|

الگوهای آشوب در اسطوره‌های باستانی

بسیاری از اسطوره‌های باستانی خاور نزدیک از نبرد قهرمان با اهریمن آب یا ایزد آب سخن می‌گویند. این ایزدان غالبا مظهر آشوب ازلی یا پیش‌کیهانی هستند و پیروزی قهرمان بر هماورد آبی خویش- رودخانه یا دریا- نماد آفرینش یا باز‌آفرینی کیهان است. کتاب قهرمان و دریا، پژوهش مهمی است که اعتقاد دارد اسطوره‌های نبرد قهرمانانه با هماوردهای آشوبناک، چگونه روایت‌های پهلوانی باستان را شکل می‌بخشند و تحت تاثیر قرار می‌دهند. به‌ویژه، شیوه‌های عمل این الگوی اسطوره‌ای در پاسخ به نیازهای فرهنگی، دغدغه‌های مذهبی و جهان‌بینی مخاطبانش بررسی می‌شود. با درنظرگرفتن وجوه اشتراک مضامین اسطوره‌ای در فرهنگ‌ها و سنن ادبی مختلف، می‌توان همگرایی‌ها و تفاوت‌ها را شناسایی کرد و از این طریق به فهم کامل‌تری از تاثیر متقابل و بی‌نظیر سنت‌های متفاوت اسطوره‌ای در خاور نزدیک باستانی و اندیشه یونانی رسید. پروفسور «دانلد. اچ. میلز» در این کتاب درباره یک کهن‌الگوی عمده اسطوره‌ای بحث می‌کند و تصویری روشن درباره درگیری قهرمان با نیروهای آشوب، به‌ویژه نیروهای آب که در داستان‌های «گیلگمش» و «آخیلوس» آمده است، ارایه می‌کند. هرچند او مضمون آشوب آب را برای بررسی رویارویی قهرمانانه با انواع دیگر آشوب نیز بسط می‌دهد. او همچنین در موخره‌ای تاثیرگذار و شگفت‌انگیز، ‌قویا بر همانندی میان کوشش برای درک جهان از طریق علم مدرن آشوب‌شناسی و تلاش‌های اسطوره‌پردازان باستانی، ‌که در جست‌وجوی الگوهایی برای مشاهده و بیان داستان‌های تجسمی خود بودند، تاکید می‌ورزد؛ بنابراین، الگوهای باستانی چندان هم باستانی نیستند، بلکه جهانی و جاودانه‌اند. پژوهشگران جدید علم آشوب گاهی همان استعاره‌ای را به کار می‌برند (آب در مقام آشوب) که اسطوره‌‌پردازان باستانی استفاده می‌کردند و اتفاقا همان هدف آنها را موبه‌مو دنبال می‌کنند: ‌جست‌وجو و بنیان‌نهادن الگوهای نظم در امور ظاهرا بی‌نظم و تصادفی. دیدگاه پژوهشی که کتاب بر مبنای آن نوشته شده این است که روایات اسطوره‌ای، همچنان که تصویری روشن از تجربه هولناک آشوب به دست می‌دهد، چهارچوبی مفهومی نیز برای شاعران باستان فراهم می‌کردند تا به یاری آن بتوانند حرکت قهرمان را از آشوب به پیروزی- مطابق معیارهای جامعه خود- مناسکی کنند. از آنجایی که اسطوره و مناسک هر دو به شکل‌گیری سازمان اجتماعی فهم‌پذیری کمک می‌کنند و انبوهی از روابط پیچیده انسانی را توضیح می‌دهند، معمای آشوب در پس تلاش تمامی اسطوره‌‌پردازان باستانی نهفته است تا با یاری آن، حس نظم را در جهانی که غالبا به نظر می‌رسید آشوب بر آن حکمفرماست بیان کنند.
قهرمان و دریا/ دانلد اچ.میلز/ ترجمه: آرتمیس و افشین رضاپور/ ناشر: ققنوس
بسیاری از اسطوره‌های باستانی خاور نزدیک از نبرد قهرمان با اهریمن آب یا ایزد آب سخن می‌گویند. این ایزدان غالبا مظهر آشوب ازلی یا پیش‌کیهانی هستند و پیروزی قهرمان بر هماورد آبی خویش- رودخانه یا دریا- نماد آفرینش یا باز‌آفرینی کیهان است. کتاب قهرمان و دریا، پژوهش مهمی است که اعتقاد دارد اسطوره‌های نبرد قهرمانانه با هماوردهای آشوبناک، چگونه روایت‌های پهلوانی باستان را شکل می‌بخشند و تحت تاثیر قرار می‌دهند. به‌ویژه، شیوه‌های عمل این الگوی اسطوره‌ای در پاسخ به نیازهای فرهنگی، دغدغه‌های مذهبی و جهان‌بینی مخاطبانش بررسی می‌شود. با درنظرگرفتن وجوه اشتراک مضامین اسطوره‌ای در فرهنگ‌ها و سنن ادبی مختلف، می‌توان همگرایی‌ها و تفاوت‌ها را شناسایی کرد و از این طریق به فهم کامل‌تری از تاثیر متقابل و بی‌نظیر سنت‌های متفاوت اسطوره‌ای در خاور نزدیک باستانی و اندیشه یونانی رسید. پروفسور «دانلد. اچ. میلز» در این کتاب درباره یک کهن‌الگوی عمده اسطوره‌ای بحث می‌کند و تصویری روشن درباره درگیری قهرمان با نیروهای آشوب، به‌ویژه نیروهای آب که در داستان‌های «گیلگمش» و «آخیلوس» آمده است، ارایه می‌کند. هرچند او مضمون آشوب آب را برای بررسی رویارویی قهرمانانه با انواع دیگر آشوب نیز بسط می‌دهد. او همچنین در موخره‌ای تاثیرگذار و شگفت‌انگیز، ‌قویا بر همانندی میان کوشش برای درک جهان از طریق علم مدرن آشوب‌شناسی و تلاش‌های اسطوره‌پردازان باستانی، ‌که در جست‌وجوی الگوهایی برای مشاهده و بیان داستان‌های تجسمی خود بودند، تاکید می‌ورزد؛ بنابراین، الگوهای باستانی چندان هم باستانی نیستند، بلکه جهانی و جاودانه‌اند. پژوهشگران جدید علم آشوب گاهی همان استعاره‌ای را به کار می‌برند (آب در مقام آشوب) که اسطوره‌‌پردازان باستانی استفاده می‌کردند و اتفاقا همان هدف آنها را موبه‌مو دنبال می‌کنند: ‌جست‌وجو و بنیان‌نهادن الگوهای نظم در امور ظاهرا بی‌نظم و تصادفی. دیدگاه پژوهشی که کتاب بر مبنای آن نوشته شده این است که روایات اسطوره‌ای، همچنان که تصویری روشن از تجربه هولناک آشوب به دست می‌دهد، چهارچوبی مفهومی نیز برای شاعران باستان فراهم می‌کردند تا به یاری آن بتوانند حرکت قهرمان را از آشوب به پیروزی- مطابق معیارهای جامعه خود- مناسکی کنند. از آنجایی که اسطوره و مناسک هر دو به شکل‌گیری سازمان اجتماعی فهم‌پذیری کمک می‌کنند و انبوهی از روابط پیچیده انسانی را توضیح می‌دهند، معمای آشوب در پس تلاش تمامی اسطوره‌‌پردازان باستانی نهفته است تا با یاری آن، حس نظم را در جهانی که غالبا به نظر می‌رسید آشوب بر آن حکمفرماست بیان کنند.
قهرمان و دریا/ دانلد اچ.میلز/ ترجمه: آرتمیس و افشین رضاپور/ ناشر: ققنوس

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.