|

راهنمای فشرده مهار بحران در سینمای ایران

شهرام مکری .کارگردان سینما

1-مهم‌ترین بحران اخیر سینمای ایران در عدم تناسب هزینه تولیدوفروش فیلم‌هاست. تا سال‌های سال از آنجا که قیمت تمام‌شده یک فیلم با تعداد تماشاگر سینمای ایران در تناسب قرار داشت، کسی متوجه مشکل اصلی سینمای ما که همان دولتی‌بودن آن است، نمی‌شد. فیلم‌ها با پول دولت ساخته می‌شدند و همین تعداد تماشاگر فعلی سینمای ایران برای برگرداندن این پول کافی بود. اما از روزی که دستمزدها همسو با نرخ تورم بالا رفت و هزینه‌های روزانه تولید از حمل‌ونقل تا خوردوخوراک، سه‌یاچهاربرابر گذشته شده بود، هیچ فیلمی بدون کمک‌های دولت نمی‌توانست روی پای خود بایستد و همین باعث شد که همه فیلمسازان نگاهشان به‌دست دولت باشد و دولت هم بی‌پول‌تر از همیشه دم از خصوصی‌سازی زد. ورشکستگی سینمای ایران در این دوران روی کاغذ و قلم به‌راحتی قابل‌اثبات و این بزرگ‌ترین بحران سینمای ایران در این‌روزهاست.
اما راه‌حل کوتاه‌مدت: احتمالا باید هزینه تولید فیلم‌ها پایین‌تر بیاید که این تنها با فیلم‌های کوچک‌ترساختن و استفاده از عوامل ارزان‌تر و تعداد روزهای فیلمبرداری کمتر و کارهایی از این دست، انجام‌شدنی است.
و راه‌حل‌های دور از دست: می‌توان به سمت ساخت فیلم‌های بسیار پرهزینه رفت، برای آنها تبلیغات فراوان کرد تا حداقل 10میلیون‌تماشاگر به سینما آورد و آنگاه با بلاک‌باسترهای پول‌ساز رونق بیشتری به سینماها داد. این راه‌حل به‌دلیل نیاز به سالن‌های سینمای ممتاز، سیستم ستاره‌سازی، آزادی در تبلیغات و پرداختن آزادانه به موضوعات دلخواه، خلاقیت در شیوه‌های ارایه فیلم و... فعلا دور از دست خواهد بود.
2- مشکل دیگر سینمای ایران اکران‌نکردن فیلم‌های روز دنیاست. این موضوع باعث شده تماشاگران از دیدن فیلم‌های موردعلاقه‌شان در سالن‌های سینما منع شوند و به‌همین دلیل از سالن‌ها دور باشند و سینمای ایران را جزیره‌ای انحصاری در اختیار سینمایی‌سازانش فرض کنند. پس به‌راحتی به سالن‌ها پشت می‌کنند که البته حق طبیعی آنهاست. از طرف دیگر، تجاری‌سازان سینمای ما در میدانی بدون رقیب تصور کنند که برای ملتشان فیلم می‌سازند و ملت هم که لابد همین یک‌هفتادمی هستند که در خوشبینانه‌ترین شکل ممکن فیلم‌های آنها را در سالن‌ها می‌بینند.
راه‌حل کوتاه‌مدت، بلندمدت و البته دور از دسترس: اکران فیلم خارجی، همزمان با سینماهای دنیا و البته بدون سانسور.
3- مشکل بزرگ بعدی سینمای ما عدم‌آموزش صحیح برای تازه‌واردانش است. ما همان‌قدر که نیاز به فیلمساز خوب داریم، نیاز به مدرس خوب هم در عرصه فیلمسازی داریم. فیلمسازی امروز دنیا یک علم و عجیب است که هیچ مدیر سینمایی و مسوولی در این زمینه ایده یا برنامه‌ای ندارد. دانش‌آموختگان سینما در جزیره‌ای جدا آموزش می‌بینند و برای فیلمسازی به جزیره‌ای دیگر برده می‌شوند. این است که فیلمسازی ایرانی هنوز درگیر آموزش سینه‌به‌سینه و سنتی است و با این روش نمی‌توان توقع قدم روبه‌جلو را داشت.
راه‌حل کوتاه‌مدت و بلندمدت و قابل‌انجام: بازنگری در امر آموزش در دانشگاه‌ها، مدارس سینمایی و استفاده از زبان بین‌المللی و مدرسان شناخته‌شده جهانی در آموزش.
شماره چهار و پنج این فهرست برای من یکی است و آن به بحران عدم‌اعتماد به جشنواره‌ها و سینمای بین‌الملل برمی‌گردد. تا وقتی که ما فکر کنیم تمام هدف سینمای دنیا چه در برگزاری فستیوال‌ها و چه در تولیداتشان، ضربه‌زدن به ملت ایران است، نمی‌توانیم از سینما لذت ببریم و با این همه خشم و نفرت از تولیدات سینمایی در دنیا و فستیوال‌های بین‌المللی، تبدیل به جماعت پر از کینه‌ای می‌شویم که تولید فیلم برای خودمان هم لذتبخش نخواهد بود. باید سینما را دوست داشته باشیم تا بتوانیم برای بیرون‌رفتن از مشکلاتش راهی بیابیم. با کوهی از بغض‌وغضب، این امکان‌پذیر نخواهد بود.
1-مهم‌ترین بحران اخیر سینمای ایران در عدم تناسب هزینه تولیدوفروش فیلم‌هاست. تا سال‌های سال از آنجا که قیمت تمام‌شده یک فیلم با تعداد تماشاگر سینمای ایران در تناسب قرار داشت، کسی متوجه مشکل اصلی سینمای ما که همان دولتی‌بودن آن است، نمی‌شد. فیلم‌ها با پول دولت ساخته می‌شدند و همین تعداد تماشاگر فعلی سینمای ایران برای برگرداندن این پول کافی بود. اما از روزی که دستمزدها همسو با نرخ تورم بالا رفت و هزینه‌های روزانه تولید از حمل‌ونقل تا خوردوخوراک، سه‌یاچهاربرابر گذشته شده بود، هیچ فیلمی بدون کمک‌های دولت نمی‌توانست روی پای خود بایستد و همین باعث شد که همه فیلمسازان نگاهشان به‌دست دولت باشد و دولت هم بی‌پول‌تر از همیشه دم از خصوصی‌سازی زد. ورشکستگی سینمای ایران در این دوران روی کاغذ و قلم به‌راحتی قابل‌اثبات و این بزرگ‌ترین بحران سینمای ایران در این‌روزهاست.
اما راه‌حل کوتاه‌مدت: احتمالا باید هزینه تولید فیلم‌ها پایین‌تر بیاید که این تنها با فیلم‌های کوچک‌ترساختن و استفاده از عوامل ارزان‌تر و تعداد روزهای فیلمبرداری کمتر و کارهایی از این دست، انجام‌شدنی است.
و راه‌حل‌های دور از دست: می‌توان به سمت ساخت فیلم‌های بسیار پرهزینه رفت، برای آنها تبلیغات فراوان کرد تا حداقل 10میلیون‌تماشاگر به سینما آورد و آنگاه با بلاک‌باسترهای پول‌ساز رونق بیشتری به سینماها داد. این راه‌حل به‌دلیل نیاز به سالن‌های سینمای ممتاز، سیستم ستاره‌سازی، آزادی در تبلیغات و پرداختن آزادانه به موضوعات دلخواه، خلاقیت در شیوه‌های ارایه فیلم و... فعلا دور از دست خواهد بود.
2- مشکل دیگر سینمای ایران اکران‌نکردن فیلم‌های روز دنیاست. این موضوع باعث شده تماشاگران از دیدن فیلم‌های موردعلاقه‌شان در سالن‌های سینما منع شوند و به‌همین دلیل از سالن‌ها دور باشند و سینمای ایران را جزیره‌ای انحصاری در اختیار سینمایی‌سازانش فرض کنند. پس به‌راحتی به سالن‌ها پشت می‌کنند که البته حق طبیعی آنهاست. از طرف دیگر، تجاری‌سازان سینمای ما در میدانی بدون رقیب تصور کنند که برای ملتشان فیلم می‌سازند و ملت هم که لابد همین یک‌هفتادمی هستند که در خوشبینانه‌ترین شکل ممکن فیلم‌های آنها را در سالن‌ها می‌بینند.
راه‌حل کوتاه‌مدت، بلندمدت و البته دور از دسترس: اکران فیلم خارجی، همزمان با سینماهای دنیا و البته بدون سانسور.
3- مشکل بزرگ بعدی سینمای ما عدم‌آموزش صحیح برای تازه‌واردانش است. ما همان‌قدر که نیاز به فیلمساز خوب داریم، نیاز به مدرس خوب هم در عرصه فیلمسازی داریم. فیلمسازی امروز دنیا یک علم و عجیب است که هیچ مدیر سینمایی و مسوولی در این زمینه ایده یا برنامه‌ای ندارد. دانش‌آموختگان سینما در جزیره‌ای جدا آموزش می‌بینند و برای فیلمسازی به جزیره‌ای دیگر برده می‌شوند. این است که فیلمسازی ایرانی هنوز درگیر آموزش سینه‌به‌سینه و سنتی است و با این روش نمی‌توان توقع قدم روبه‌جلو را داشت.
راه‌حل کوتاه‌مدت و بلندمدت و قابل‌انجام: بازنگری در امر آموزش در دانشگاه‌ها، مدارس سینمایی و استفاده از زبان بین‌المللی و مدرسان شناخته‌شده جهانی در آموزش.
شماره چهار و پنج این فهرست برای من یکی است و آن به بحران عدم‌اعتماد به جشنواره‌ها و سینمای بین‌الملل برمی‌گردد. تا وقتی که ما فکر کنیم تمام هدف سینمای دنیا چه در برگزاری فستیوال‌ها و چه در تولیداتشان، ضربه‌زدن به ملت ایران است، نمی‌توانیم از سینما لذت ببریم و با این همه خشم و نفرت از تولیدات سینمایی در دنیا و فستیوال‌های بین‌المللی، تبدیل به جماعت پر از کینه‌ای می‌شویم که تولید فیلم برای خودمان هم لذتبخش نخواهد بود. باید سینما را دوست داشته باشیم تا بتوانیم برای بیرون‌رفتن از مشکلاتش راهی بیابیم. با کوهی از بغض‌وغضب، این امکان‌پذیر نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.