|

درمان اختلالات روانی راهکار مقابله با خشونت

مریم رامشت . روان‌شناس و استاد دانشگاه

حوادثی که به‌تازگی در جامعه رخ داده از جمله اسیدپاشی در اصفهان، حمله به چند زن در جهرم و در آخرین مورد، حمله به یک‌پزشک با اسید، در نکته‌ای مشترک هستند و آن، نشانه‌های اختلال شخصیت و بیماری روانی این افراد است که مسوولان نیز به آن اشاره کرده‌اند. گفته‌های مسوولان نشان‌دهنده آن است که آنها نیز کاملا آگاه هستند مجرمان این حوادث، یک‌شبه مجرم نشده‌اند و جرمشان، جرم اتفاقی نبوده ‌است. شخص یا اشخاصی که مرتکب چنین رفتارهایی می‌شوند افراد طبیعی و مطابق با معیارهای جامعه نیستند. فردی که به بدترین شکل ممکن به هم‌نوع خود آسیب وارد می‌کند خارج از اینکه چه انگیزه‌ای برای این کار دارد، بیماری خطرناک است و تفکرات و روحیات خطرناکی دارد و اگر مورد بررسی قرار گیرد به وضوح مشخص است دچار اختلال شخصیت و بیماری روانی است. معمولا این افراد به اختلال شخصیتی مرزی مبتلا هستند، البته بیماری‌های دیگری از جمله انواع افسردگی و اسکیزوئید نیز در ارتکاب جرم‌های خشن نقش دارد. درواقع افرادی با این بیمار‌ها آمادگی ارتکاب رفتار خشونت‌آمیز را دارند و اگر مساله‌ای باعث تحریک آنها شود یا زمینه بروز خشونت فراهم باشد یا بیماری شدت پیدا کند به بدترین شکل ممکن خود را نشان می‌دهد.
اما آیا فقط خود این اشخاص مسوول جرمی که انجام داده‌اند هستند؟ پس نقش متولیان سلامت روانی مردم چیست؟ افسردگی در جامعه‌ ما، امری بسیار جدی است و اگر به آن به‌عنوان بحران نگاه نشود و ضرورت درمان و پیشگیری آن جدی گرفته نشود باید منتظر تکرار رفتارهای خشن باشیم.
افسردگی فقط به معنای گوشه‌گیرشدن فرد نیست، نوعی از افسردگی با بروز آنی خشم خود را نشان می‌دهد. فرد افسرده دچار نابسامانی فکری و روحی است و به دلیل نارضایتی‌هایی که از زندگی گذشته و حال خود دارد احتمال دارد به بدترین شکل ممکن دست به خشونت بزند و قربانی را نیز دچار بیماری خودش ‌کند. بیمارهای روانی هرچند در ظاهر واگیردار نیستند اما وقتی فرد بیمار به شخصی آسیب وارد می‌کند، درواقع روان او را نیز درگیر و او را نیز دچار بیماری روانی می‌کند و به این شکل بیمار یک‌بار دیگر بازتولید می‌شود.
متاسفانه در برخورد با چنین افرادی ما فقط مجازات را در نظر می‌گیریم، البته مجازات فردی که مخل امنیت بوده لازم است و برای برگشتن آرامش به جامعه قانون باید اجرا شود، اما آیا برای عدم‌ بازتولید خشونت هم کاری انجام می‌شود؟ صرف مجازات هیچ‌‌گاه بازدارنده و کاهنده نبوده ‌است.
بسیاری از بیماران روانی افرادی هستند که در دوران کودکی دچار آسیب‌های شدید شده‌ یا در خانواده‌هایی با والدین معتاد رشد کرده، مورد آزار جسمی و جنسی قرار گرفته‌اند یا فرزندان خانواده‌های طلاق بوده‌اند و به همین دلیل رشد شخصیتی آنها تحت‌تاثیر آشوب‌های خانوادگی بوده ‌است.
این افراد ممکن است سال‌ها مشکلات خود را بروز ندهند و مثل یک‌فرد عادی در جامعه رفت‌وآمد کنند، اما به محض اینکه مدیریت زندگی به دست خودشان باشد بیماری فرصت بروز پیدا می‌کند و ممکن است خودش را به شکل خشونت علیه دیگران نشان بدهد بنابراین نمی‌توان گفت فقط یک‌وزیر یا یک‌دولت مسوولیت خود را درست انجام نداده ‌است، بلکه این مشکل نشان‌دهنده آن است که در سال‌های گذشته به سلامت روانی مردم کمتر توجه شده ‌است. درحالی‌که در کشورهای پیشرفته بهزیستی روانی وجود دارد ما کمترین بودجه را برای سلامت روان افراد در نظر می‌گیریم.
خوشبختانه وزیر بهداشت اقدامات بسیار خوبی را در جهت سلامت جسمانی مردم انجام داده‌ است، اما ‌ای‌کاش این اقدامات در جهت سلامت روان مردم که منشأ بسیاری از بیمارهای جسمانی نیز محسوب می‌شود، انجام می‌گرفت. بسیاری از مردم راه‌های کنترل خشم ‌را بلد نیستند.
راه‌های شناسایی بیمار روانی را نمی‌دانند و... . بنابراین اگر کلینیک‌های کنترل خشم به‌صورت اورژانسی راه‌اندازی نشود و اگر همچنان نسبت به سلامت روانی مردم بی‌توجه باشیم، باید منتظر بازتولید خشونت نیز بمانیم، اما همان‌طور که گفته شد انجام امور لازم صرفا جزو مسوولیت‌های وزارت بهداشت نیست و وزارت علوم و آموزش و پرورش و قوه‌قضاییه نیز باید نقش ‌خود را در این خصوص ایفا کنند.
اگر به آموزش‌های مهارت زندگی، کنترل خشم و شناسایی فرد مبتلا به بیماری روانی توجه نشود این مساله به سمت تبدیل‌شدن به بحران خواهد رفت.
البته در مسیر درمان نیز نباید توقع‌ داشت که خیلی زود به نتیجه برسیم همان‌طور که بیماری روانی یک‌شبه به وجود نمی‌آید و حاصل چندین‌ سال تخریب‌ است یک‌شبه هم درمان نخواهد شد. وقتی پلیس که یکی از وظایفش برخورد ضربتی با مجرمان ‌است به اختلال روانی در مجرمان اشاره می‌کند باید فهمید چه اتفاق تلخی در حال رخ‌‌دادن است.
قدرت تخریب چنین بیماری‌هایی کمتر از زلزله نیست و حتی به‌نظر می‌رسد نیاز است «طرح جامع سلامت روان» به صورت اورژانسی؛ هرچه زودتر تدوین و اجرا شود و حتی در قیاس با سلامت جسمی مردم در اولویت قرار گیرد.
حوادثی که به‌تازگی در جامعه رخ داده از جمله اسیدپاشی در اصفهان، حمله به چند زن در جهرم و در آخرین مورد، حمله به یک‌پزشک با اسید، در نکته‌ای مشترک هستند و آن، نشانه‌های اختلال شخصیت و بیماری روانی این افراد است که مسوولان نیز به آن اشاره کرده‌اند. گفته‌های مسوولان نشان‌دهنده آن است که آنها نیز کاملا آگاه هستند مجرمان این حوادث، یک‌شبه مجرم نشده‌اند و جرمشان، جرم اتفاقی نبوده ‌است. شخص یا اشخاصی که مرتکب چنین رفتارهایی می‌شوند افراد طبیعی و مطابق با معیارهای جامعه نیستند. فردی که به بدترین شکل ممکن به هم‌نوع خود آسیب وارد می‌کند خارج از اینکه چه انگیزه‌ای برای این کار دارد، بیماری خطرناک است و تفکرات و روحیات خطرناکی دارد و اگر مورد بررسی قرار گیرد به وضوح مشخص است دچار اختلال شخصیت و بیماری روانی است. معمولا این افراد به اختلال شخصیتی مرزی مبتلا هستند، البته بیماری‌های دیگری از جمله انواع افسردگی و اسکیزوئید نیز در ارتکاب جرم‌های خشن نقش دارد. درواقع افرادی با این بیمار‌ها آمادگی ارتکاب رفتار خشونت‌آمیز را دارند و اگر مساله‌ای باعث تحریک آنها شود یا زمینه بروز خشونت فراهم باشد یا بیماری شدت پیدا کند به بدترین شکل ممکن خود را نشان می‌دهد.
اما آیا فقط خود این اشخاص مسوول جرمی که انجام داده‌اند هستند؟ پس نقش متولیان سلامت روانی مردم چیست؟ افسردگی در جامعه‌ ما، امری بسیار جدی است و اگر به آن به‌عنوان بحران نگاه نشود و ضرورت درمان و پیشگیری آن جدی گرفته نشود باید منتظر تکرار رفتارهای خشن باشیم.
افسردگی فقط به معنای گوشه‌گیرشدن فرد نیست، نوعی از افسردگی با بروز آنی خشم خود را نشان می‌دهد. فرد افسرده دچار نابسامانی فکری و روحی است و به دلیل نارضایتی‌هایی که از زندگی گذشته و حال خود دارد احتمال دارد به بدترین شکل ممکن دست به خشونت بزند و قربانی را نیز دچار بیماری خودش ‌کند. بیمارهای روانی هرچند در ظاهر واگیردار نیستند اما وقتی فرد بیمار به شخصی آسیب وارد می‌کند، درواقع روان او را نیز درگیر و او را نیز دچار بیماری روانی می‌کند و به این شکل بیمار یک‌بار دیگر بازتولید می‌شود.
متاسفانه در برخورد با چنین افرادی ما فقط مجازات را در نظر می‌گیریم، البته مجازات فردی که مخل امنیت بوده لازم است و برای برگشتن آرامش به جامعه قانون باید اجرا شود، اما آیا برای عدم‌ بازتولید خشونت هم کاری انجام می‌شود؟ صرف مجازات هیچ‌‌گاه بازدارنده و کاهنده نبوده ‌است.
بسیاری از بیماران روانی افرادی هستند که در دوران کودکی دچار آسیب‌های شدید شده‌ یا در خانواده‌هایی با والدین معتاد رشد کرده، مورد آزار جسمی و جنسی قرار گرفته‌اند یا فرزندان خانواده‌های طلاق بوده‌اند و به همین دلیل رشد شخصیتی آنها تحت‌تاثیر آشوب‌های خانوادگی بوده ‌است.
این افراد ممکن است سال‌ها مشکلات خود را بروز ندهند و مثل یک‌فرد عادی در جامعه رفت‌وآمد کنند، اما به محض اینکه مدیریت زندگی به دست خودشان باشد بیماری فرصت بروز پیدا می‌کند و ممکن است خودش را به شکل خشونت علیه دیگران نشان بدهد بنابراین نمی‌توان گفت فقط یک‌وزیر یا یک‌دولت مسوولیت خود را درست انجام نداده ‌است، بلکه این مشکل نشان‌دهنده آن است که در سال‌های گذشته به سلامت روانی مردم کمتر توجه شده ‌است. درحالی‌که در کشورهای پیشرفته بهزیستی روانی وجود دارد ما کمترین بودجه را برای سلامت روان افراد در نظر می‌گیریم.
خوشبختانه وزیر بهداشت اقدامات بسیار خوبی را در جهت سلامت جسمانی مردم انجام داده‌ است، اما ‌ای‌کاش این اقدامات در جهت سلامت روان مردم که منشأ بسیاری از بیمارهای جسمانی نیز محسوب می‌شود، انجام می‌گرفت. بسیاری از مردم راه‌های کنترل خشم ‌را بلد نیستند.
راه‌های شناسایی بیمار روانی را نمی‌دانند و... . بنابراین اگر کلینیک‌های کنترل خشم به‌صورت اورژانسی راه‌اندازی نشود و اگر همچنان نسبت به سلامت روانی مردم بی‌توجه باشیم، باید منتظر بازتولید خشونت نیز بمانیم، اما همان‌طور که گفته شد انجام امور لازم صرفا جزو مسوولیت‌های وزارت بهداشت نیست و وزارت علوم و آموزش و پرورش و قوه‌قضاییه نیز باید نقش ‌خود را در این خصوص ایفا کنند.
اگر به آموزش‌های مهارت زندگی، کنترل خشم و شناسایی فرد مبتلا به بیماری روانی توجه نشود این مساله به سمت تبدیل‌شدن به بحران خواهد رفت.
البته در مسیر درمان نیز نباید توقع‌ داشت که خیلی زود به نتیجه برسیم همان‌طور که بیماری روانی یک‌شبه به وجود نمی‌آید و حاصل چندین‌ سال تخریب‌ است یک‌شبه هم درمان نخواهد شد. وقتی پلیس که یکی از وظایفش برخورد ضربتی با مجرمان ‌است به اختلال روانی در مجرمان اشاره می‌کند باید فهمید چه اتفاق تلخی در حال رخ‌‌دادن است.
قدرت تخریب چنین بیماری‌هایی کمتر از زلزله نیست و حتی به‌نظر می‌رسد نیاز است «طرح جامع سلامت روان» به صورت اورژانسی؛ هرچه زودتر تدوین و اجرا شود و حتی در قیاس با سلامت جسمی مردم در اولویت قرار گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.