محمد صدر در گفتوگو با «شرق»:
«وتو »،تنها ابزار «اوباما» در 2سال پایانی است
سعید شمس
حالا که در ایالاتمتحدهآمریکا جریان رقیب ساکنان کاخسفید توانسته است در انتخابات به توفیق برسد و جمهوریخواهان هم کنگره و هم سنا را در دست خود دارند، دنیا منتظر ژانویه2015 است تا ببیند تغییرات محتمل در فضای قانونگذاری آمریکایی چه تبعاتی برای دو طیف مهم در داخل و همچنین چه تاثیری بر برنامههای «باراک اوباما»، رییسجمهور آمریکا و البته بر نظام بینالملل خواهد گذاشت. نکته مشخص و معلوم اما آن است که اوباما در شرایطی شمارش معکوس را برای بیرونرفتن از کاخسفید شروع کرده است که در دوسال پایانی دولتش، با کنگرهای ناهمسو مواجه است تا سرنوشت پروندههای مهمی چون هستهای ایران، بیمه همگانی و... در ابهام قرار بگیرد. البته طبق قانون اساسی، رییس جمهوری ایالات متحده آمریکا ابزاری به نام «وتو» دارد تا از این طریق بتواند رای و نظر خود را به کرسی بنشاند. اوباما چقدر مجبور به استفاده از این فرصت قانونی خود خواهد شد؟ وتو در چه شرایطی امکانپذیر است؟ و پرسشهایی از این قبیل که بهانه گفتوگوی «شرق» با محمد صدر است. این کارشناس مسایل بینالملل و معاون وزیر خارجه در دولت «سیدمحمد خاتمی»، رییسجمهور سابق ایران با گفتن
اینکه «وتو هم قواعدی دارد و اینطور نیست که رییسجمهور آمریکا هر زمان که بخواهد، مصوبات کنگره را کانلمیکن کند.» به پرسشهای مطرحشده پاسخ میگوید:
کمتر از یکماه دیگر جلسات کنگره و سنا با اکثریت جمهوریخواه تشکیل میشود؛ این یعنی آغاز چالشی جدی برای اوباما؟
بههرحال اینکه دولتها با نهادهای نظارتی و تصمیم دیگری همسویی سیاسی داشته باشند، فرصت خوبی به آنها میدهد تا بتوانند در آرامش بیشتری سیاستهای تعیین شده را پیگیری کنند. اوباما در دوسال اخیر از این موهبت برخوردار بود. اما در دوسال پایانی حضورش در کاخسفید شرایطی متفاوت را تجربه خواهد کرد. پس استفاده شما از واژه «چالش» منطبق با واقعیت است.
در آمریکا در دوسال پایانی رییسجمهور را «اردک لنگ» مینامند. احتمال دارد که اوباما نسبت به آنچه اتفاق میافتد، مانند گذشته حساسیت نداشته باشد؟
این برداشتی بسیار غلط است که بنا بهدلیل نامشخصی در ایالاتمتحده رایج شده است. اوباما نمیتواند در انتخابات بعدی ثبتنام کند، اما برایش مهم است که یکدموکرات را بهعنوان جانشین خود در کاخسفید ببیند. دقیقا به همین دلیل تاکید میکنم که او همچنان در تلاش خواهد بود تا از هر امکان یا پتانسیلی برای اجراییکردن برنامههایش استفاده کند.
پس باید منتظر این باشیم تا اوباما در دوسال پایانی حضورش در راس دولت از فرصت قانونی «وتو» استفاده کند.
بله. البته وتو اختیاری است که تحت شرایطی به رییسجمهور این اجازه را میدهد تا مصوبات کنگره را نپذیرد.
تحت چه شرایطی؟
وتو در شرایطی امکانپذیر است که رای کمتر از دوسوم مجلس با نظر رییسجمهور همخوان باشد. به همین دلیل باید گفت که وتو هم قواعدی دارد و اینطور نیست که رییسجمهور هر زمان که بخواهد، مصوبات کنگره را کانلمیکن کند.
فارغ از «حق قانونی»، استفاده از وتو هزینه سیاسی دارد؟
این دیگر به تشخیص شخص باراک اوباما بستگی دارد که آیا از وتو استفاده کند و آیا اصولا بحث مورد اختلاف به قدری اهمیت دارد که بخواهد از طریق وتو به خواستهاش برسد یا نه. در کل وتوی رای کنگره، توسط رییس دولت به هرحال نشانه خوبی برای فضای سیاسی و مدیریتی آمریکا نخواهد بود. با این وجود بهنظر میرسد که رییسجمهوری تمایل چندانی برای استفاده از این اختیار خود نداشته باشد.
حتی در پرونده هستهای ایران که برای آمریکا اهمیت زیادی دارد؟
شاید اوباما این تحلیل را داشته باشد که حلوفصل پرونده هستهای ایران ارزشش را دارد که بخواهد نظر کنگره را با وتو خنثی کند. نکته مشخص این است که برای او خیلی اهمیت دارد که در دوران ریاستجمهوریاش، فضای هستهای بعد از 11سال، فضایی توام با تفاهم شود تا او و حزب متبوعش بتوانند از این اتفاق احتمالی بهعنوان برگبرندهای بزرگ و ارزشمند در انتخابات2016 استفاده کنند. به همین دلیل پرونده هستهای یکی از مواردی است که اگر رای صادره درباره این مساله با کمتر از دوسوم آرا تصویب شود، اوباما قطعا و حتما آن را وتو خواهد کرد.
از حقوتو که بگذریم، اینکه جمهوریخواهان در انتخابات ماه گذشته برنده شدند، تا چه حد برای فضای سیاسی ایالاتمتحده اهمیت داشت؟
هم جمهوریخواهان و هم دموکراتها شدیدا دنبال آن بودند تا با برندهشدن در انتخابات بتوانند برنامههای خود را در فضایی مطلوب پیگیری کنند و اهدافشان را عملیشده ببینند. به همینخاطر باید اینطور گفت که انتخابات کنگره انتخاباتی جدی بود و هرکدام از دوطیف تلاش زیادی را برای تصاحب کرسیهای کنگره از خود نشان دادند که خب، جمهوریخواهان توانستند در کنگره موقعیت بهتری به دست آورند و همچنین اکثریت سنا را هم از آن خود کنند. نکته این است که جمهوریخواهانی که دولت را در دست رقیب میدیدند، انگیزه بالایی برای برندهشدن داشتند و دموکراتها که کاخسفیدنشین هم هستند، دلایلی داشتند که بخواهند برای پیروزشدن در انتخابات کنگره تلاش کنند. جمهوریخواهان با این هدف چشم به تمدید موقعیتشان در کنگره داشتند که مقدمات را برای برندهشدن در انتخابات۲۰۱۶ ریاستجمهوری فراهم میکند تا بتوانند بعد از هشتسال دوباره کاخسفید را از آن خود کنند و زمام امور را بهطور تماموکمال در دست بگیرند.
در چنین شرایطی آیا دموکراتها میتوانند همچنان امید داشته باشند که کنترل کاخسفید را در انتخابات2016 ریاستجمهوری به رقیب واگذار نکنند؟
جمهوریخواهان شدیدا دنبال آن هستند تا برنامههای اوباما به بنبست برسد تا بلکه بعد از هشتسال غیبت، در سال۲۰۱۶ دوباره بر مسند قدرت تکیه بزنند. این گروه، دولت فعلی آمریکا را در هدف مهمی چون «امنیتخاورمیانه» کاملا شکستخورده معرفی میکند و همچنین هر اقدامی را انجام میدهد تا مساله پرونده هستهای جمهوریاسلامی همچنان لاینحل بماند تا از این مساله نیز در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا بهنفع خود بهره ببرند. به همین دلیل میتوان تاکید کرد که برای باراک اوباما مهم بود که حزب متبوعش اکثریت کنگره را به دست آورد و حالا که نتیجه، نتیجهای نامطلوب برای او شد، اوباما در دوسال پایانی دولتش دشواریهایی را تجربه خواهد کرد.
جمهوریخواهان حالا هم کنگره را بهطور تماموکمال در اختیار دارند و هم سنا را، از منظر شما، واکنش اوباما به شرایط جدید چیست. با جمهوریخواهان تعامل میکند یا در برابر آنان قرار میگیرد؟
بالاخره در مسایل سیاسی و تبلیغاتی دموکراتها با جمهوریخواهان در تقابل همیشگی هستند. اما نکته مهم این است که برخی موارد، جنبه قانونی نیز پیدا میکند. مثلا امکان دارد کنگره قانونی را تصویب کند که با نگاه دولت در تضاد باشد که بهدلیل اختیارات زیاد رییسجمهوری، اوباما میتواند تصمیمهای مجلس را نادیده بگیرد. در هر صورت این نوع رقابت همیشه بوده است و دو گروه میدانند که چطور با هم رفتار کنند.
مسایل اقتصادی بهویژه قانون بیمه درمانی اوباما موسوم به «اوباماکر» برای آمریکاییها بسیار پراهمیت است. این قانون دولت اوباما را حتی به تعطیلی کشاند. حزب دموکرات تا چه اندازه میتواند در انتخابات2016 به آرای مردم طبقه متوسط تکیه کند؟
قانون بیمه همگانی از همان ابتدا برای اوباما اهمیت فوقالعادهای داشت و حتی او را در تقابل جدی با جمهوریخواهان قرار داد. پس در هرشرایطی این قانون توسط اوباما جدی گرفته میشود. رییسجمهور آمریکا تا به امروز بهخوبی توانسته است برنامههایش درباره مسالههای مهمی مانند بیمه همگانی را اجرایی کند. بههرحال اوباما میتواند از طریق بیمه همگانی، رای و نظر لایههای مختلف جامعه را به سمت خود هدایت کند. به همین دلیل حزب دموکرات دنبال این است تا از طریق این قانون مهم، آرای قشر فرودست آمریکا را بهنفع خود و حزب متبوعش مصادره کند.
اگر مسایل داخلی را نادیده بگیریم. نتیجه این انتخابات تا چه اندازه سیاستهای خارجی آمریکا را دستخوش تغییر میکند؟
بههرحال کنگره در نظام تصمیمگیری و اجرایی آمریکا جایگاه فاخری دارد و دقیقا به همین دلیل حتما شاهد تغییراتی جدی در سیاست خارجی ایالاتمتحده خواهیم بود.
میتوان گفت که برندهشدن جمهوریخواهان در انتخابات کنگره آمریکا برای کشورهای دیگر مهم است؟
صددرصد. نگاه جمهوریخواهان به آنچه در نظام بینالملل وجود دارد با تحلیلی که دموکراتها از اتفاقات دارند، متفاوت است. در حوادث و اتفاقات مختلف شاهد این هستیم که دموکراتها نسبت به رقیب بیشتر به تعامل و توافق توجه نشان میدهند و دقیقا به همین دلیل نتیجه انتخابات کنگره تنها فقط برای آمریکا اهمیت ندارد.
دموکراتها در مسایل سیاستخارجی نسبت به جمهوریخواهان مواضع نرمتری دارند.
این گفته شما صحیح است. شواهد نشان میدهد که اوباما در این مساله و کلا هرموضوع دیگری رفتاری پختهتر و عاقلانهتر از خود بروز میدهد. بهعنوان مثال بهرسمیتشناختن مذاکرات صلح است که نشان میدهد در برهه فعلی، کاخسفید حل مشکل را دنبال میکند. با این حال باید گفت استراتژی صلح خاورمیانه اوباما را، «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسراییل با رفتارهای آنچنانیاش عقیم کرد. الان هم دیده میشود که رییسجمهور آمریکا عملا در اجرای خیلی از برنامههایش ناکام مانده است و نتوانسته در توقف شهرکسازی اسراییلیها موفق باشد. این در حالی است که شرط اصلی «محمود عباس»، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین برای هر مذاکرهای این مساله است. این موضوع باعث میشود تا افکارعمومی اینطور نتیجهگیری کند که آمریکا و غرب با وجود داعیههایی که برای دفاع از دموکراسی و حقوقبشر دارند، در اختلاف فلسطین و اسراییل، اصول مطرحشده را بهراحتی نادیده میگیرند.
بنابراین میتوان اینطور گفت که با پیروزی جمهوریخواهان در هر دومجلس، مساله صلح فلسطین و اسراییل وارد فاز جدیدی شده است؟
ببینید! واقعیت موجود و البته غیرقابل کتمان، این است؛ نگاهی که جمهوریخواهان به اختلاف و شرایط موجود بین اسراییل و فلسطین دارند، با تحلیل دموکراتها درباره این موضوع مهم نظام بینالملل تفاوت چندانی ندارد و در هر شرایطی آمریکا تلاش زیادی در راستای منافع اسراییل انجام میدهد و هروقت قطعنامهای بهنفع فلسطین از سوی مجامع رسمی و بینالمللی صادر میشود، بهطور آشکار موضعگیری میکند تا بتوان اینطور گفت که آمریکا در هر حالتی صددرصد حامی رژیمصهیونیستی است.
درباره ائتلاف ضدداعش چطور؟ اوباما در خصوص عراق و سوریه با کنگره جمهوریخواه همراهی میکند یا همچنان بر نظرات خود تاکید میکند؟
ائتلاف ضدداعش چه با اقتدار جمهوریخواهان و چه با متننشینی دموکراتها بهطور کاملا جدی و برنامهریزیشدهای پیگیری خواهد شد. چراکه آمریکا داعش را مانند «القاعده» تهدیدی برای امنیت خود و جهان قلمداد میکند. دقیقا به همین دلیل است که آنها در هر شرایطی برای مقابله با داعش اهتمام میورزند و آن را بهعنوان یک «باید» دنبال میکنند و اصرار دارند. تا همان برخوردهایی را که با القاعده داشتند با داعشیها هم داشته باشند. البته سیاستورزی آمریکاییها بهگونهای است که آنها را مجاب میکند تا نوعی رفتار کنند که حتی در صورت لزوم از داعش به نفع منافع و برنامههای خود استفاده کنند. اما در شرایط فعلی محدودکردن داعش را بهعنوان هدفی مهم دنبال میکنند و دنیا در انتظار است تا نتیجه فعالیت ائتلاف ضدداعش را به نظاره بنشیند.
پرونده هستهای ایران از سال۲۰۰۳ بهعنوان یکی از مباحث بسیار مهم مطرح است و در نظام بینالملل تاثیرگذار؛ پیروزی جمهوریخوهان انتخابات میاندورهای آمریکا در روند تعاملی یک سال اخیر چه تاثیری میگذارد؛ تاثیری مثبت دارد یا منفی؟
آنچه مشخص است، همانطور که در پاسخ به پرسشهای قبلی گفتم، جمهوریخواهان شدیدا دنبال این هستند تا پرونده هستهای حالاحالاها باز بماند و دنیا همچنان درگیر ایرانی باشد که سیاستهای هستهایاش زیر سوال است. اما اوباما در مذاکرات هستهای نشان داده که بهطور جدی خواستار رفع مشکل است. رییسجمهور آمریکا بارها اعلام کرده که «توافق هستهای» را دنبال میکند، چراکه از این طریق میتواند با قطعیت خاصی از کارنامه سیاستخارجی دولتش دفاع کند. اما طیف رقیب که به افراطیگری عادت داشته و نشان داده که تندروی را دوست دارد، خواهان این است تا با ایرانستیزی و ایرانهراسی همچنان فشار بیشتری به جمهوری اسلامی وارد کند. پس حالا که آنها در انتخابات کنگره برنده شدهاند، هرکاری انجام خواهند داد تا ایران نتواند به حق طبیعی خود در فناوری هستهای برسد.
چه نتیجهای از این گفتوگو میتوان گرفت؟
با توجه به اینکه کنگره و سنا از سال2015 با شرایطی کاملا متفاوت تصمیمگیری خواهند کرد، میتوان اینطور گفت که وتو تنها ابزار اوباما در دوسال پایانی است.
کمتر از یکماه دیگر جلسات کنگره و سنا با اکثریت جمهوریخواه تشکیل میشود؛ این یعنی آغاز چالشی جدی برای اوباما؟
بههرحال اینکه دولتها با نهادهای نظارتی و تصمیم دیگری همسویی سیاسی داشته باشند، فرصت خوبی به آنها میدهد تا بتوانند در آرامش بیشتری سیاستهای تعیین شده را پیگیری کنند. اوباما در دوسال اخیر از این موهبت برخوردار بود. اما در دوسال پایانی حضورش در کاخسفید شرایطی متفاوت را تجربه خواهد کرد. پس استفاده شما از واژه «چالش» منطبق با واقعیت است.
در آمریکا در دوسال پایانی رییسجمهور را «اردک لنگ» مینامند. احتمال دارد که اوباما نسبت به آنچه اتفاق میافتد، مانند گذشته حساسیت نداشته باشد؟
این برداشتی بسیار غلط است که بنا بهدلیل نامشخصی در ایالاتمتحده رایج شده است. اوباما نمیتواند در انتخابات بعدی ثبتنام کند، اما برایش مهم است که یکدموکرات را بهعنوان جانشین خود در کاخسفید ببیند. دقیقا به همین دلیل تاکید میکنم که او همچنان در تلاش خواهد بود تا از هر امکان یا پتانسیلی برای اجراییکردن برنامههایش استفاده کند.
پس باید منتظر این باشیم تا اوباما در دوسال پایانی حضورش در راس دولت از فرصت قانونی «وتو» استفاده کند.
بله. البته وتو اختیاری است که تحت شرایطی به رییسجمهور این اجازه را میدهد تا مصوبات کنگره را نپذیرد.
تحت چه شرایطی؟
وتو در شرایطی امکانپذیر است که رای کمتر از دوسوم مجلس با نظر رییسجمهور همخوان باشد. به همین دلیل باید گفت که وتو هم قواعدی دارد و اینطور نیست که رییسجمهور هر زمان که بخواهد، مصوبات کنگره را کانلمیکن کند.
فارغ از «حق قانونی»، استفاده از وتو هزینه سیاسی دارد؟
این دیگر به تشخیص شخص باراک اوباما بستگی دارد که آیا از وتو استفاده کند و آیا اصولا بحث مورد اختلاف به قدری اهمیت دارد که بخواهد از طریق وتو به خواستهاش برسد یا نه. در کل وتوی رای کنگره، توسط رییس دولت به هرحال نشانه خوبی برای فضای سیاسی و مدیریتی آمریکا نخواهد بود. با این وجود بهنظر میرسد که رییسجمهوری تمایل چندانی برای استفاده از این اختیار خود نداشته باشد.
حتی در پرونده هستهای ایران که برای آمریکا اهمیت زیادی دارد؟
شاید اوباما این تحلیل را داشته باشد که حلوفصل پرونده هستهای ایران ارزشش را دارد که بخواهد نظر کنگره را با وتو خنثی کند. نکته مشخص این است که برای او خیلی اهمیت دارد که در دوران ریاستجمهوریاش، فضای هستهای بعد از 11سال، فضایی توام با تفاهم شود تا او و حزب متبوعش بتوانند از این اتفاق احتمالی بهعنوان برگبرندهای بزرگ و ارزشمند در انتخابات2016 استفاده کنند. به همین دلیل پرونده هستهای یکی از مواردی است که اگر رای صادره درباره این مساله با کمتر از دوسوم آرا تصویب شود، اوباما قطعا و حتما آن را وتو خواهد کرد.
از حقوتو که بگذریم، اینکه جمهوریخواهان در انتخابات ماه گذشته برنده شدند، تا چه حد برای فضای سیاسی ایالاتمتحده اهمیت داشت؟
هم جمهوریخواهان و هم دموکراتها شدیدا دنبال آن بودند تا با برندهشدن در انتخابات بتوانند برنامههای خود را در فضایی مطلوب پیگیری کنند و اهدافشان را عملیشده ببینند. به همینخاطر باید اینطور گفت که انتخابات کنگره انتخاباتی جدی بود و هرکدام از دوطیف تلاش زیادی را برای تصاحب کرسیهای کنگره از خود نشان دادند که خب، جمهوریخواهان توانستند در کنگره موقعیت بهتری به دست آورند و همچنین اکثریت سنا را هم از آن خود کنند. نکته این است که جمهوریخواهانی که دولت را در دست رقیب میدیدند، انگیزه بالایی برای برندهشدن داشتند و دموکراتها که کاخسفیدنشین هم هستند، دلایلی داشتند که بخواهند برای پیروزشدن در انتخابات کنگره تلاش کنند. جمهوریخواهان با این هدف چشم به تمدید موقعیتشان در کنگره داشتند که مقدمات را برای برندهشدن در انتخابات۲۰۱۶ ریاستجمهوری فراهم میکند تا بتوانند بعد از هشتسال دوباره کاخسفید را از آن خود کنند و زمام امور را بهطور تماموکمال در دست بگیرند.
در چنین شرایطی آیا دموکراتها میتوانند همچنان امید داشته باشند که کنترل کاخسفید را در انتخابات2016 ریاستجمهوری به رقیب واگذار نکنند؟
جمهوریخواهان شدیدا دنبال آن هستند تا برنامههای اوباما به بنبست برسد تا بلکه بعد از هشتسال غیبت، در سال۲۰۱۶ دوباره بر مسند قدرت تکیه بزنند. این گروه، دولت فعلی آمریکا را در هدف مهمی چون «امنیتخاورمیانه» کاملا شکستخورده معرفی میکند و همچنین هر اقدامی را انجام میدهد تا مساله پرونده هستهای جمهوریاسلامی همچنان لاینحل بماند تا از این مساله نیز در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا بهنفع خود بهره ببرند. به همین دلیل میتوان تاکید کرد که برای باراک اوباما مهم بود که حزب متبوعش اکثریت کنگره را به دست آورد و حالا که نتیجه، نتیجهای نامطلوب برای او شد، اوباما در دوسال پایانی دولتش دشواریهایی را تجربه خواهد کرد.
جمهوریخواهان حالا هم کنگره را بهطور تماموکمال در اختیار دارند و هم سنا را، از منظر شما، واکنش اوباما به شرایط جدید چیست. با جمهوریخواهان تعامل میکند یا در برابر آنان قرار میگیرد؟
بالاخره در مسایل سیاسی و تبلیغاتی دموکراتها با جمهوریخواهان در تقابل همیشگی هستند. اما نکته مهم این است که برخی موارد، جنبه قانونی نیز پیدا میکند. مثلا امکان دارد کنگره قانونی را تصویب کند که با نگاه دولت در تضاد باشد که بهدلیل اختیارات زیاد رییسجمهوری، اوباما میتواند تصمیمهای مجلس را نادیده بگیرد. در هر صورت این نوع رقابت همیشه بوده است و دو گروه میدانند که چطور با هم رفتار کنند.
مسایل اقتصادی بهویژه قانون بیمه درمانی اوباما موسوم به «اوباماکر» برای آمریکاییها بسیار پراهمیت است. این قانون دولت اوباما را حتی به تعطیلی کشاند. حزب دموکرات تا چه اندازه میتواند در انتخابات2016 به آرای مردم طبقه متوسط تکیه کند؟
قانون بیمه همگانی از همان ابتدا برای اوباما اهمیت فوقالعادهای داشت و حتی او را در تقابل جدی با جمهوریخواهان قرار داد. پس در هرشرایطی این قانون توسط اوباما جدی گرفته میشود. رییسجمهور آمریکا تا به امروز بهخوبی توانسته است برنامههایش درباره مسالههای مهمی مانند بیمه همگانی را اجرایی کند. بههرحال اوباما میتواند از طریق بیمه همگانی، رای و نظر لایههای مختلف جامعه را به سمت خود هدایت کند. به همین دلیل حزب دموکرات دنبال این است تا از طریق این قانون مهم، آرای قشر فرودست آمریکا را بهنفع خود و حزب متبوعش مصادره کند.
اگر مسایل داخلی را نادیده بگیریم. نتیجه این انتخابات تا چه اندازه سیاستهای خارجی آمریکا را دستخوش تغییر میکند؟
بههرحال کنگره در نظام تصمیمگیری و اجرایی آمریکا جایگاه فاخری دارد و دقیقا به همین دلیل حتما شاهد تغییراتی جدی در سیاست خارجی ایالاتمتحده خواهیم بود.
میتوان گفت که برندهشدن جمهوریخواهان در انتخابات کنگره آمریکا برای کشورهای دیگر مهم است؟
صددرصد. نگاه جمهوریخواهان به آنچه در نظام بینالملل وجود دارد با تحلیلی که دموکراتها از اتفاقات دارند، متفاوت است. در حوادث و اتفاقات مختلف شاهد این هستیم که دموکراتها نسبت به رقیب بیشتر به تعامل و توافق توجه نشان میدهند و دقیقا به همین دلیل نتیجه انتخابات کنگره تنها فقط برای آمریکا اهمیت ندارد.
دموکراتها در مسایل سیاستخارجی نسبت به جمهوریخواهان مواضع نرمتری دارند.
این گفته شما صحیح است. شواهد نشان میدهد که اوباما در این مساله و کلا هرموضوع دیگری رفتاری پختهتر و عاقلانهتر از خود بروز میدهد. بهعنوان مثال بهرسمیتشناختن مذاکرات صلح است که نشان میدهد در برهه فعلی، کاخسفید حل مشکل را دنبال میکند. با این حال باید گفت استراتژی صلح خاورمیانه اوباما را، «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسراییل با رفتارهای آنچنانیاش عقیم کرد. الان هم دیده میشود که رییسجمهور آمریکا عملا در اجرای خیلی از برنامههایش ناکام مانده است و نتوانسته در توقف شهرکسازی اسراییلیها موفق باشد. این در حالی است که شرط اصلی «محمود عباس»، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین برای هر مذاکرهای این مساله است. این موضوع باعث میشود تا افکارعمومی اینطور نتیجهگیری کند که آمریکا و غرب با وجود داعیههایی که برای دفاع از دموکراسی و حقوقبشر دارند، در اختلاف فلسطین و اسراییل، اصول مطرحشده را بهراحتی نادیده میگیرند.
بنابراین میتوان اینطور گفت که با پیروزی جمهوریخواهان در هر دومجلس، مساله صلح فلسطین و اسراییل وارد فاز جدیدی شده است؟
ببینید! واقعیت موجود و البته غیرقابل کتمان، این است؛ نگاهی که جمهوریخواهان به اختلاف و شرایط موجود بین اسراییل و فلسطین دارند، با تحلیل دموکراتها درباره این موضوع مهم نظام بینالملل تفاوت چندانی ندارد و در هر شرایطی آمریکا تلاش زیادی در راستای منافع اسراییل انجام میدهد و هروقت قطعنامهای بهنفع فلسطین از سوی مجامع رسمی و بینالمللی صادر میشود، بهطور آشکار موضعگیری میکند تا بتوان اینطور گفت که آمریکا در هر حالتی صددرصد حامی رژیمصهیونیستی است.
درباره ائتلاف ضدداعش چطور؟ اوباما در خصوص عراق و سوریه با کنگره جمهوریخواه همراهی میکند یا همچنان بر نظرات خود تاکید میکند؟
ائتلاف ضدداعش چه با اقتدار جمهوریخواهان و چه با متننشینی دموکراتها بهطور کاملا جدی و برنامهریزیشدهای پیگیری خواهد شد. چراکه آمریکا داعش را مانند «القاعده» تهدیدی برای امنیت خود و جهان قلمداد میکند. دقیقا به همین دلیل است که آنها در هر شرایطی برای مقابله با داعش اهتمام میورزند و آن را بهعنوان یک «باید» دنبال میکنند و اصرار دارند. تا همان برخوردهایی را که با القاعده داشتند با داعشیها هم داشته باشند. البته سیاستورزی آمریکاییها بهگونهای است که آنها را مجاب میکند تا نوعی رفتار کنند که حتی در صورت لزوم از داعش به نفع منافع و برنامههای خود استفاده کنند. اما در شرایط فعلی محدودکردن داعش را بهعنوان هدفی مهم دنبال میکنند و دنیا در انتظار است تا نتیجه فعالیت ائتلاف ضدداعش را به نظاره بنشیند.
پرونده هستهای ایران از سال۲۰۰۳ بهعنوان یکی از مباحث بسیار مهم مطرح است و در نظام بینالملل تاثیرگذار؛ پیروزی جمهوریخوهان انتخابات میاندورهای آمریکا در روند تعاملی یک سال اخیر چه تاثیری میگذارد؛ تاثیری مثبت دارد یا منفی؟
آنچه مشخص است، همانطور که در پاسخ به پرسشهای قبلی گفتم، جمهوریخواهان شدیدا دنبال این هستند تا پرونده هستهای حالاحالاها باز بماند و دنیا همچنان درگیر ایرانی باشد که سیاستهای هستهایاش زیر سوال است. اما اوباما در مذاکرات هستهای نشان داده که بهطور جدی خواستار رفع مشکل است. رییسجمهور آمریکا بارها اعلام کرده که «توافق هستهای» را دنبال میکند، چراکه از این طریق میتواند با قطعیت خاصی از کارنامه سیاستخارجی دولتش دفاع کند. اما طیف رقیب که به افراطیگری عادت داشته و نشان داده که تندروی را دوست دارد، خواهان این است تا با ایرانستیزی و ایرانهراسی همچنان فشار بیشتری به جمهوری اسلامی وارد کند. پس حالا که آنها در انتخابات کنگره برنده شدهاند، هرکاری انجام خواهند داد تا ایران نتواند به حق طبیعی خود در فناوری هستهای برسد.
چه نتیجهای از این گفتوگو میتوان گرفت؟
با توجه به اینکه کنگره و سنا از سال2015 با شرایطی کاملا متفاوت تصمیمگیری خواهند کرد، میتوان اینطور گفت که وتو تنها ابزار اوباما در دوسال پایانی است.
حالا که در ایالاتمتحدهآمریکا جریان رقیب ساکنان کاخسفید توانسته است در انتخابات به توفیق برسد و جمهوریخواهان هم کنگره و هم سنا را در دست خود دارند، دنیا منتظر ژانویه2015 است تا ببیند تغییرات محتمل در فضای قانونگذاری آمریکایی چه تبعاتی برای دو طیف مهم در داخل و همچنین چه تاثیری بر برنامههای «باراک اوباما»، رییسجمهور آمریکا و البته بر نظام بینالملل خواهد گذاشت. نکته مشخص و معلوم اما آن است که اوباما در شرایطی شمارش معکوس را برای بیرونرفتن از کاخسفید شروع کرده است که در دوسال پایانی دولتش، با کنگرهای ناهمسو مواجه است تا سرنوشت پروندههای مهمی چون هستهای ایران، بیمه همگانی و... در ابهام قرار بگیرد. البته طبق قانون اساسی، رییس جمهوری ایالات متحده آمریکا ابزاری به نام «وتو» دارد تا از این طریق بتواند رای و نظر خود را به کرسی بنشاند. اوباما چقدر مجبور به استفاده از این فرصت قانونی خود خواهد شد؟ وتو در چه شرایطی امکانپذیر است؟ و پرسشهایی از این قبیل که بهانه گفتوگوی «شرق» با محمد صدر است. این کارشناس مسایل بینالملل و معاون وزیر خارجه در دولت «سیدمحمد خاتمی»، رییسجمهور سابق ایران با گفتن
اینکه «وتو هم قواعدی دارد و اینطور نیست که رییسجمهور آمریکا هر زمان که بخواهد، مصوبات کنگره را کانلمیکن کند.» به پرسشهای مطرحشده پاسخ میگوید:
کمتر از یکماه دیگر جلسات کنگره و سنا با اکثریت جمهوریخواه تشکیل میشود؛ این یعنی آغاز چالشی جدی برای اوباما؟
بههرحال اینکه دولتها با نهادهای نظارتی و تصمیم دیگری همسویی سیاسی داشته باشند، فرصت خوبی به آنها میدهد تا بتوانند در آرامش بیشتری سیاستهای تعیین شده را پیگیری کنند. اوباما در دوسال اخیر از این موهبت برخوردار بود. اما در دوسال پایانی حضورش در کاخسفید شرایطی متفاوت را تجربه خواهد کرد. پس استفاده شما از واژه «چالش» منطبق با واقعیت است.
در آمریکا در دوسال پایانی رییسجمهور را «اردک لنگ» مینامند. احتمال دارد که اوباما نسبت به آنچه اتفاق میافتد، مانند گذشته حساسیت نداشته باشد؟
این برداشتی بسیار غلط است که بنا بهدلیل نامشخصی در ایالاتمتحده رایج شده است. اوباما نمیتواند در انتخابات بعدی ثبتنام کند، اما برایش مهم است که یکدموکرات را بهعنوان جانشین خود در کاخسفید ببیند. دقیقا به همین دلیل تاکید میکنم که او همچنان در تلاش خواهد بود تا از هر امکان یا پتانسیلی برای اجراییکردن برنامههایش استفاده کند.
پس باید منتظر این باشیم تا اوباما در دوسال پایانی حضورش در راس دولت از فرصت قانونی «وتو» استفاده کند.
بله. البته وتو اختیاری است که تحت شرایطی به رییسجمهور این اجازه را میدهد تا مصوبات کنگره را نپذیرد.
تحت چه شرایطی؟
وتو در شرایطی امکانپذیر است که رای کمتر از دوسوم مجلس با نظر رییسجمهور همخوان باشد. به همین دلیل باید گفت که وتو هم قواعدی دارد و اینطور نیست که رییسجمهور هر زمان که بخواهد، مصوبات کنگره را کانلمیکن کند.
فارغ از «حق قانونی»، استفاده از وتو هزینه سیاسی دارد؟
این دیگر به تشخیص شخص باراک اوباما بستگی دارد که آیا از وتو استفاده کند و آیا اصولا بحث مورد اختلاف به قدری اهمیت دارد که بخواهد از طریق وتو به خواستهاش برسد یا نه. در کل وتوی رای کنگره، توسط رییس دولت به هرحال نشانه خوبی برای فضای سیاسی و مدیریتی آمریکا نخواهد بود. با این وجود بهنظر میرسد که رییسجمهوری تمایل چندانی برای استفاده از این اختیار خود نداشته باشد.
حتی در پرونده هستهای ایران که برای آمریکا اهمیت زیادی دارد؟
شاید اوباما این تحلیل را داشته باشد که حلوفصل پرونده هستهای ایران ارزشش را دارد که بخواهد نظر کنگره را با وتو خنثی کند. نکته مشخص این است که برای او خیلی اهمیت دارد که در دوران ریاستجمهوریاش، فضای هستهای بعد از 11سال، فضایی توام با تفاهم شود تا او و حزب متبوعش بتوانند از این اتفاق احتمالی بهعنوان برگبرندهای بزرگ و ارزشمند در انتخابات2016 استفاده کنند. به همین دلیل پرونده هستهای یکی از مواردی است که اگر رای صادره درباره این مساله با کمتر از دوسوم آرا تصویب شود، اوباما قطعا و حتما آن را وتو خواهد کرد.
از حقوتو که بگذریم، اینکه جمهوریخواهان در انتخابات ماه گذشته برنده شدند، تا چه حد برای فضای سیاسی ایالاتمتحده اهمیت داشت؟
هم جمهوریخواهان و هم دموکراتها شدیدا دنبال آن بودند تا با برندهشدن در انتخابات بتوانند برنامههای خود را در فضایی مطلوب پیگیری کنند و اهدافشان را عملیشده ببینند. به همینخاطر باید اینطور گفت که انتخابات کنگره انتخاباتی جدی بود و هرکدام از دوطیف تلاش زیادی را برای تصاحب کرسیهای کنگره از خود نشان دادند که خب، جمهوریخواهان توانستند در کنگره موقعیت بهتری به دست آورند و همچنین اکثریت سنا را هم از آن خود کنند. نکته این است که جمهوریخواهانی که دولت را در دست رقیب میدیدند، انگیزه بالایی برای برندهشدن داشتند و دموکراتها که کاخسفیدنشین هم هستند، دلایلی داشتند که بخواهند برای پیروزشدن در انتخابات کنگره تلاش کنند. جمهوریخواهان با این هدف چشم به تمدید موقعیتشان در کنگره داشتند که مقدمات را برای برندهشدن در انتخابات۲۰۱۶ ریاستجمهوری فراهم میکند تا بتوانند بعد از هشتسال دوباره کاخسفید را از آن خود کنند و زمام امور را بهطور تماموکمال در دست بگیرند.
در چنین شرایطی آیا دموکراتها میتوانند همچنان امید داشته باشند که کنترل کاخسفید را در انتخابات2016 ریاستجمهوری به رقیب واگذار نکنند؟
جمهوریخواهان شدیدا دنبال آن هستند تا برنامههای اوباما به بنبست برسد تا بلکه بعد از هشتسال غیبت، در سال۲۰۱۶ دوباره بر مسند قدرت تکیه بزنند. این گروه، دولت فعلی آمریکا را در هدف مهمی چون «امنیتخاورمیانه» کاملا شکستخورده معرفی میکند و همچنین هر اقدامی را انجام میدهد تا مساله پرونده هستهای جمهوریاسلامی همچنان لاینحل بماند تا از این مساله نیز در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا بهنفع خود بهره ببرند. به همین دلیل میتوان تاکید کرد که برای باراک اوباما مهم بود که حزب متبوعش اکثریت کنگره را به دست آورد و حالا که نتیجه، نتیجهای نامطلوب برای او شد، اوباما در دوسال پایانی دولتش دشواریهایی را تجربه خواهد کرد.
جمهوریخواهان حالا هم کنگره را بهطور تماموکمال در اختیار دارند و هم سنا را، از منظر شما، واکنش اوباما به شرایط جدید چیست. با جمهوریخواهان تعامل میکند یا در برابر آنان قرار میگیرد؟
بالاخره در مسایل سیاسی و تبلیغاتی دموکراتها با جمهوریخواهان در تقابل همیشگی هستند. اما نکته مهم این است که برخی موارد، جنبه قانونی نیز پیدا میکند. مثلا امکان دارد کنگره قانونی را تصویب کند که با نگاه دولت در تضاد باشد که بهدلیل اختیارات زیاد رییسجمهوری، اوباما میتواند تصمیمهای مجلس را نادیده بگیرد. در هر صورت این نوع رقابت همیشه بوده است و دو گروه میدانند که چطور با هم رفتار کنند.
مسایل اقتصادی بهویژه قانون بیمه درمانی اوباما موسوم به «اوباماکر» برای آمریکاییها بسیار پراهمیت است. این قانون دولت اوباما را حتی به تعطیلی کشاند. حزب دموکرات تا چه اندازه میتواند در انتخابات2016 به آرای مردم طبقه متوسط تکیه کند؟
قانون بیمه همگانی از همان ابتدا برای اوباما اهمیت فوقالعادهای داشت و حتی او را در تقابل جدی با جمهوریخواهان قرار داد. پس در هرشرایطی این قانون توسط اوباما جدی گرفته میشود. رییسجمهور آمریکا تا به امروز بهخوبی توانسته است برنامههایش درباره مسالههای مهمی مانند بیمه همگانی را اجرایی کند. بههرحال اوباما میتواند از طریق بیمه همگانی، رای و نظر لایههای مختلف جامعه را به سمت خود هدایت کند. به همین دلیل حزب دموکرات دنبال این است تا از طریق این قانون مهم، آرای قشر فرودست آمریکا را بهنفع خود و حزب متبوعش مصادره کند.
اگر مسایل داخلی را نادیده بگیریم. نتیجه این انتخابات تا چه اندازه سیاستهای خارجی آمریکا را دستخوش تغییر میکند؟
بههرحال کنگره در نظام تصمیمگیری و اجرایی آمریکا جایگاه فاخری دارد و دقیقا به همین دلیل حتما شاهد تغییراتی جدی در سیاست خارجی ایالاتمتحده خواهیم بود.
میتوان گفت که برندهشدن جمهوریخواهان در انتخابات کنگره آمریکا برای کشورهای دیگر مهم است؟
صددرصد. نگاه جمهوریخواهان به آنچه در نظام بینالملل وجود دارد با تحلیلی که دموکراتها از اتفاقات دارند، متفاوت است. در حوادث و اتفاقات مختلف شاهد این هستیم که دموکراتها نسبت به رقیب بیشتر به تعامل و توافق توجه نشان میدهند و دقیقا به همین دلیل نتیجه انتخابات کنگره تنها فقط برای آمریکا اهمیت ندارد.
دموکراتها در مسایل سیاستخارجی نسبت به جمهوریخواهان مواضع نرمتری دارند.
این گفته شما صحیح است. شواهد نشان میدهد که اوباما در این مساله و کلا هرموضوع دیگری رفتاری پختهتر و عاقلانهتر از خود بروز میدهد. بهعنوان مثال بهرسمیتشناختن مذاکرات صلح است که نشان میدهد در برهه فعلی، کاخسفید حل مشکل را دنبال میکند. با این حال باید گفت استراتژی صلح خاورمیانه اوباما را، «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسراییل با رفتارهای آنچنانیاش عقیم کرد. الان هم دیده میشود که رییسجمهور آمریکا عملا در اجرای خیلی از برنامههایش ناکام مانده است و نتوانسته در توقف شهرکسازی اسراییلیها موفق باشد. این در حالی است که شرط اصلی «محمود عباس»، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین برای هر مذاکرهای این مساله است. این موضوع باعث میشود تا افکارعمومی اینطور نتیجهگیری کند که آمریکا و غرب با وجود داعیههایی که برای دفاع از دموکراسی و حقوقبشر دارند، در اختلاف فلسطین و اسراییل، اصول مطرحشده را بهراحتی نادیده میگیرند.
بنابراین میتوان اینطور گفت که با پیروزی جمهوریخواهان در هر دومجلس، مساله صلح فلسطین و اسراییل وارد فاز جدیدی شده است؟
ببینید! واقعیت موجود و البته غیرقابل کتمان، این است؛ نگاهی که جمهوریخواهان به اختلاف و شرایط موجود بین اسراییل و فلسطین دارند، با تحلیل دموکراتها درباره این موضوع مهم نظام بینالملل تفاوت چندانی ندارد و در هر شرایطی آمریکا تلاش زیادی در راستای منافع اسراییل انجام میدهد و هروقت قطعنامهای بهنفع فلسطین از سوی مجامع رسمی و بینالمللی صادر میشود، بهطور آشکار موضعگیری میکند تا بتوان اینطور گفت که آمریکا در هر حالتی صددرصد حامی رژیمصهیونیستی است.
درباره ائتلاف ضدداعش چطور؟ اوباما در خصوص عراق و سوریه با کنگره جمهوریخواه همراهی میکند یا همچنان بر نظرات خود تاکید میکند؟
ائتلاف ضدداعش چه با اقتدار جمهوریخواهان و چه با متننشینی دموکراتها بهطور کاملا جدی و برنامهریزیشدهای پیگیری خواهد شد. چراکه آمریکا داعش را مانند «القاعده» تهدیدی برای امنیت خود و جهان قلمداد میکند. دقیقا به همین دلیل است که آنها در هر شرایطی برای مقابله با داعش اهتمام میورزند و آن را بهعنوان یک «باید» دنبال میکنند و اصرار دارند. تا همان برخوردهایی را که با القاعده داشتند با داعشیها هم داشته باشند. البته سیاستورزی آمریکاییها بهگونهای است که آنها را مجاب میکند تا نوعی رفتار کنند که حتی در صورت لزوم از داعش به نفع منافع و برنامههای خود استفاده کنند. اما در شرایط فعلی محدودکردن داعش را بهعنوان هدفی مهم دنبال میکنند و دنیا در انتظار است تا نتیجه فعالیت ائتلاف ضدداعش را به نظاره بنشیند.
پرونده هستهای ایران از سال۲۰۰۳ بهعنوان یکی از مباحث بسیار مهم مطرح است و در نظام بینالملل تاثیرگذار؛ پیروزی جمهوریخوهان انتخابات میاندورهای آمریکا در روند تعاملی یک سال اخیر چه تاثیری میگذارد؛ تاثیری مثبت دارد یا منفی؟
آنچه مشخص است، همانطور که در پاسخ به پرسشهای قبلی گفتم، جمهوریخواهان شدیدا دنبال این هستند تا پرونده هستهای حالاحالاها باز بماند و دنیا همچنان درگیر ایرانی باشد که سیاستهای هستهایاش زیر سوال است. اما اوباما در مذاکرات هستهای نشان داده که بهطور جدی خواستار رفع مشکل است. رییسجمهور آمریکا بارها اعلام کرده که «توافق هستهای» را دنبال میکند، چراکه از این طریق میتواند با قطعیت خاصی از کارنامه سیاستخارجی دولتش دفاع کند. اما طیف رقیب که به افراطیگری عادت داشته و نشان داده که تندروی را دوست دارد، خواهان این است تا با ایرانستیزی و ایرانهراسی همچنان فشار بیشتری به جمهوری اسلامی وارد کند. پس حالا که آنها در انتخابات کنگره برنده شدهاند، هرکاری انجام خواهند داد تا ایران نتواند به حق طبیعی خود در فناوری هستهای برسد.
چه نتیجهای از این گفتوگو میتوان گرفت؟
با توجه به اینکه کنگره و سنا از سال2015 با شرایطی کاملا متفاوت تصمیمگیری خواهند کرد، میتوان اینطور گفت که وتو تنها ابزار اوباما در دوسال پایانی است.
کمتر از یکماه دیگر جلسات کنگره و سنا با اکثریت جمهوریخواه تشکیل میشود؛ این یعنی آغاز چالشی جدی برای اوباما؟
بههرحال اینکه دولتها با نهادهای نظارتی و تصمیم دیگری همسویی سیاسی داشته باشند، فرصت خوبی به آنها میدهد تا بتوانند در آرامش بیشتری سیاستهای تعیین شده را پیگیری کنند. اوباما در دوسال اخیر از این موهبت برخوردار بود. اما در دوسال پایانی حضورش در کاخسفید شرایطی متفاوت را تجربه خواهد کرد. پس استفاده شما از واژه «چالش» منطبق با واقعیت است.
در آمریکا در دوسال پایانی رییسجمهور را «اردک لنگ» مینامند. احتمال دارد که اوباما نسبت به آنچه اتفاق میافتد، مانند گذشته حساسیت نداشته باشد؟
این برداشتی بسیار غلط است که بنا بهدلیل نامشخصی در ایالاتمتحده رایج شده است. اوباما نمیتواند در انتخابات بعدی ثبتنام کند، اما برایش مهم است که یکدموکرات را بهعنوان جانشین خود در کاخسفید ببیند. دقیقا به همین دلیل تاکید میکنم که او همچنان در تلاش خواهد بود تا از هر امکان یا پتانسیلی برای اجراییکردن برنامههایش استفاده کند.
پس باید منتظر این باشیم تا اوباما در دوسال پایانی حضورش در راس دولت از فرصت قانونی «وتو» استفاده کند.
بله. البته وتو اختیاری است که تحت شرایطی به رییسجمهور این اجازه را میدهد تا مصوبات کنگره را نپذیرد.
تحت چه شرایطی؟
وتو در شرایطی امکانپذیر است که رای کمتر از دوسوم مجلس با نظر رییسجمهور همخوان باشد. به همین دلیل باید گفت که وتو هم قواعدی دارد و اینطور نیست که رییسجمهور هر زمان که بخواهد، مصوبات کنگره را کانلمیکن کند.
فارغ از «حق قانونی»، استفاده از وتو هزینه سیاسی دارد؟
این دیگر به تشخیص شخص باراک اوباما بستگی دارد که آیا از وتو استفاده کند و آیا اصولا بحث مورد اختلاف به قدری اهمیت دارد که بخواهد از طریق وتو به خواستهاش برسد یا نه. در کل وتوی رای کنگره، توسط رییس دولت به هرحال نشانه خوبی برای فضای سیاسی و مدیریتی آمریکا نخواهد بود. با این وجود بهنظر میرسد که رییسجمهوری تمایل چندانی برای استفاده از این اختیار خود نداشته باشد.
حتی در پرونده هستهای ایران که برای آمریکا اهمیت زیادی دارد؟
شاید اوباما این تحلیل را داشته باشد که حلوفصل پرونده هستهای ایران ارزشش را دارد که بخواهد نظر کنگره را با وتو خنثی کند. نکته مشخص این است که برای او خیلی اهمیت دارد که در دوران ریاستجمهوریاش، فضای هستهای بعد از 11سال، فضایی توام با تفاهم شود تا او و حزب متبوعش بتوانند از این اتفاق احتمالی بهعنوان برگبرندهای بزرگ و ارزشمند در انتخابات2016 استفاده کنند. به همین دلیل پرونده هستهای یکی از مواردی است که اگر رای صادره درباره این مساله با کمتر از دوسوم آرا تصویب شود، اوباما قطعا و حتما آن را وتو خواهد کرد.
از حقوتو که بگذریم، اینکه جمهوریخواهان در انتخابات ماه گذشته برنده شدند، تا چه حد برای فضای سیاسی ایالاتمتحده اهمیت داشت؟
هم جمهوریخواهان و هم دموکراتها شدیدا دنبال آن بودند تا با برندهشدن در انتخابات بتوانند برنامههای خود را در فضایی مطلوب پیگیری کنند و اهدافشان را عملیشده ببینند. به همینخاطر باید اینطور گفت که انتخابات کنگره انتخاباتی جدی بود و هرکدام از دوطیف تلاش زیادی را برای تصاحب کرسیهای کنگره از خود نشان دادند که خب، جمهوریخواهان توانستند در کنگره موقعیت بهتری به دست آورند و همچنین اکثریت سنا را هم از آن خود کنند. نکته این است که جمهوریخواهانی که دولت را در دست رقیب میدیدند، انگیزه بالایی برای برندهشدن داشتند و دموکراتها که کاخسفیدنشین هم هستند، دلایلی داشتند که بخواهند برای پیروزشدن در انتخابات کنگره تلاش کنند. جمهوریخواهان با این هدف چشم به تمدید موقعیتشان در کنگره داشتند که مقدمات را برای برندهشدن در انتخابات۲۰۱۶ ریاستجمهوری فراهم میکند تا بتوانند بعد از هشتسال دوباره کاخسفید را از آن خود کنند و زمام امور را بهطور تماموکمال در دست بگیرند.
در چنین شرایطی آیا دموکراتها میتوانند همچنان امید داشته باشند که کنترل کاخسفید را در انتخابات2016 ریاستجمهوری به رقیب واگذار نکنند؟
جمهوریخواهان شدیدا دنبال آن هستند تا برنامههای اوباما به بنبست برسد تا بلکه بعد از هشتسال غیبت، در سال۲۰۱۶ دوباره بر مسند قدرت تکیه بزنند. این گروه، دولت فعلی آمریکا را در هدف مهمی چون «امنیتخاورمیانه» کاملا شکستخورده معرفی میکند و همچنین هر اقدامی را انجام میدهد تا مساله پرونده هستهای جمهوریاسلامی همچنان لاینحل بماند تا از این مساله نیز در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا بهنفع خود بهره ببرند. به همین دلیل میتوان تاکید کرد که برای باراک اوباما مهم بود که حزب متبوعش اکثریت کنگره را به دست آورد و حالا که نتیجه، نتیجهای نامطلوب برای او شد، اوباما در دوسال پایانی دولتش دشواریهایی را تجربه خواهد کرد.
جمهوریخواهان حالا هم کنگره را بهطور تماموکمال در اختیار دارند و هم سنا را، از منظر شما، واکنش اوباما به شرایط جدید چیست. با جمهوریخواهان تعامل میکند یا در برابر آنان قرار میگیرد؟
بالاخره در مسایل سیاسی و تبلیغاتی دموکراتها با جمهوریخواهان در تقابل همیشگی هستند. اما نکته مهم این است که برخی موارد، جنبه قانونی نیز پیدا میکند. مثلا امکان دارد کنگره قانونی را تصویب کند که با نگاه دولت در تضاد باشد که بهدلیل اختیارات زیاد رییسجمهوری، اوباما میتواند تصمیمهای مجلس را نادیده بگیرد. در هر صورت این نوع رقابت همیشه بوده است و دو گروه میدانند که چطور با هم رفتار کنند.
مسایل اقتصادی بهویژه قانون بیمه درمانی اوباما موسوم به «اوباماکر» برای آمریکاییها بسیار پراهمیت است. این قانون دولت اوباما را حتی به تعطیلی کشاند. حزب دموکرات تا چه اندازه میتواند در انتخابات2016 به آرای مردم طبقه متوسط تکیه کند؟
قانون بیمه همگانی از همان ابتدا برای اوباما اهمیت فوقالعادهای داشت و حتی او را در تقابل جدی با جمهوریخواهان قرار داد. پس در هرشرایطی این قانون توسط اوباما جدی گرفته میشود. رییسجمهور آمریکا تا به امروز بهخوبی توانسته است برنامههایش درباره مسالههای مهمی مانند بیمه همگانی را اجرایی کند. بههرحال اوباما میتواند از طریق بیمه همگانی، رای و نظر لایههای مختلف جامعه را به سمت خود هدایت کند. به همین دلیل حزب دموکرات دنبال این است تا از طریق این قانون مهم، آرای قشر فرودست آمریکا را بهنفع خود و حزب متبوعش مصادره کند.
اگر مسایل داخلی را نادیده بگیریم. نتیجه این انتخابات تا چه اندازه سیاستهای خارجی آمریکا را دستخوش تغییر میکند؟
بههرحال کنگره در نظام تصمیمگیری و اجرایی آمریکا جایگاه فاخری دارد و دقیقا به همین دلیل حتما شاهد تغییراتی جدی در سیاست خارجی ایالاتمتحده خواهیم بود.
میتوان گفت که برندهشدن جمهوریخواهان در انتخابات کنگره آمریکا برای کشورهای دیگر مهم است؟
صددرصد. نگاه جمهوریخواهان به آنچه در نظام بینالملل وجود دارد با تحلیلی که دموکراتها از اتفاقات دارند، متفاوت است. در حوادث و اتفاقات مختلف شاهد این هستیم که دموکراتها نسبت به رقیب بیشتر به تعامل و توافق توجه نشان میدهند و دقیقا به همین دلیل نتیجه انتخابات کنگره تنها فقط برای آمریکا اهمیت ندارد.
دموکراتها در مسایل سیاستخارجی نسبت به جمهوریخواهان مواضع نرمتری دارند.
این گفته شما صحیح است. شواهد نشان میدهد که اوباما در این مساله و کلا هرموضوع دیگری رفتاری پختهتر و عاقلانهتر از خود بروز میدهد. بهعنوان مثال بهرسمیتشناختن مذاکرات صلح است که نشان میدهد در برهه فعلی، کاخسفید حل مشکل را دنبال میکند. با این حال باید گفت استراتژی صلح خاورمیانه اوباما را، «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسراییل با رفتارهای آنچنانیاش عقیم کرد. الان هم دیده میشود که رییسجمهور آمریکا عملا در اجرای خیلی از برنامههایش ناکام مانده است و نتوانسته در توقف شهرکسازی اسراییلیها موفق باشد. این در حالی است که شرط اصلی «محمود عباس»، رییس تشکیلات خودگردان فلسطین برای هر مذاکرهای این مساله است. این موضوع باعث میشود تا افکارعمومی اینطور نتیجهگیری کند که آمریکا و غرب با وجود داعیههایی که برای دفاع از دموکراسی و حقوقبشر دارند، در اختلاف فلسطین و اسراییل، اصول مطرحشده را بهراحتی نادیده میگیرند.
بنابراین میتوان اینطور گفت که با پیروزی جمهوریخواهان در هر دومجلس، مساله صلح فلسطین و اسراییل وارد فاز جدیدی شده است؟
ببینید! واقعیت موجود و البته غیرقابل کتمان، این است؛ نگاهی که جمهوریخواهان به اختلاف و شرایط موجود بین اسراییل و فلسطین دارند، با تحلیل دموکراتها درباره این موضوع مهم نظام بینالملل تفاوت چندانی ندارد و در هر شرایطی آمریکا تلاش زیادی در راستای منافع اسراییل انجام میدهد و هروقت قطعنامهای بهنفع فلسطین از سوی مجامع رسمی و بینالمللی صادر میشود، بهطور آشکار موضعگیری میکند تا بتوان اینطور گفت که آمریکا در هر حالتی صددرصد حامی رژیمصهیونیستی است.
درباره ائتلاف ضدداعش چطور؟ اوباما در خصوص عراق و سوریه با کنگره جمهوریخواه همراهی میکند یا همچنان بر نظرات خود تاکید میکند؟
ائتلاف ضدداعش چه با اقتدار جمهوریخواهان و چه با متننشینی دموکراتها بهطور کاملا جدی و برنامهریزیشدهای پیگیری خواهد شد. چراکه آمریکا داعش را مانند «القاعده» تهدیدی برای امنیت خود و جهان قلمداد میکند. دقیقا به همین دلیل است که آنها در هر شرایطی برای مقابله با داعش اهتمام میورزند و آن را بهعنوان یک «باید» دنبال میکنند و اصرار دارند. تا همان برخوردهایی را که با القاعده داشتند با داعشیها هم داشته باشند. البته سیاستورزی آمریکاییها بهگونهای است که آنها را مجاب میکند تا نوعی رفتار کنند که حتی در صورت لزوم از داعش به نفع منافع و برنامههای خود استفاده کنند. اما در شرایط فعلی محدودکردن داعش را بهعنوان هدفی مهم دنبال میکنند و دنیا در انتظار است تا نتیجه فعالیت ائتلاف ضدداعش را به نظاره بنشیند.
پرونده هستهای ایران از سال۲۰۰۳ بهعنوان یکی از مباحث بسیار مهم مطرح است و در نظام بینالملل تاثیرگذار؛ پیروزی جمهوریخوهان انتخابات میاندورهای آمریکا در روند تعاملی یک سال اخیر چه تاثیری میگذارد؛ تاثیری مثبت دارد یا منفی؟
آنچه مشخص است، همانطور که در پاسخ به پرسشهای قبلی گفتم، جمهوریخواهان شدیدا دنبال این هستند تا پرونده هستهای حالاحالاها باز بماند و دنیا همچنان درگیر ایرانی باشد که سیاستهای هستهایاش زیر سوال است. اما اوباما در مذاکرات هستهای نشان داده که بهطور جدی خواستار رفع مشکل است. رییسجمهور آمریکا بارها اعلام کرده که «توافق هستهای» را دنبال میکند، چراکه از این طریق میتواند با قطعیت خاصی از کارنامه سیاستخارجی دولتش دفاع کند. اما طیف رقیب که به افراطیگری عادت داشته و نشان داده که تندروی را دوست دارد، خواهان این است تا با ایرانستیزی و ایرانهراسی همچنان فشار بیشتری به جمهوری اسلامی وارد کند. پس حالا که آنها در انتخابات کنگره برنده شدهاند، هرکاری انجام خواهند داد تا ایران نتواند به حق طبیعی خود در فناوری هستهای برسد.
چه نتیجهای از این گفتوگو میتوان گرفت؟
با توجه به اینکه کنگره و سنا از سال2015 با شرایطی کاملا متفاوت تصمیمگیری خواهند کرد، میتوان اینطور گفت که وتو تنها ابزار اوباما در دوسال پایانی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.