مذاکرات هستهای به روایت روحانی
عکس: مجید سعیدی
شرق: دبیر پیشین شورایعالی امنیت ملی به انتقادهای برخی محافظهکاران از روند مذاکرات هستهای در دوران اصلاحات پاسخ داد. حسن روحانی که 16 سال دبیر شورایعالی امنیت ملی بود، بیش از همه در دوره هشتساله اصلاحات در معرض نقد قرار گرفت و مهمترین نقد به عملکرد او «پذیرفتن تعلیق غنیسازی» بود. حسن روحانی دبیری شورایعالی امنیت ملی را سال 84 همزمان با ریاستجمهوری «محمود احمدینژاد» به «علی لاریجانی» سپرد و پس از او «سعید جلیلی» این مسوولیت را برعهده گرفت. عصر روز گذشته، زمان گعده صدا و سیما با او بود، در دفترش در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ گعدهای که سایت شبکه سه سیما اعلام کرده سلسله برنامههای ادامهداری با شخصیتهای سیاسی خواهد بود. حسن روحانی رییس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در دفترش بدون برنامهای از پیش اعلامشده، میزبان دوربینها و مجری برنامهای تلویزیونی شد و از سیاست هستهای دنبالشده در دوران اصلاحات دفاع کرد. او درباره مذاکرات سعدآباد گفت: «برنامه هستهای در ابتدا به شورایعالی امنیت ملی مرتبط نبود اما بعد از اینکه سروصدای غربیها از سال 81 شروع شد در ادامه منجر به سفر البرادعی به تهران شد. اواخر اسفند 81 آمریکا به عراق حمله کرد و بعد خیلی سریع صدام را سرنگون کرد. آنها دچار غرور شدند و فکر کردند پیروزی بزرگ به دست آوردند و در ادامه و فشار به آژانس را بیشتر کردند و اولین گزارش آژانس خرداد 82 منتشر شد. در خرداد شورای حکام بیانیهای صادر کرد و پرونده هستهای در اختیار سازمان انرژی اتمی و وزارت خارجه بود تا اینکه در شهریور 82 قطعنامه شدیداللحنی منتشر شد و مقدمه رفتن به شورای امنیت و براساس ماده 18 اساسنامه بود و بعد ماده 19 است که ارجاع پرونده است. این برای مسوولان نگرانکننده شد و تصمیم به واگذاری امور به دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی گرفته شد.»او ادامه داد: «بعد در جلسه سران این موضوع مطرح شد و وزیر وقت خارجه پیشنهاد کرد بنده مسوول پرونده هستهای باشم که من نپذیرفتم. رییسجمهوری وقت هم اصرار کرد با این حال بنده به دلایلی نپذیرفتم ولی بعد با نظر رهبری پذیرفتم و دبیر شورا مسوول پرونده شد.»روحانی گفت: «از آن پس چند هدف داشتیم که نخستین آن این بود که نگذاریم پرونده ایران به شورای امنیت برود. دوم اینکه آنها در قطعنامه شهریور خواستار تعلیق کامل فعالیتهای هستهای شده بودند اما به دنبال این بودیم که فناوری ما ادامه پیدا کند چرا که ما هنوز در بخشهایی در حال تکمیل کارهایی بودیم.»دبیر سابق شورایعالی امنیت ملی افزود: «سومین هدف ما این بود که حق فعالیت هستهای زیر سوال نرود چون غرب ما را متهم به نقض معاهده ان.پی.تی کرده بود و ما در مذاکرات تهران این سه هدف را دنبال میکردیم حتی یکی، دو بار مذاکرات تا مرز شکست پیش رفت و وزرای خارجه سه کشور اعلام کردند که به کشورهایشان بازمیگردند.»روحانی با بیان اینکه هدف ما محدود کردن تعلیق بود، گفت: «ما در آن بحث تعلیق داوطلبانه را مطرح کردیم و البته این امر کار سختی بود چون آنها میگفتند داوطلبانه یعنی چی؟ وزیر خارجه آلمان میگفت شما میتوانید بگویید ما امروز تعلیق میکنیم و فردا دوباره شروع به فعالیت کنید. اما در نهایت تعلیق منحصر به نطنز شد و از طرفی توانستیم پرونده را از شورای امنیت دور کنیم.»روحانی با اشاره به برخی جزییات توافقات مذاکرات سعدآباد ادامه داد: «در آن مذاکرات ما به سه وزیر اروپایی گفتیم که اگر بر خلاف توافق پرونده به شورای امنیت رفت شما چه میکنید که فرانسه و بعد انگلیس گفتند از حق وتو استفاده میکنند و خود اعلام این امر در مذاکرات رسمی امری مهم بود. ما توانستیم اصفهان [مرکز غنیسازی] را در سال 83 و آب سنگین اراک و کیک زرد را در بندرعباس ادامه دهیم و در گزارش آژانس در آذر 83 البرادعی اعلام کرد فعالیتهای ایران تاکنون از مسیر صلحآمیز منحرف نشده که این امر تثبیت حق ایران بود.»توافقنامه سعدآباد در 29 مهر 1382 (2003) به امضا رسید و به موجب آن، فعالیتهای مرتبط با غنیسازی اورانیوم در ایران تعلیق شد. در این مذاکرات ریاست هیات ایرانی را حسن روحانی برعهده داشت. ریاست هیات اروپایی را هم دومینیک دو ویلپن، جک استراو و یوشکا فیشر وزیران خارجه سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان بر عهده داشتند. همچنین دبیر سابق شورایعالی امنیت ملی از مذاکرات ایران و 1+5 انتقاد کرد و از مسوولانی که امکانات ملی در دست آنهاست خواست برای انتخاب شدن فردی خاص تلاش نکنند. روحانی درباره ارزیابیاش از مذاکرات ایران و 1+5، با بیان اینکه «مذاکرات ایران و 1+5 تاکنون خاصیتی به حال ما و آنها نداشته» و فقط فضای سیاسی را تلطیف کرده است، اظهار داشت: مذاکره ایران با 1+5 تاکنون خاصیت نداشته است چون مذاکرات باید یک ثمره عملی داشته باشد. دبیر شورایعالی امنیت ملی در دولت سازندگی و اصلاحات با اشاره به مذاکرات هستهای ایران و 1+5 با بیان اینکه درست است که تاکنون مواضع خود را تبیین کردیم ولی مذاکره برای بیان نظرات نیست، تصریح کرد: «مذاکره برای رسیدن به توافق است و امیدواریم آنها در ادامه مذاکرات دست از لجبازی بردارند.»روحانی با اشاره به اظهارات مقامات غربی درباره اینکه اطمینان نداریم در آینده برنامه هستهای ایران منحرف نشود، اظهار داشت: «این حرف غیرقانونی است، وقتی آژانس و دوربینهایش در مراکز هستهای ما نصب شده است و میلیگرم را حسابرسی میکنند چه چیز پنهانی وجود دارد؟»نماینده مقام معظم رهبری در شورایعالی امنیت ملی با بیان اینکه ما برای اعتمادسازی آمادهایم، خاطرنشان کرد: در دوران مسوولیت بنده ما یکبار به این توافق رسیدیم که اگر مذاکرات با 1+5 به نتیجه نرسید، این امر را به آژانس واگذار کنیم و در این زمینه من با ژاک شیراک رییسجمهور وقت فرانسه به توافق رسیدیم ولی در نهایت آمریکاییها و انگلیسیها با این امر مخالف کردند. وی در پاسخ به این پرسش که تا کجا باید روی مساله هستهای بایستیم، گفت: «فعالیت ما قانونی، صلحآمیز و زیر نظر آژانس است و حتی جمهوری اسلامی فرای پادمان با آژانس همکاری کرده و اجازه بازرسیهای سرزده را داده است. ضمن اینکه مقام معظم رهبری اعلام کردند استفاده از بمب اتم را از جنبه شرعی حرام میدانند؛ بنابراین این حق طبیعی ، قانونی و مسلم ماست ما باید از حق خود دفاع و در عین حال نقشه آمریکاییها را خنثی کنیم.»روحانی در عین حال، اظهار داشت: «ما باید قدم به قدم نقشههای آنها را خنثی و حقوق ملت ایران در فعالیت اقتصادی آزاد با دنیا را درست کنیم.»دبیر سابق شورایعالی امنیت ملی همچنین در خصوص تحریمها و تاریخ مصرف آنها اظهار داشت: «آنها این فشار را ادامه میدهند مگر اینکه ببینند تحریمها در مقام عمل شکسته شده است. ما باید به نقطهای برسیم که غرب احساس کند ادامه این تحریم به نفع آنها نیست و راهحلی بهتر از تحریم وجود دارد و آن مذاکره است.»
بازی برد- برد با آمریکا ممکن است
حسن روحانی در پاسخ به پرسشی درباره روابط ایران و آمریکا گفت: «من جنگ را قبول ندارم؛ جنگ ما و آمریکا نه به نفع ماست و نه به نفع آمریکا. فکر نمیکنم در این مقطع آمریکاییها به دنبال جنگ با ایران باشند. شاید بوش در مقطعی به دنبال جنگ با ایران بوده باشد، اما امروز این شرایط وجود ندارد چون آمریکا میداند که آثار این جنگ چقدر برای منطقه و منافع آمریکا مخرب خواهد شد. پایان تخاصم بین ایران و آمریکا جنگ نخواهد بود، البته شاید اسراییل به دنبال این باشد اما قطعا آمریکاییها به فکر جنگ با ایران نیستند.»وی ادامه داد: «اگر آمریکاییها صداقت نشان دهند و آماده حل معضلات بین دو کشور باشند، بازی برد- برد امکانپذیر است.»
شرق: دبیر پیشین شورایعالی امنیت ملی به انتقادهای برخی محافظهکاران از روند مذاکرات هستهای در دوران اصلاحات پاسخ داد. حسن روحانی که 16 سال دبیر شورایعالی امنیت ملی بود، بیش از همه در دوره هشتساله اصلاحات در معرض نقد قرار گرفت و مهمترین نقد به عملکرد او «پذیرفتن تعلیق غنیسازی» بود. حسن روحانی دبیری شورایعالی امنیت ملی را سال 84 همزمان با ریاستجمهوری «محمود احمدینژاد» به «علی لاریجانی» سپرد و پس از او «سعید جلیلی» این مسوولیت را برعهده گرفت. عصر روز گذشته، زمان گعده صدا و سیما با او بود، در دفترش در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ گعدهای که سایت شبکه سه سیما اعلام کرده سلسله برنامههای ادامهداری با شخصیتهای سیاسی خواهد بود. حسن روحانی رییس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در دفترش بدون برنامهای از پیش اعلامشده، میزبان دوربینها و مجری برنامهای تلویزیونی شد و از سیاست هستهای دنبالشده در دوران اصلاحات دفاع کرد. او درباره مذاکرات سعدآباد گفت: «برنامه هستهای در ابتدا به شورایعالی امنیت ملی مرتبط نبود اما بعد از اینکه سروصدای غربیها از سال 81 شروع شد در ادامه منجر به سفر البرادعی به تهران شد. اواخر اسفند 81 آمریکا به عراق حمله کرد و بعد خیلی سریع صدام را سرنگون کرد. آنها دچار غرور شدند و فکر کردند پیروزی بزرگ به دست آوردند و در ادامه و فشار به آژانس را بیشتر کردند و اولین گزارش آژانس خرداد 82 منتشر شد. در خرداد شورای حکام بیانیهای صادر کرد و پرونده هستهای در اختیار سازمان انرژی اتمی و وزارت خارجه بود تا اینکه در شهریور 82 قطعنامه شدیداللحنی منتشر شد و مقدمه رفتن به شورای امنیت و براساس ماده 18 اساسنامه بود و بعد ماده 19 است که ارجاع پرونده است. این برای مسوولان نگرانکننده شد و تصمیم به واگذاری امور به دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی گرفته شد.»او ادامه داد: «بعد در جلسه سران این موضوع مطرح شد و وزیر وقت خارجه پیشنهاد کرد بنده مسوول پرونده هستهای باشم که من نپذیرفتم. رییسجمهوری وقت هم اصرار کرد با این حال بنده به دلایلی نپذیرفتم ولی بعد با نظر رهبری پذیرفتم و دبیر شورا مسوول پرونده شد.»روحانی گفت: «از آن پس چند هدف داشتیم که نخستین آن این بود که نگذاریم پرونده ایران به شورای امنیت برود. دوم اینکه آنها در قطعنامه شهریور خواستار تعلیق کامل فعالیتهای هستهای شده بودند اما به دنبال این بودیم که فناوری ما ادامه پیدا کند چرا که ما هنوز در بخشهایی در حال تکمیل کارهایی بودیم.»دبیر سابق شورایعالی امنیت ملی افزود: «سومین هدف ما این بود که حق فعالیت هستهای زیر سوال نرود چون غرب ما را متهم به نقض معاهده ان.پی.تی کرده بود و ما در مذاکرات تهران این سه هدف را دنبال میکردیم حتی یکی، دو بار مذاکرات تا مرز شکست پیش رفت و وزرای خارجه سه کشور اعلام کردند که به کشورهایشان بازمیگردند.»روحانی با بیان اینکه هدف ما محدود کردن تعلیق بود، گفت: «ما در آن بحث تعلیق داوطلبانه را مطرح کردیم و البته این امر کار سختی بود چون آنها میگفتند داوطلبانه یعنی چی؟ وزیر خارجه آلمان میگفت شما میتوانید بگویید ما امروز تعلیق میکنیم و فردا دوباره شروع به فعالیت کنید. اما در نهایت تعلیق منحصر به نطنز شد و از طرفی توانستیم پرونده را از شورای امنیت دور کنیم.»روحانی با اشاره به برخی جزییات توافقات مذاکرات سعدآباد ادامه داد: «در آن مذاکرات ما به سه وزیر اروپایی گفتیم که اگر بر خلاف توافق پرونده به شورای امنیت رفت شما چه میکنید که فرانسه و بعد انگلیس گفتند از حق وتو استفاده میکنند و خود اعلام این امر در مذاکرات رسمی امری مهم بود. ما توانستیم اصفهان [مرکز غنیسازی] را در سال 83 و آب سنگین اراک و کیک زرد را در بندرعباس ادامه دهیم و در گزارش آژانس در آذر 83 البرادعی اعلام کرد فعالیتهای ایران تاکنون از مسیر صلحآمیز منحرف نشده که این امر تثبیت حق ایران بود.»توافقنامه سعدآباد در 29 مهر 1382 (2003) به امضا رسید و به موجب آن، فعالیتهای مرتبط با غنیسازی اورانیوم در ایران تعلیق شد. در این مذاکرات ریاست هیات ایرانی را حسن روحانی برعهده داشت. ریاست هیات اروپایی را هم دومینیک دو ویلپن، جک استراو و یوشکا فیشر وزیران خارجه سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان بر عهده داشتند. همچنین دبیر سابق شورایعالی امنیت ملی از مذاکرات ایران و 1+5 انتقاد کرد و از مسوولانی که امکانات ملی در دست آنهاست خواست برای انتخاب شدن فردی خاص تلاش نکنند. روحانی درباره ارزیابیاش از مذاکرات ایران و 1+5، با بیان اینکه «مذاکرات ایران و 1+5 تاکنون خاصیتی به حال ما و آنها نداشته» و فقط فضای سیاسی را تلطیف کرده است، اظهار داشت: مذاکره ایران با 1+5 تاکنون خاصیت نداشته است چون مذاکرات باید یک ثمره عملی داشته باشد. دبیر شورایعالی امنیت ملی در دولت سازندگی و اصلاحات با اشاره به مذاکرات هستهای ایران و 1+5 با بیان اینکه درست است که تاکنون مواضع خود را تبیین کردیم ولی مذاکره برای بیان نظرات نیست، تصریح کرد: «مذاکره برای رسیدن به توافق است و امیدواریم آنها در ادامه مذاکرات دست از لجبازی بردارند.»روحانی با اشاره به اظهارات مقامات غربی درباره اینکه اطمینان نداریم در آینده برنامه هستهای ایران منحرف نشود، اظهار داشت: «این حرف غیرقانونی است، وقتی آژانس و دوربینهایش در مراکز هستهای ما نصب شده است و میلیگرم را حسابرسی میکنند چه چیز پنهانی وجود دارد؟»نماینده مقام معظم رهبری در شورایعالی امنیت ملی با بیان اینکه ما برای اعتمادسازی آمادهایم، خاطرنشان کرد: در دوران مسوولیت بنده ما یکبار به این توافق رسیدیم که اگر مذاکرات با 1+5 به نتیجه نرسید، این امر را به آژانس واگذار کنیم و در این زمینه من با ژاک شیراک رییسجمهور وقت فرانسه به توافق رسیدیم ولی در نهایت آمریکاییها و انگلیسیها با این امر مخالف کردند. وی در پاسخ به این پرسش که تا کجا باید روی مساله هستهای بایستیم، گفت: «فعالیت ما قانونی، صلحآمیز و زیر نظر آژانس است و حتی جمهوری اسلامی فرای پادمان با آژانس همکاری کرده و اجازه بازرسیهای سرزده را داده است. ضمن اینکه مقام معظم رهبری اعلام کردند استفاده از بمب اتم را از جنبه شرعی حرام میدانند؛ بنابراین این حق طبیعی ، قانونی و مسلم ماست ما باید از حق خود دفاع و در عین حال نقشه آمریکاییها را خنثی کنیم.»روحانی در عین حال، اظهار داشت: «ما باید قدم به قدم نقشههای آنها را خنثی و حقوق ملت ایران در فعالیت اقتصادی آزاد با دنیا را درست کنیم.»دبیر سابق شورایعالی امنیت ملی همچنین در خصوص تحریمها و تاریخ مصرف آنها اظهار داشت: «آنها این فشار را ادامه میدهند مگر اینکه ببینند تحریمها در مقام عمل شکسته شده است. ما باید به نقطهای برسیم که غرب احساس کند ادامه این تحریم به نفع آنها نیست و راهحلی بهتر از تحریم وجود دارد و آن مذاکره است.»
بازی برد- برد با آمریکا ممکن است
حسن روحانی در پاسخ به پرسشی درباره روابط ایران و آمریکا گفت: «من جنگ را قبول ندارم؛ جنگ ما و آمریکا نه به نفع ماست و نه به نفع آمریکا. فکر نمیکنم در این مقطع آمریکاییها به دنبال جنگ با ایران باشند. شاید بوش در مقطعی به دنبال جنگ با ایران بوده باشد، اما امروز این شرایط وجود ندارد چون آمریکا میداند که آثار این جنگ چقدر برای منطقه و منافع آمریکا مخرب خواهد شد. پایان تخاصم بین ایران و آمریکا جنگ نخواهد بود، البته شاید اسراییل به دنبال این باشد اما قطعا آمریکاییها به فکر جنگ با ایران نیستند.»وی ادامه داد: «اگر آمریکاییها صداقت نشان دهند و آماده حل معضلات بین دو کشور باشند، بازی برد- برد امکانپذیر است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.