگیر شده و به زندان افتاده است. او در زندان با یک روشنفکر زندانی که در قصه از او با عنوان دکتر یاد می‌شود، برخورد می‌کند و آشنایی با دکتر بر ذهنیت راوی تاثیری عمیق به‌جا می‌گذارد. مردانی که نه به‌دلیل فعالیت سیاسی جدی که به‌دلیل خشمی ناگهانی یا برخوردن اتفاقی با آدم‌های سیاسی به زندان می‌افتند و بعد به‌تدریج دستخوش تحول می‌شوند، این ماجرا موضوع برخی از دیگر کارهای براهنی هم هست. از جمله قصه بلند «بعد از عروسی چه گذشت» که شخصیت اصلی آن هم، سیاسی در معنای متعارف نیست اما یک‌بار از سر خشم آنی به شاه فحش می‌دهد و به زندان می‌افتد. یا حسین‌میرزا در رمان «رازهای سرزمین من» که بدون دست‌داشتن در ترور یک نظامی آمریکایی به این جرم دستگیر می‌شود.
«آوازکشتگان»، اثری دیگر از براهنی است که اخیرا تجدید چاپ شده. این اثر رمانی است باز هم درباره یک زندانی که این‌بار استاد دانشگاه است. یک استاد دانشگاه به نام محمود که توسط ساواک دستگیر می‌شود و به زندان می‌افتد. براهنی در آواز کشتگان نه فقط به محیط زندان که به فضای اجتماعی گسترده‌تری از ایران پیش از انقلاب پرداخته که یکی از این فضاها، فضای دانشگاه است. آواز کشتگان شامل سه فصل است با عنوان‌های «قهرمان زشت»، «حدیث پری‌داران» و «حدیث آینه چشمان». آنچه می‌خوانید سطرهایی است از این رمان: «فکرش یکسر متوجه این زندگی پرخطر بود. در کجا، چگونه و در چه مرحله‌ای باید پایش را می‌گذاشت روی ترمز، یا دست‌کم نیش‌ترمزی می‌کرد تا از این سرازیری که در آن افتاده بود نجات پیدا کند، یا دست‌کم از خطر، از سرعت حرکت این خطر، بکاهد؟ احساس می‌کرد که سنگ‌های درشت، از اطراف، از قله‌های مختلف، به سویش در حرکت هستند و البته با سرعتی سرسام‌آور و او، اگر پس از عبور این سنگ‌ها زنده می‌ماند فقط یک تصادف بود، یا به این دلیل بود که سنگ‌ها بزرگ‌تر از آن بودند که او را که جثه‌ای نحیف و بی‌مقدار داشت، از بین ببرند...»
اما وجه دیگر رضا براهنی، جایگاه او در نظریه و نقد ادبی است. نقدهای و نوشته‌های نظری براهنی در باب شعر و رمان، از مهم‌ترین متون ادبی انتقادی در تاریخ ادبیات معاصر است. «قصه‌نویسی» یکی از کتاب‌هایی است که این وجه براهنی را در آن می‌یابیم. قصه‌نویسی نخستین‌بار سال‌ها پیش چاپ شد و شامل مقالاتی بود که براهنی در مجله فردوسی به‌صورت پاورقی درباره قصه‌نویسی می‌نوشت. بخشی از این کتاب به عناصر داستان و مباحث نظری در باب رمان و قصه کوتاه اختصاص دارد و بخشی هم به قصه ایرانی در دهه40 که در آن براهنی به نویسندگان مهم آن سال‌ها اشاره کرده. اما نویسنده‌ای که براهنی بخش ویژه و مجزایی از کتاب قصه‌نویسی را به او اختصاص داده، صادق چوبک است. این بخش به نقد مجموعه‌قصه‌های کوتاه و رمان‌های چوبک اختصاص دارد. چاپ تازه قصه‌نویسی با مقدمه‌ای جدید از براهنی همراه است.
«چاه به چاه»، «آوازکشتگان» و «قصه‌نویسی» کتاب‌هایی است از رضا براهنی که اخیرا از طرف انتشارات نگاه و پس از مدت‌ها تجدید چاپ شده‌اند. «چاه به چاه»، قصه‌ای است بلند که زمینه وقایع آن فضای سیاسی پیش از انقلاب است. راوی قصه یک زندانی است که بی‌اینکه خودش مستقیم در کاری سیاسی نقشی داشته باشد توسط ساواک دستگیر شده، آن هم به این دلیل که یک اسلحه به‌جا‌مانده از دوران نهضت جنگل و میرزاکوچک‌خان را به‌دلیل نیاز مالی به کسی فروخته و گویا این اسلحه دست‌به‌دست چرخیده و به دست گروهی سیاسی افتاده و با آن تروری انجام شده و حالا راوی بابت همین دستگیر شده و به زندان افتاده است. او در زندان با یک روشنفکر زندانی که در قصه از او با عنوان دکتر یاد می‌شود، برخورد می‌کند و آشنایی با دکتر بر ذهنیت راوی تاثیری عمیق به‌جا می‌گذارد. مردانی که نه به‌دلیل فعالیت سیاسی جدی که به‌دلیل خشمی ناگهانی یا برخوردن اتفاقی با آدم‌های سیاسی به زندان می‌افتند و بعد به‌تدریج دستخوش تحول می‌شوند، این ماجرا موضوع برخی از دیگر کارهای براهنی هم هست. از جمله قصه بلند «بعد از عروسی چه گذشت» که شخصیت اصلی آن هم، سیاسی در معنای متعارف نیست اما یک‌بار از سر خشم آنی به شاه فحش می‌دهد و به زندان می‌افتد. یا حسین‌میرزا در رمان «رازهای سرزمین من» که بدون دست‌داشتن در ترور یک نظامی آمریکایی به این جرم دستگیر می‌شود.
«آوازکشتگان»، اثری دیگر از براهنی است که اخیرا تجدید چاپ شده. این اثر رمانی است باز هم درباره یک زندانی که این‌بار استاد دانشگاه است. یک استاد دانشگاه به نام محمود که توسط ساواک دستگیر می‌شود و به زندان می‌افتد. براهنی در آواز کشتگان نه فقط به محیط زندان که به فضای اجتماعی گسترده‌تری از ایران پیش از انقلاب پرداخته که یکی از این فضاها، فضای دانشگاه است. آواز کشتگان شامل سه فصل است با عنوان‌های «قهرمان زشت»، «حدیث پری‌داران» و «حدیث آینه چشمان». آنچه می‌خوانید سطرهایی است از این رمان: «فکرش یکسر متوجه این زندگی پرخطر بود. در کجا، چگونه و در چه مرحله‌ای باید پایش را می‌گذاشت روی ترمز، یا دست‌کم نیش‌ترمزی می‌کرد تا از این سرازیری که در آن افتاده بود نجات پیدا کند، یا دست‌کم از خطر، از سرعت حرکت این خطر، بکاهد؟ احساس می‌کرد که سنگ‌های درشت، از اطراف، از قله‌های مختلف، به سویش در حرکت هستند و البته با سرعتی سرسام‌آور و او، اگر پس از عبور این سنگ‌ها زنده می‌ماند فقط یک تصادف بود، یا به این دلیل بود که سنگ‌ها بزرگ‌تر از آن بودند که او را که جثه‌ای نحیف و بی‌مقدار داشت، از بین ببرند...»
اما وجه دیگر رضا براهنی، جایگاه او در نظریه و نقد ادبی است. نقدهای و نوشته‌های نظری براهنی در باب شعر و رمان، از مهم‌ترین متون ادبی انتقادی در تاریخ ادبیات معاصر است. «قصه‌نویسی» یکی از کتاب‌هایی است که این وجه براهنی را در آن می‌یابیم. قصه‌نویسی نخستین‌بار سال‌ها پیش چاپ شد و شامل مقالاتی بود که براهنی در مجله فردوسی به‌صورت پاورقی درباره قصه‌نویسی می‌نوشت. بخشی از این کتاب به عناصر داستان و مباحث نظری در باب رمان و قصه کوتاه اختصاص دارد و بخشی هم به قصه ایرانی در دهه40 که در آن براهنی به نویسندگان مهم آن سال‌ها اشاره کرده. اما نویسنده‌ای که براهنی بخش ویژه و مجزایی از کتاب قصه‌نویسی را به او اختصاص داده، صادق چوبک است. این بخش به نقد مجموعه‌قصه‌های کوتاه و رمان‌های چوبک اختصاص دارد. چاپ تازه قصه‌نویسی با مقدمه‌ای جدید از براهنی همراه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.