|

پس‌لرزه‌های کاهش ارزش پول ملی

«تولید» در تنگنا

عكس: مهرداد شريفي

«تولید» در تنگنا

فرزانه طهرانی: با کاهش ارزش پول ملی چراغ قرمز برای بخش کشاورزی هم روشن شد. در شرایطی که اقتصاد کشور نیاز به مراقبت و حسن تدبیر بیشتری داشت، بالا رفتن روز‌به‌روز نرخ ارز، وضعیت تولید را متزلزل کرد و قبل از همه اخبار مشكل در بخش کشاورزی را به رسانه‌ها کشاند. پول ایران که روزگاری ارزشی معادل 10 برابر پوند انگلیس داشت با سقوط تدریجی از جایگاه خود، با کاهش ارزش در معاملات اقتصادی مواجه شد. بهمنی رییس کل بانک مرکزی هم که مطابق قانون، وظیفه حفظ ارزش پول ملی ایران را عهده‌دار بود با تهدید دلالان ارز سعی در به‌کنترل درآوردن وضعیت داشت. این در حالی بود که منتقدان اقتصادی معتقد بودند ابزار کنترل این شرایط پیش از توسل به تهدید، اقدامات حرفه‌ای‌تر و کارشناسانه‌تری بود.
افغانستان پیشی گرفت
نرخ ارز به‌سرعت در حال رشد بود و رسانه‌ها حرف‌های جالبی از بهمنی را تیتر یک خود می‌کردند. ادعاهایی مبنی بر توزیع ارز در سوپرمارکت‌ها و کاهش یک‌شبه نرخ سکه و... که البته هیچ‌کدام هم به وقوع نپیوست و پول ایران با ادامه سراشیبی که در پیش گرفته بود، کم‌ارزش‌تر از پول کشورهای همسایه شد و حتی از جایگاه پول عراق و افغانستان هم دردمندانه گذشت. کاهش ارزش پول ایران پیش از آنکه اثر تورمی خود را به مردم نشان دهد بر عرصه تولید کشور‌گران آمد و هزینه‌های تولید را چند‌برابر کرد. تولیدی که پاشنه‌آشیلش در رقابت‌های بین‌المللی همین گران‌تر تمام شدنش در مقایسه با رقبای جهانی بود و نمی‌توانست با استفاده از تمام ظرفیت‌هایش به طور منطقی در بازارهای بین‌المللی ظاهر شده و ارزآوری کند. از طرفی هم طبیعی بود که کاهش شدید ارزش پول در کشوری که در جایگاه یک قطب صنعتی به شمار نمی‌آید و پایه تولیدش بر واردات مواد اولیه است، یک مساله اقتصادی تصور شود چرا که تولیدکننده علاوه بر از دست دادن توان رقابت در بازارهای بین‌المللی، به لحاظ کاهش قدرت خرید مردم، ریزش شدید بازار داخلی را نیز تجربه می‌کرد و این یعنی کابوس تعطیلی شمار زیادی از واحدهای تولیدی و بیکاری قشر زیادی از کارگران و در نتیجه نیازمندی به واردات و خروج ارز از کشور. این در شرایطی بود که بانک مرکزی باید به لحاظ شرایط خاص بین‌المللی ایران با دقت بیشتر و کارشناسانه‌تر از ارزش پول ملی صیانت کند و با اقدامات نسنجیده برای بخش‌های اقتصادی کشور دغدغه بیجا ایجاد نکند.
کشاورزی اولین زمینگیر پول
در شرایط سقوط ارزش پول ملی تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی بخش کشاورزی شاید یکی از آسیب‌پذیرترین و در عین حال مهم‌ترین جمعیت تولیدی کشور را تشکیل می‌دهند، آسیب‌پذیر به این لحاظ که حجم سرمایه‌گذاری در این بخش به لحاظ ناامنی سرمایه‌گذاری همیشه مورد انتقاد بوده و یکی از معضلات همیشگی‌اش به حساب می‌آید و با این دیدگاه که شمار زیادی از فعالان در این بخش قشر ضعیف جامعه و کشاورزان و روستاییان را شامل می‌شود که با از دست دادن توجیه اقتصادی کار در این بخش، با سرعت بیشتری سرمایه‌هایشان را از چرخه تولید خارج کرده و ریزش سرمایه سریع‌تر اتفاق می‌افتد و مهم‌تر از این لحاظ که با اولیه‌ترین نیاز بشر یعنی نیاز به غذا سروکار دارد و هرگونه ماجراجویی اقتصادی در این بخش می‌تواند تهدیدی برای امنیت غذایی کشور به حساب آید و مساله ایجاد کند.
واردات از نوع رسمی و غیررسمی بالا گرفت
غیر از تعطیلی واحدهای تولیدی یکی از مهم‌ترین پیامدهای کاهش ارزش پول ملی به گفته احمدی‌مقدم فرمانده نیروی انتظامی رشد قاچاق است و البته باز به گفته ایشان چون قانون مبارزه با قاچاق در کشور ما ایرادهای اساسی دارد و با وجود بیش از سه هزار کیلومتر مرز خاکی و آبی و کمبود نیرو و امکانات، کنترل قاچاق مشکل است، تصور کنید تولید ملی با چه شتابی می‌تواند نابود شود و کشور را به قرن‌ها پیش از این بازگرداند. کاهش ارزش پول ملی در بخش کشاورزی مطابق پیش‌بینی‌های اقتصادی به سرعت تاثیر خود را نشان داد... تعطیلی 30‌درصد از دامداری‌های کشور در سال 90 که بنا به اقرار یک عضو کمیسیون کشاورزی مجلس منجر به گرانی گوشت و معضل صنایع لبنیات در نتیجه کاهش شیر خام شد تا آنجا که زمزمه‌های حذف شیر از سبد غذایی خانوار ایرانی به گوش رسید و رسانه‌ها با توجه به سوءمصرف کلسیم و در نتیجه کاهش شدید سن پوکی‌استخوان و ضریب هوشی در کشور از آن به‌عنوان مرگ خاموش یاد کردند. رشد قاچاق دام زنده به کشورهای همسایه و قرار گرفتن گوشت لذیذ گوسفندهای نژاد ایرانی در سفره اعراب، دیگر پیامد کاهش ارزش پول ملی در بخش کشاورزی بود که در نتیجه افزایش ارزش دینار عراقی رخ داد. این در شرایطی بود که مردم کشور خودمان با گرانی فزاینده نرخ گوشت قرمز مواجه شدند و بعد از حذف شیر از سبد غذایی‌شان یک منبع مهم پروتئینی دیگر خود را از دست می‌دهند.
محمدحسین کریمی‌پور رییس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ایران در این‌باره به «شرق» می‌گوید: سالیان سال، طرح‌ها و برنامه‌های غیرکارشناسانه بدون در نظر گرفتن یک سیاست کلی به بخش کشاورزی اعمال شد و نه تنها بودجه‌های کلانی به هدر رفت که برخی اقدامات نسنجیده مثل واردات بی‌رویه محصولات کشاورزی، اقتصاد مولد را به خطر انداخت و تولیدکنندگان و کشاورزان زیادی را بیکار کرد. روستاهای زیادی از بین رفت و خیل عظیمی از کشاورزان به شهرها مهاجرت کردند و اکنون دولت به جای در نظر گرفتن شرایط حساس امروز و حمایت ویژه از کشاورزی، کماکان این بخش را به حال خود رها کرده است و هر بلای مزمنی به صورت مضاعف، فروپاشی آن را تهدید می‌کند.
چرا فقط آنها ما را تحریم کرده‌اند؟
امنیت غذایی یکی از مهم‌ترین مسایلی است که در جنگ‌ها (خواه نظامی یا اقتصادی) مورد توجه و تاکید دولت‌هاست اما با وجود آنکه سیاست خارجی مقابل مواضع و اهداف کشور ما، سیاستی قابل پیش‌بینی بود، هیچ تلاش قابل‌توجهی برای تقویت زیرساخت‌های کشاورزی و در رویارویی با شرایط تحریم انجام نشد. کریمی‌پور غم‌انگیزترین بخش این ماجرا را تداوم اقدامات نسنجیده این بخش نظیر واردات بی‌رویه می‌داند و با شگفتی می‌پرسد: مگر آنها ما را تحریم نکرده‌اند؟! پس چطور است که ما آنها را تحریم نکرده‌ایم و هنوز هم شاهد این حجم عظیم واردات محصولات کشاورزی و خسارت زدن به تولید و اقتصاد مولد کشاورزی هستیم؟!
این پرسش شاید هر روز به ذهن همه ما ایرانی‌ها برسد هر روزی که نه تنها رسانه‌های تخصصی بخش کشاورزی که دیگر رسانه‌های عمومی هم برایمان انباشته از خبرهای تلخ و ناگوار کشاورزی است. خبرهایی پر از میوه‌های لوکس و ارزهایی که نابجا برایش به هدر می‌رود، خبرهایی که واژه‌هایی مثل سیب‌های آمریکایی دارد، خبرهایی که از کاهش تولید شیر خام می‌گوید و مرغ‌های مادری که روانه کشتارگاه می‌شوند، از دلسردی شالی‌کاران برای برداشت محصول و چایی‌هایی که کمپوست می‌شود، از کنجاله‌های سویایی که پس از مدت‌ها انحصار اکنون چالش برانگیز شده است.

فرزانه طهرانی: با کاهش ارزش پول ملی چراغ قرمز برای بخش کشاورزی هم روشن شد. در شرایطی که اقتصاد کشور نیاز به مراقبت و حسن تدبیر بیشتری داشت، بالا رفتن روز‌به‌روز نرخ ارز، وضعیت تولید را متزلزل کرد و قبل از همه اخبار مشكل در بخش کشاورزی را به رسانه‌ها کشاند. پول ایران که روزگاری ارزشی معادل 10 برابر پوند انگلیس داشت با سقوط تدریجی از جایگاه خود، با کاهش ارزش در معاملات اقتصادی مواجه شد. بهمنی رییس کل بانک مرکزی هم که مطابق قانون، وظیفه حفظ ارزش پول ملی ایران را عهده‌دار بود با تهدید دلالان ارز سعی در به‌کنترل درآوردن وضعیت داشت. این در حالی بود که منتقدان اقتصادی معتقد بودند ابزار کنترل این شرایط پیش از توسل به تهدید، اقدامات حرفه‌ای‌تر و کارشناسانه‌تری بود.
افغانستان پیشی گرفت
نرخ ارز به‌سرعت در حال رشد بود و رسانه‌ها حرف‌های جالبی از بهمنی را تیتر یک خود می‌کردند. ادعاهایی مبنی بر توزیع ارز در سوپرمارکت‌ها و کاهش یک‌شبه نرخ سکه و... که البته هیچ‌کدام هم به وقوع نپیوست و پول ایران با ادامه سراشیبی که در پیش گرفته بود، کم‌ارزش‌تر از پول کشورهای همسایه شد و حتی از جایگاه پول عراق و افغانستان هم دردمندانه گذشت. کاهش ارزش پول ایران پیش از آنکه اثر تورمی خود را به مردم نشان دهد بر عرصه تولید کشور‌گران آمد و هزینه‌های تولید را چند‌برابر کرد. تولیدی که پاشنه‌آشیلش در رقابت‌های بین‌المللی همین گران‌تر تمام شدنش در مقایسه با رقبای جهانی بود و نمی‌توانست با استفاده از تمام ظرفیت‌هایش به طور منطقی در بازارهای بین‌المللی ظاهر شده و ارزآوری کند. از طرفی هم طبیعی بود که کاهش شدید ارزش پول در کشوری که در جایگاه یک قطب صنعتی به شمار نمی‌آید و پایه تولیدش بر واردات مواد اولیه است، یک مساله اقتصادی تصور شود چرا که تولیدکننده علاوه بر از دست دادن توان رقابت در بازارهای بین‌المللی، به لحاظ کاهش قدرت خرید مردم، ریزش شدید بازار داخلی را نیز تجربه می‌کرد و این یعنی کابوس تعطیلی شمار زیادی از واحدهای تولیدی و بیکاری قشر زیادی از کارگران و در نتیجه نیازمندی به واردات و خروج ارز از کشور. این در شرایطی بود که بانک مرکزی باید به لحاظ شرایط خاص بین‌المللی ایران با دقت بیشتر و کارشناسانه‌تر از ارزش پول ملی صیانت کند و با اقدامات نسنجیده برای بخش‌های اقتصادی کشور دغدغه بیجا ایجاد نکند.
کشاورزی اولین زمینگیر پول
در شرایط سقوط ارزش پول ملی تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی بخش کشاورزی شاید یکی از آسیب‌پذیرترین و در عین حال مهم‌ترین جمعیت تولیدی کشور را تشکیل می‌دهند، آسیب‌پذیر به این لحاظ که حجم سرمایه‌گذاری در این بخش به لحاظ ناامنی سرمایه‌گذاری همیشه مورد انتقاد بوده و یکی از معضلات همیشگی‌اش به حساب می‌آید و با این دیدگاه که شمار زیادی از فعالان در این بخش قشر ضعیف جامعه و کشاورزان و روستاییان را شامل می‌شود که با از دست دادن توجیه اقتصادی کار در این بخش، با سرعت بیشتری سرمایه‌هایشان را از چرخه تولید خارج کرده و ریزش سرمایه سریع‌تر اتفاق می‌افتد و مهم‌تر از این لحاظ که با اولیه‌ترین نیاز بشر یعنی نیاز به غذا سروکار دارد و هرگونه ماجراجویی اقتصادی در این بخش می‌تواند تهدیدی برای امنیت غذایی کشور به حساب آید و مساله ایجاد کند.
واردات از نوع رسمی و غیررسمی بالا گرفت
غیر از تعطیلی واحدهای تولیدی یکی از مهم‌ترین پیامدهای کاهش ارزش پول ملی به گفته احمدی‌مقدم فرمانده نیروی انتظامی رشد قاچاق است و البته باز به گفته ایشان چون قانون مبارزه با قاچاق در کشور ما ایرادهای اساسی دارد و با وجود بیش از سه هزار کیلومتر مرز خاکی و آبی و کمبود نیرو و امکانات، کنترل قاچاق مشکل است، تصور کنید تولید ملی با چه شتابی می‌تواند نابود شود و کشور را به قرن‌ها پیش از این بازگرداند. کاهش ارزش پول ملی در بخش کشاورزی مطابق پیش‌بینی‌های اقتصادی به سرعت تاثیر خود را نشان داد... تعطیلی 30‌درصد از دامداری‌های کشور در سال 90 که بنا به اقرار یک عضو کمیسیون کشاورزی مجلس منجر به گرانی گوشت و معضل صنایع لبنیات در نتیجه کاهش شیر خام شد تا آنجا که زمزمه‌های حذف شیر از سبد غذایی خانوار ایرانی به گوش رسید و رسانه‌ها با توجه به سوءمصرف کلسیم و در نتیجه کاهش شدید سن پوکی‌استخوان و ضریب هوشی در کشور از آن به‌عنوان مرگ خاموش یاد کردند. رشد قاچاق دام زنده به کشورهای همسایه و قرار گرفتن گوشت لذیذ گوسفندهای نژاد ایرانی در سفره اعراب، دیگر پیامد کاهش ارزش پول ملی در بخش کشاورزی بود که در نتیجه افزایش ارزش دینار عراقی رخ داد. این در شرایطی بود که مردم کشور خودمان با گرانی فزاینده نرخ گوشت قرمز مواجه شدند و بعد از حذف شیر از سبد غذایی‌شان یک منبع مهم پروتئینی دیگر خود را از دست می‌دهند.
محمدحسین کریمی‌پور رییس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ایران در این‌باره به «شرق» می‌گوید: سالیان سال، طرح‌ها و برنامه‌های غیرکارشناسانه بدون در نظر گرفتن یک سیاست کلی به بخش کشاورزی اعمال شد و نه تنها بودجه‌های کلانی به هدر رفت که برخی اقدامات نسنجیده مثل واردات بی‌رویه محصولات کشاورزی، اقتصاد مولد را به خطر انداخت و تولیدکنندگان و کشاورزان زیادی را بیکار کرد. روستاهای زیادی از بین رفت و خیل عظیمی از کشاورزان به شهرها مهاجرت کردند و اکنون دولت به جای در نظر گرفتن شرایط حساس امروز و حمایت ویژه از کشاورزی، کماکان این بخش را به حال خود رها کرده است و هر بلای مزمنی به صورت مضاعف، فروپاشی آن را تهدید می‌کند.
چرا فقط آنها ما را تحریم کرده‌اند؟
امنیت غذایی یکی از مهم‌ترین مسایلی است که در جنگ‌ها (خواه نظامی یا اقتصادی) مورد توجه و تاکید دولت‌هاست اما با وجود آنکه سیاست خارجی مقابل مواضع و اهداف کشور ما، سیاستی قابل پیش‌بینی بود، هیچ تلاش قابل‌توجهی برای تقویت زیرساخت‌های کشاورزی و در رویارویی با شرایط تحریم انجام نشد. کریمی‌پور غم‌انگیزترین بخش این ماجرا را تداوم اقدامات نسنجیده این بخش نظیر واردات بی‌رویه می‌داند و با شگفتی می‌پرسد: مگر آنها ما را تحریم نکرده‌اند؟! پس چطور است که ما آنها را تحریم نکرده‌ایم و هنوز هم شاهد این حجم عظیم واردات محصولات کشاورزی و خسارت زدن به تولید و اقتصاد مولد کشاورزی هستیم؟!
این پرسش شاید هر روز به ذهن همه ما ایرانی‌ها برسد هر روزی که نه تنها رسانه‌های تخصصی بخش کشاورزی که دیگر رسانه‌های عمومی هم برایمان انباشته از خبرهای تلخ و ناگوار کشاورزی است. خبرهایی پر از میوه‌های لوکس و ارزهایی که نابجا برایش به هدر می‌رود، خبرهایی که واژه‌هایی مثل سیب‌های آمریکایی دارد، خبرهایی که از کاهش تولید شیر خام می‌گوید و مرغ‌های مادری که روانه کشتارگاه می‌شوند، از دلسردی شالی‌کاران برای برداشت محصول و چایی‌هایی که کمپوست می‌شود، از کنجاله‌های سویایی که پس از مدت‌ها انحصار اکنون چالش برانگیز شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.