|

یک‌ماه با خانواده‌های سوری پناهنده در لبنان

محبوبه هنریان . مستندساز

هفته اول با دیدن این‌همه پناهنده و تعداد بی‌شمار کودکانشان در شگفت بودم. باورم نمی‌شد که این تعداد پناهنده سوری در کشور لبنان وجود داشته باشد. در هر گوشه‌ای از زمین‌های زراعی، چادر پناهندگان سوری دیده می‌شد. کودکان دوروبر چادرها نشسته بودند و به محض عبور ما دست تکان می‌دادند. انگار که تنها شادی و بازی بچه‌گانه‌شان دیدن ما رهگذران بود! به خود می‌گفتم فردا نوبت دیدار با این خانواده‌ها و بچه‌ها خواهد بود. به محض نزدیک‌شدن به چادرها، کودکان به‌سرعت از گوشه‌وکنار به سمت ما می‌دویدند و با فریاد شادی‌شان، بزرگ‌ترها نیز به بیرون سرک می‌کشیدند. با خوشرویی تمام ما را به داخل چادر برای صرف چای دعوت می‌کردند؛ چادری که از تکه‌های وصله‌پینه‌شده پارچه‌ها ساخته شده بود و نایلونی ضخیم آن را پوشانده بود تا مانع عبور باران شود. اولین روز دیدار، از ایرانی‌بودنم تعجب و دایم با نگرانی به دوربینی که به دست داشتم، نگاه می‌کردند. هرروز که می‌گذشت با آنها بیشتر آشنا می‌شدم و با شنیدن قصه‌های پرغصه‌شان به میزان شگفتی‌ام از این همه بردباری افزوده می‌شد. اجازه گرفتم تا از خودشان و خانه‌شان عکس و فیلم بگیرم تا بتوانم زندگی‌شان را به تصویر بکشم. از کودکان و نوجوانان یکی از این کمپ‌ها و دیدن چشمان پر از قصه‌شان خواستم تا داستان زندگی‌شان را برایم تعریف کنند. با تعجب و کنجکاوی به من نگاه می‌کردند و می‌گفتند که آدم‌های بسیاری به اینجا می‌آیند و می‌روند ولی در نهایت ما آدم‌هایی فراموش‌شده‌ایم! با شنیدن این سخن، عمق ناامیدی این جوانان نشان داده می‌شد؛ به آنان قول دادم که فراموششان نخواهم کرد. دختران جوانی که از درد متلاشی‌شدن زندگی و خانه‌های‌شان سخن گفتند و از ویرانی شهرهایشان. از سختی و دشواری چگونه‌رسیدن به آنجا و پیداکردن سرپناهی امن... از بی‌آبی و بی‌برقی مداوم روزانه... از عدم بهداشت و عدم امکان تحصیلشان سخن گفتند و نگرانی‌ از نابودی آینده‌شان. دختری گله داشت و می‌گفت: پس این سازمان‌های دفاع از حقوق کودک کجا هستند؟ چگونه ادعای حمایت از حقوق کودکان دارند و همچنان ما را در این سرگردانی و زندگی آشفته رها کرده‌اند؟!!
پس از یک‌هفته رفت‌وآمد و آشنایی با زندگی آنان، تصمیم گرفتم در کنار تدریس زبان انگلیسی، یک ورک‌شاپ عکاسی برای کودکان و نوجوانان برگزار کنم. فکر کردم می‌توانند به‌جای نگارش داستان زندگی‌شان، با عکس قصه خود را تعریف کنند و زندگی روزمره‌شان را برای آینده ثبت خواهند کرد. با ذوق و اشتیاق فراوان به کلاس آمدند. یک‌هفته گذشت و تمرینات عکاسی آنان با هیجانی وصف‌نشدنی در کمپ انجام شد. پدران و مادران از اینکه فرزندانشان انگیزه‌ای دوباره برای زندگی پیدا کرده بودند، خشنود بودند و آنها را بیشتر تشویق می‌کردند. تمام بچه‌ها با شادی دوروبر عکاسان جوان که هم‌کمپی خودشان بودند را می‌گرفتند و برای سوژه‌شدن جلو دوربین آنان با هم رقابت می‌کردند. بالاخره، روز تمرین نهایی برای مسابقه عکاسی و برگزاری نمایشگاهی از عکس‌های آنان فرارسید. اکنون دید و نگاهشان به زندگی در کمپ متفاوت‌تر شده بود. زندگی را جور دیگری می‌دیدند و کمپ را که با دوربین عکاسی‌شان می‌توانستند مردم، کودکان، زنان و مدرسه آن را به تصویر بکشند. پس از یک‌ماه زندگی و همنشینی با پناهندگان سوری در لبنان، دیدن عکس‌هایی زیبا از نگاه این کودکان و نوجوانان و بیان قصه‌هایی از زندگی‌شان، برایم نه‌تنها تجربه‌ای به‌یادماندنی شد که بار مسوولیت و تعهدم را به‌عنوان یک انسان و یک فیلمساز بیشتر کرد. روز نمایشگاه، نزدیک مرز شمالی لبنان و سوریه، وجود تماشاگران و دیدن این عکس‌ها امیدی دوباره را برای این کودکان و نوجوانان زنده کرد. اکنون امیدوارم بتوانم از پس قولی که به آنان داده‌ام برآیم و پیام و قصه‌هایشان را برای دیگران بازگو کنم؛ بازگویی قصه‌هایشان به واسطه عکس‌هایی که با اشتیاقی وصف‌ناپذیر از لحظات زندگی‌شان در کمپ پناهندگان گرفته‌اند و نام منتخب خودشان برای نمایشگاه عکسشان: زندگی دوباره به من بازمی‌گردد... .
هفته اول با دیدن این‌همه پناهنده و تعداد بی‌شمار کودکانشان در شگفت بودم. باورم نمی‌شد که این تعداد پناهنده سوری در کشور لبنان وجود داشته باشد. در هر گوشه‌ای از زمین‌های زراعی، چادر پناهندگان سوری دیده می‌شد. کودکان دوروبر چادرها نشسته بودند و به محض عبور ما دست تکان می‌دادند. انگار که تنها شادی و بازی بچه‌گانه‌شان دیدن ما رهگذران بود! به خود می‌گفتم فردا نوبت دیدار با این خانواده‌ها و بچه‌ها خواهد بود. به محض نزدیک‌شدن به چادرها، کودکان به‌سرعت از گوشه‌وکنار به سمت ما می‌دویدند و با فریاد شادی‌شان، بزرگ‌ترها نیز به بیرون سرک می‌کشیدند. با خوشرویی تمام ما را به داخل چادر برای صرف چای دعوت می‌کردند؛ چادری که از تکه‌های وصله‌پینه‌شده پارچه‌ها ساخته شده بود و نایلونی ضخیم آن را پوشانده بود تا مانع عبور باران شود. اولین روز دیدار، از ایرانی‌بودنم تعجب و دایم با نگرانی به دوربینی که به دست داشتم، نگاه می‌کردند. هرروز که می‌گذشت با آنها بیشتر آشنا می‌شدم و با شنیدن قصه‌های پرغصه‌شان به میزان شگفتی‌ام از این همه بردباری افزوده می‌شد. اجازه گرفتم تا از خودشان و خانه‌شان عکس و فیلم بگیرم تا بتوانم زندگی‌شان را به تصویر بکشم. از کودکان و نوجوانان یکی از این کمپ‌ها و دیدن چشمان پر از قصه‌شان خواستم تا داستان زندگی‌شان را برایم تعریف کنند. با تعجب و کنجکاوی به من نگاه می‌کردند و می‌گفتند که آدم‌های بسیاری به اینجا می‌آیند و می‌روند ولی در نهایت ما آدم‌هایی فراموش‌شده‌ایم! با شنیدن این سخن، عمق ناامیدی این جوانان نشان داده می‌شد؛ به آنان قول دادم که فراموششان نخواهم کرد. دختران جوانی که از درد متلاشی‌شدن زندگی و خانه‌های‌شان سخن گفتند و از ویرانی شهرهایشان. از سختی و دشواری چگونه‌رسیدن به آنجا و پیداکردن سرپناهی امن... از بی‌آبی و بی‌برقی مداوم روزانه... از عدم بهداشت و عدم امکان تحصیلشان سخن گفتند و نگرانی‌ از نابودی آینده‌شان. دختری گله داشت و می‌گفت: پس این سازمان‌های دفاع از حقوق کودک کجا هستند؟ چگونه ادعای حمایت از حقوق کودکان دارند و همچنان ما را در این سرگردانی و زندگی آشفته رها کرده‌اند؟!!
پس از یک‌هفته رفت‌وآمد و آشنایی با زندگی آنان، تصمیم گرفتم در کنار تدریس زبان انگلیسی، یک ورک‌شاپ عکاسی برای کودکان و نوجوانان برگزار کنم. فکر کردم می‌توانند به‌جای نگارش داستان زندگی‌شان، با عکس قصه خود را تعریف کنند و زندگی روزمره‌شان را برای آینده ثبت خواهند کرد. با ذوق و اشتیاق فراوان به کلاس آمدند. یک‌هفته گذشت و تمرینات عکاسی آنان با هیجانی وصف‌نشدنی در کمپ انجام شد. پدران و مادران از اینکه فرزندانشان انگیزه‌ای دوباره برای زندگی پیدا کرده بودند، خشنود بودند و آنها را بیشتر تشویق می‌کردند. تمام بچه‌ها با شادی دوروبر عکاسان جوان که هم‌کمپی خودشان بودند را می‌گرفتند و برای سوژه‌شدن جلو دوربین آنان با هم رقابت می‌کردند. بالاخره، روز تمرین نهایی برای مسابقه عکاسی و برگزاری نمایشگاهی از عکس‌های آنان فرارسید. اکنون دید و نگاهشان به زندگی در کمپ متفاوت‌تر شده بود. زندگی را جور دیگری می‌دیدند و کمپ را که با دوربین عکاسی‌شان می‌توانستند مردم، کودکان، زنان و مدرسه آن را به تصویر بکشند. پس از یک‌ماه زندگی و همنشینی با پناهندگان سوری در لبنان، دیدن عکس‌هایی زیبا از نگاه این کودکان و نوجوانان و بیان قصه‌هایی از زندگی‌شان، برایم نه‌تنها تجربه‌ای به‌یادماندنی شد که بار مسوولیت و تعهدم را به‌عنوان یک انسان و یک فیلمساز بیشتر کرد. روز نمایشگاه، نزدیک مرز شمالی لبنان و سوریه، وجود تماشاگران و دیدن این عکس‌ها امیدی دوباره را برای این کودکان و نوجوانان زنده کرد. اکنون امیدوارم بتوانم از پس قولی که به آنان داده‌ام برآیم و پیام و قصه‌هایشان را برای دیگران بازگو کنم؛ بازگویی قصه‌هایشان به واسطه عکس‌هایی که با اشتیاقی وصف‌ناپذیر از لحظات زندگی‌شان در کمپ پناهندگان گرفته‌اند و نام منتخب خودشان برای نمایشگاه عکسشان: زندگی دوباره به من بازمی‌گردد... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.