|

انتظار صداقت در پرونده «آشوراده»

میترا البرزی منش . کارشناس محیط زیست

جزیره «آشوراده» بخش شرقی پناهگاه حیات وحش، ذخیره‌گاه زیست‌کره و تالاب بین‌المللی میانکاله و در زمره 10 درصد مناطق باارزش ایران است، که به دلیل ارزش‌های بی‌نظیر آن تحت سه عنوان حفاظتی، ملی و جهانی حفاظت شده است. این منطقه، بهشت پرندگان ایران و جهان است و در گذشته‌ای نه‌چندان‌دور، مامن ببر مازندران بوده و اکنون نیز زیستگاه بسیاری گونه‌های نادر است. هرساله بسیاری از پرنده‌شناسان، عکاسان و طبیعت‌دوستان از سراسر ایران و جهان به بازدید این منطقه می‌روند. بعد از سال‌ها مقاومت در برابر توسعه‌های نامناسب و زندانی‌شدن محیط‌بانان دلیری که با مقاومت درمورد واگذاری این منطقه تبعید شده و به شهادت رسیده‌اند، تاکنون این پناهگاه حیات‌وحش و تالاب بین‌المللی از تغییر کاربری، توسط مدعیان گوناگون و بسیاری طرح‌های نابود‌کننده و ناسازگار جان سالم به در برده است. با آمدن دولت تدبیر و امید و شعار زنده‌کردن دریاچه ارومیه و حفاظت از محیط زیست به عنوان بستر توسعه، امیدوار شدیم که میانکاله و «آشوراده» و سایر مناطق حفاظت‌شده ایران، نفسی به راحتی می‌کشند. اما به تازگی دوباره بحث ساخت‌وساز در جزیره «آشوراده» به بهانه گردشگری در برخی رسانه‌ها مطرح شده است. همان گونه که از رییس «سازمان محیط زیست»، خانم ابتکار، انتظار می‌رود، ایشان تاکید کرده‌اند که بحث واگذاری مطرح نیست و فقط توافقی برای گردشگری گسترده (یعنی ایجاد تسهیلات گردشگری بسیار سبک، مانند مسیر پیاده‌روی، کومه‌های موقت پرنده‌نگری و موارد مشابه بدون ساخت و سازهایی مانند هتل، فروشگاه، ویلا، جاده و...) مد نظر است. ایشان بازهم تاکید کرده‌اند که با سازمان گردشگری توافق شده است که در 10درصد «آشوراده» (وسعت «آشوراده» 670هکتار است) یعنی 67 هکتار، براساس ضوابط مناطق حساس محیط زیستی، گردشگری گسترده مستقر می‌شود. در شرایط کنونی حدود 60هکتار از جزیره «آشوراده» دارای کاربری‌هایی شامل مستثنیات روستای قدیمی آشوراده، تاسیسات و رستوران شیلات، طرح سالم‌سازی برای شنا و اردوگاه تابستانی آموزش‌وپرورش که تا حدودی با ضوابط حساسیت منطقه هم‌خوان است، وجود دارد و دیگر جایی برای تغییرات بیشتر نیست. در مطالعات طرح مدیریت میانکاله، که سند فرادست برای هر گونه اقدام در این پناهگاه حیات وحش است و من خود از تهیه‌کنندگان آن بودم، هیچ‌گونه ساخت و ساز سنگین در «آشوراده» مجاز دانسته نشده است. اگر قرار بر این است که گردشگری گسترده اجرا شود. همین 50 تا 60هکتار کنونی با رستوران و طرح سالم‌سازی استفاده از دریا و اردوگاه تابستانی با کمی به سازی، جوابگوست. اما صحبت‌هایی در مورد هتل و آپارتمان‌های 20طبقه و سایر موارد بیان می‌شود که بسیار نگران‌کننده است.
مسلما دوستداران محیط زیست ترجیح می‌دهند که سخنان ابتکار را بپذیرند و به آن اطمینان کنند زیرا پیمان دولت جدید با مردم، صداقت و راستگویی بوده است. بحث‌هایی که در برخی رسانه‌ها در موردساخت آپارتمان‌های بلندمرتبه و موارد مشابه می‌شود، دو زیان جبران‌ناپذیر دارد: اول آنکه طبیعت‌گردی در مناطق حساس و حفاظت‌شده، آن هم در منطقه‌ای که دارای سه عنوان حفاظتی بین‌المللی است، باید براساس استاندارهای حفاظتی و مبتنی بر مشارکت جامعه محلی صورت گیرد. طبیعت گردی اصولی، متکی به منتفع‌شدن مردم ساکن در منطقه و استفاده از خانه‌های روستایی بهسازی‌شده برای بهره‌مندی اقتصادی مردم ساکن است. گردشگری صحیح در مناطق حفاظت‌شده، مردم ساکن در این مناطق را به عنوان بهره‌مندان از سود حاصل از طبیعت‌گردی، به حفاظت از میراث‌های طبیعی منطقه برای تداوم درآمد اقتصادی تشویق می‌کند. این شیوه طبیعت‌گردی، آسیبی به ارزش‌های طبیعی منطقه حفاظت شده وارد نکرده و مبتنی بر طراحی راه‌های ساده برای پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، بازدید از حیات وحش و شیوه‌های دیگر همساز با طبیعت است. این شیوه طبیعت‌گردی، الگویی است که در کشور ما مورد غفلت قرار گرفته است و کاملا مغایر با حضور سرمایه‌گذاری‌های سنگین برای ساخت هتل، آپارتمان، ویلا، بورس زمین و مراکز تفریحی با بارگذاری سنگین و لطمه به آرامش محیط طبیعی است. مسلم است که الگوهای نادرست و غلط به نام طبیعت‌گردی، می‌تواند به فرصت حفاظت مبتنی بر مشارکت اهالی ساکن در این مناطق، لطمه جبران‌ناپذیری بزند. اما آنچه درباره «آشوراده» شنیده می‌شود، کاملا با یک الگوی طبیعت‌گردی در مناطق حفاظت‌شده مغایر است. متاسفانه؛ اکنون، متداول شده است که با گذاشتن نام گردشگری روی آپارتمان‌سازی، می‌خواهند اقدامات غیرقانونی در مناطق حفاظت‌شده را توجیه کنند. وقتی چنین اتفاقاتی روی می‌دهد، طبیعت‌گردی اصولی که باید در برخی مناطق حفاظت‌شده ترویج شود، با بدگمانی مواجه شده و موجب تقویت دیدگاه‌های سنتی نادرستی می‌شود که هرگونه طبیعت‌گردی در مناطق را نفی می‌کنند. دوم آنکه، زیرساخت‌های لازم برای طبیعت‌گردی مانند مراکز اقامتی، بازارهای بومی و مرزی و سایر جاذبه‌های تفرجی در شهرهای اطراف «آشوراده» مانند بندر ترکمن، کردکوی، زاغ مرز و بندر گز وجود دارد. اگر هم این زیرساخت‌ها نیاز به تکمیل داشته باشد، می‌تواند در این مراکز شهری ایجاد شود. اصولا بهره‌برداری از یک محیط طبیعی منحصربه‌فرد برای ایجاد این‌دست زیرساخت‌ها در هیچ جای جهان توصیه نمی‌شود. تنها ایجاد مسیر پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا اسب‌سواری با کومه‌های ساده برای بازدید از پرندگان مهاجر و عکاسی و فیلمبرداری یا موارد مشابه می‌تواند در این جزیره پیشنهاد شود و طبیعت‌گران را در فضایی آرام و بدون ازدهام به تماشای مظاهر طبیعی این جزیره دعوت نماید. متاسفانه؛ اکنون، متداول شده که با گذاشتن نام «گردشگری» روی پروژه‌های «آپارتمان‌سازی»، می‌خواهند اقدامات غیرقانونی در مناطق حفاظت‌شده را توجیه کنند. وقتی چنین اتفاقاتی روی می‌دهد، طبیعت‌گردی اصولی که باید در برخی مناطق حفاظت‌شده ترویج شود، با بدگمانی مواجه شده و موجب تقویت دیدگاه‌های سنتی نادرستی می‌شود که هرگونه طبیعت‌گردی در مناطق را نفی می‌کنند.
جزیره «آشوراده» بخش شرقی پناهگاه حیات وحش، ذخیره‌گاه زیست‌کره و تالاب بین‌المللی میانکاله و در زمره 10 درصد مناطق باارزش ایران است، که به دلیل ارزش‌های بی‌نظیر آن تحت سه عنوان حفاظتی، ملی و جهانی حفاظت شده است. این منطقه، بهشت پرندگان ایران و جهان است و در گذشته‌ای نه‌چندان‌دور، مامن ببر مازندران بوده و اکنون نیز زیستگاه بسیاری گونه‌های نادر است. هرساله بسیاری از پرنده‌شناسان، عکاسان و طبیعت‌دوستان از سراسر ایران و جهان به بازدید این منطقه می‌روند. بعد از سال‌ها مقاومت در برابر توسعه‌های نامناسب و زندانی‌شدن محیط‌بانان دلیری که با مقاومت درمورد واگذاری این منطقه تبعید شده و به شهادت رسیده‌اند، تاکنون این پناهگاه حیات‌وحش و تالاب بین‌المللی از تغییر کاربری، توسط مدعیان گوناگون و بسیاری طرح‌های نابود‌کننده و ناسازگار جان سالم به در برده است. با آمدن دولت تدبیر و امید و شعار زنده‌کردن دریاچه ارومیه و حفاظت از محیط زیست به عنوان بستر توسعه، امیدوار شدیم که میانکاله و «آشوراده» و سایر مناطق حفاظت‌شده ایران، نفسی به راحتی می‌کشند. اما به تازگی دوباره بحث ساخت‌وساز در جزیره «آشوراده» به بهانه گردشگری در برخی رسانه‌ها مطرح شده است. همان گونه که از رییس «سازمان محیط زیست»، خانم ابتکار، انتظار می‌رود، ایشان تاکید کرده‌اند که بحث واگذاری مطرح نیست و فقط توافقی برای گردشگری گسترده (یعنی ایجاد تسهیلات گردشگری بسیار سبک، مانند مسیر پیاده‌روی، کومه‌های موقت پرنده‌نگری و موارد مشابه بدون ساخت و سازهایی مانند هتل، فروشگاه، ویلا، جاده و...) مد نظر است. ایشان بازهم تاکید کرده‌اند که با سازمان گردشگری توافق شده است که در 10درصد «آشوراده» (وسعت «آشوراده» 670هکتار است) یعنی 67 هکتار، براساس ضوابط مناطق حساس محیط زیستی، گردشگری گسترده مستقر می‌شود. در شرایط کنونی حدود 60هکتار از جزیره «آشوراده» دارای کاربری‌هایی شامل مستثنیات روستای قدیمی آشوراده، تاسیسات و رستوران شیلات، طرح سالم‌سازی برای شنا و اردوگاه تابستانی آموزش‌وپرورش که تا حدودی با ضوابط حساسیت منطقه هم‌خوان است، وجود دارد و دیگر جایی برای تغییرات بیشتر نیست. در مطالعات طرح مدیریت میانکاله، که سند فرادست برای هر گونه اقدام در این پناهگاه حیات وحش است و من خود از تهیه‌کنندگان آن بودم، هیچ‌گونه ساخت و ساز سنگین در «آشوراده» مجاز دانسته نشده است. اگر قرار بر این است که گردشگری گسترده اجرا شود. همین 50 تا 60هکتار کنونی با رستوران و طرح سالم‌سازی استفاده از دریا و اردوگاه تابستانی با کمی به سازی، جوابگوست. اما صحبت‌هایی در مورد هتل و آپارتمان‌های 20طبقه و سایر موارد بیان می‌شود که بسیار نگران‌کننده است.
مسلما دوستداران محیط زیست ترجیح می‌دهند که سخنان ابتکار را بپذیرند و به آن اطمینان کنند زیرا پیمان دولت جدید با مردم، صداقت و راستگویی بوده است. بحث‌هایی که در برخی رسانه‌ها در موردساخت آپارتمان‌های بلندمرتبه و موارد مشابه می‌شود، دو زیان جبران‌ناپذیر دارد: اول آنکه طبیعت‌گردی در مناطق حساس و حفاظت‌شده، آن هم در منطقه‌ای که دارای سه عنوان حفاظتی بین‌المللی است، باید براساس استاندارهای حفاظتی و مبتنی بر مشارکت جامعه محلی صورت گیرد. طبیعت گردی اصولی، متکی به منتفع‌شدن مردم ساکن در منطقه و استفاده از خانه‌های روستایی بهسازی‌شده برای بهره‌مندی اقتصادی مردم ساکن است. گردشگری صحیح در مناطق حفاظت‌شده، مردم ساکن در این مناطق را به عنوان بهره‌مندان از سود حاصل از طبیعت‌گردی، به حفاظت از میراث‌های طبیعی منطقه برای تداوم درآمد اقتصادی تشویق می‌کند. این شیوه طبیعت‌گردی، آسیبی به ارزش‌های طبیعی منطقه حفاظت شده وارد نکرده و مبتنی بر طراحی راه‌های ساده برای پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، بازدید از حیات وحش و شیوه‌های دیگر همساز با طبیعت است. این شیوه طبیعت‌گردی، الگویی است که در کشور ما مورد غفلت قرار گرفته است و کاملا مغایر با حضور سرمایه‌گذاری‌های سنگین برای ساخت هتل، آپارتمان، ویلا، بورس زمین و مراکز تفریحی با بارگذاری سنگین و لطمه به آرامش محیط طبیعی است. مسلم است که الگوهای نادرست و غلط به نام طبیعت‌گردی، می‌تواند به فرصت حفاظت مبتنی بر مشارکت اهالی ساکن در این مناطق، لطمه جبران‌ناپذیری بزند. اما آنچه درباره «آشوراده» شنیده می‌شود، کاملا با یک الگوی طبیعت‌گردی در مناطق حفاظت‌شده مغایر است. متاسفانه؛ اکنون، متداول شده است که با گذاشتن نام گردشگری روی آپارتمان‌سازی، می‌خواهند اقدامات غیرقانونی در مناطق حفاظت‌شده را توجیه کنند. وقتی چنین اتفاقاتی روی می‌دهد، طبیعت‌گردی اصولی که باید در برخی مناطق حفاظت‌شده ترویج شود، با بدگمانی مواجه شده و موجب تقویت دیدگاه‌های سنتی نادرستی می‌شود که هرگونه طبیعت‌گردی در مناطق را نفی می‌کنند. دوم آنکه، زیرساخت‌های لازم برای طبیعت‌گردی مانند مراکز اقامتی، بازارهای بومی و مرزی و سایر جاذبه‌های تفرجی در شهرهای اطراف «آشوراده» مانند بندر ترکمن، کردکوی، زاغ مرز و بندر گز وجود دارد. اگر هم این زیرساخت‌ها نیاز به تکمیل داشته باشد، می‌تواند در این مراکز شهری ایجاد شود. اصولا بهره‌برداری از یک محیط طبیعی منحصربه‌فرد برای ایجاد این‌دست زیرساخت‌ها در هیچ جای جهان توصیه نمی‌شود. تنها ایجاد مسیر پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا اسب‌سواری با کومه‌های ساده برای بازدید از پرندگان مهاجر و عکاسی و فیلمبرداری یا موارد مشابه می‌تواند در این جزیره پیشنهاد شود و طبیعت‌گران را در فضایی آرام و بدون ازدهام به تماشای مظاهر طبیعی این جزیره دعوت نماید. متاسفانه؛ اکنون، متداول شده که با گذاشتن نام «گردشگری» روی پروژه‌های «آپارتمان‌سازی»، می‌خواهند اقدامات غیرقانونی در مناطق حفاظت‌شده را توجیه کنند. وقتی چنین اتفاقاتی روی می‌دهد، طبیعت‌گردی اصولی که باید در برخی مناطق حفاظت‌شده ترویج شود، با بدگمانی مواجه شده و موجب تقویت دیدگاه‌های سنتی نادرستی می‌شود که هرگونه طبیعت‌گردی در مناطق را نفی می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.