نقش کردستان عراق در آینده خاورمیانه
محمودرضا امینی
کردستان عراق در تحولات یکدهه اخیر عراق پس از سقوط صدام، بهطور مداوم کانون توجهات و تاملات فراوانی بوده است. از سال 2003 و پس از حمله آمریکا به عراق این دولت خودمختار اقلیم کردستان در شمال این کشور وارد معادلات سیاسی شد. اقلیم کردستان در یکدهه اخیر اختلافات فراوانی را در موضوعات گوناگون با دولت مرکزی از جمله در مورد آینده کرکوک و ماده 140 قانون اساسی، فروش نفت از کردستان و بودجه تخصیصدادهشده به این منطقه داشته است. با اینحال پیشرویهای گروه داعش ظرف یکماه گذشته بر پیچیدگی مسایل در این منطقه افزوده است.
عقبنشینی ارتش عراق در مناطق شمالی در نبرد با گروه داعش منجر به آن شد که پیشمرگههای کرد در حالت آمادهباش قرار گیرند و در مواردی خلأ قدرت را برای جلوگیری از نفوذ بیشتر داعش پر کنند. در نبرد با گروه داعش پیشمرگههای کرد وارد این منطقه نفتخیز و مورد مناقشه شدند و ضمن ممانعت از کنترل آن توسط تروریستها از تعیین سرنوشت این استان با برگزاری همهپرسی خبر دادند. این تحولات در شرایطی است که در بغداد مخالفتها برای تداوم نخستوزیری نوری مالکی افزایش یافته است. درواقع اقلیم کردستان در اوضاع نابسامان عراق از فرصت استفاده و بحث همهپرسی در داخل اقلیم و کرکوک را اعلام کرده است. به موازات آن مساله صدور نفت بدون درجریانگذاشتن بغداد نیز تداوم آشکارتری یافته است. در محیط پیرامونی نیز دولت ترکیه بهعنوان بازیگری تاثیرگذار در معادلات کردستان عراق از در حمایت از اربیل برآمده است. برای ترکیه بهعنوان کشوری با جمعیت بیش از 20 میلیون کرد و در همسایگی با اقلیم کردستان عراق، تحولات این منطقه همواره از حساسیت و اهمیت خاصی برخوردار است. تا قبل از حمله 2003 به عراق، کردستان عراق به دلیل سیاستهای سرکوبگرانه صدام هیچگونه توان عرضاندام در صحنه بازی عراق را نداشت. با اینحال پس از سقوط صدام، اقلیم کردستان بهسرعت تبدیل به واقعیتی غیرقابل انکار شد. سیر صعودی ورود سرمایههای خارجی به این منطقه، سرعتبخشی به شکلگیری دپارتمانهای علمی، آموزشی و تفریحی، توجه به بخش جذب توریست و همچنین ایجاد روابط چندجانبه با سایر دولتهای منطقه، اقلیم کردستان را به بازیگری تبدیل کرد که امروز در تمامی تحلیلها بهعنوان عنصری تاثیرگذار در آینده منطقه در نظر گرفته میشود. کردستان عراق بهسرعت دریافت که دیگر اجازه فرصتسوزی نخواهد داشت بنابراین در گام اول بهسوی تقویت انسجام داخلی حرکت کرد. شکلگیری و رشد آرام دموکراسی داخلی در اقلیم قابل ستایش است. حزبگرایی، حل اختلافات از طریق گفتوگو، برگزاری انتخابات و ترسیم یک استراتژی برای آینده منطقه از مهمترین تجاربی بود که کردها ظرف یکدهه اخیر فراگرفتند. در این میان نفت نواحی شمالی اهمیتی حیاتی برای اقلیم کردستان دارد. اگرچه همچنان بحث فروش نفت و گاز و آینده کرکوک مباحث چالشی با بغداد محسوب میشود و ترکیه، ایران و سوریه بهواسطه جمعیت کردنشین خود با حرکتهای رادیکال اقلیم موافق نیستند، اما به نظر میرسد اربیل دیگر اجازه نخواهد داد آینده این منطقه در بغداد یا اجلاسهای دولتی چندجانبه حلوفصل شود. کردستان عراق مدعی است از این پس باید منتظر حضور دو نماینده از عراق در مباحثات مربوط به تحولات آتی عراق بود. فدرالیسم و حدود و ثغور آن نیز از دیگر مناقشاتی است که اقلیم کردستان بر سر آن چالش دارد. در طول چندسال اخیر در میان شیعیان نیز صداهایی در حمایت از فدرالیسم به گوش میرسد. این گرایش را بهطور مشخص میتوان در جریان عمارحکیم یافت که در طول دولت اخیر مالکی هرچه بیشتر به مواضع اقلیم کردستان نزدیک شد و به سوی ایفای نقشی میانجیگرانه در رابطه بغداد و اقلیم حرکت کرد. اما سنیمذهبان مرکز عراق با حمایت همپیمانان منطقهای خود بهشدت مخالف دنبالکردن این رویکرد هستند. در صورت تحقق فدرالیسم آنها مالک منطقهای میشوند که عاری از منابع نفت و گاز و محصور در خشکی است.
در این شرایط دولت مرکزی برای جلوگیری از درگیریهای درونی عراق با فدرالیسم مخالفت کرده اما مساله قابل توجه این است که چطور میتوان در برابر خواستههای اقلیم کردستان ایستاد. همهپرسی شبهجزیره کریمه و الحاق این منطقه به فدراسیون روسیه، مستمسک خوبی برای بارزانی شد تا چندی پس از آن وی چنین درخواستی را برای سرنوشت اقلیم و کرکوک مطرح کند. در این میان به جز بغداد که مخالف سرسخت این روند خواهد بود، دمشق به علت قرارگرفتن میان «بودن یا نبودن» چندان توجهی به کانتونهای سهگانه خودگردان کردنشین خود ندارد. اما به نظر نمیرسد آنکارا و تهران از این بازی دومینوی کردی چندان استقبال کنند. این دو کشور در داخل درگیر هیچ جنگ یا بحران بزرگی که رصد تحرکات کردها را با مشکل روبهرو کند، نیستند. بر این اساس و با توجه به مرزهای طولانی و مشترک اقلیم کردستان عراق با ترکیه و ایران و محصور بودن این سرزمین در خشکی، آینده مبادلات آن با سایر جهان دچار معضلات عدیدهای خواهد شد. اما بهجز مساله جداییطلبی اقلیم از طریق همهپرسی، اربیل بازی خوبی را با ترکیه آغاز کرده است. رهبران اقلیم رابطه خود را با حزب اتحاد دموکراتیک سوریه قطع کردهاند و در روزهای اخیر تلاش دارند نشان دهند هیچگونه حمایتی از این حزب کردی سوری در رابطه با اعلام خودمختاریهایش در سوریه نمیکنند تا بتوانند روابط رو به توسعه خود را با ترکیه تداوم بخشند. حزب اتحاد دموکراتیک شاخهای از پکک است که آنکارا بیش از 30سال است در حال مبارزه مسلحانه با آن است.
در پایان باید اشاره کرد اقلیم کردستان و رهبران سیاسی آن در مقطع فعلی سیاست معقولانه و هوشمندانهای را اتخاذ کردهاند و در تلاشند در تعاملی مثبت با همسایگان قدرتمند خود مانند ایران و ترکیه باشند و با پرهیز از رویکردی مداخلهجویانه و رادیکال سعی دارند حساسیتها را کاهش دهند. در این رویکرد سیاست اقلیم کردستان توجه و تمرکز به مسایل داخلی است و در راستای این سیاست از تمامی امکانات از جمله روابط با همسایگان و نیروهای فرامنطقهای کمک گرفته است.
عقبنشینی ارتش عراق در مناطق شمالی در نبرد با گروه داعش منجر به آن شد که پیشمرگههای کرد در حالت آمادهباش قرار گیرند و در مواردی خلأ قدرت را برای جلوگیری از نفوذ بیشتر داعش پر کنند. در نبرد با گروه داعش پیشمرگههای کرد وارد این منطقه نفتخیز و مورد مناقشه شدند و ضمن ممانعت از کنترل آن توسط تروریستها از تعیین سرنوشت این استان با برگزاری همهپرسی خبر دادند. این تحولات در شرایطی است که در بغداد مخالفتها برای تداوم نخستوزیری نوری مالکی افزایش یافته است. درواقع اقلیم کردستان در اوضاع نابسامان عراق از فرصت استفاده و بحث همهپرسی در داخل اقلیم و کرکوک را اعلام کرده است. به موازات آن مساله صدور نفت بدون درجریانگذاشتن بغداد نیز تداوم آشکارتری یافته است. در محیط پیرامونی نیز دولت ترکیه بهعنوان بازیگری تاثیرگذار در معادلات کردستان عراق از در حمایت از اربیل برآمده است. برای ترکیه بهعنوان کشوری با جمعیت بیش از 20 میلیون کرد و در همسایگی با اقلیم کردستان عراق، تحولات این منطقه همواره از حساسیت و اهمیت خاصی برخوردار است. تا قبل از حمله 2003 به عراق، کردستان عراق به دلیل سیاستهای سرکوبگرانه صدام هیچگونه توان عرضاندام در صحنه بازی عراق را نداشت. با اینحال پس از سقوط صدام، اقلیم کردستان بهسرعت تبدیل به واقعیتی غیرقابل انکار شد. سیر صعودی ورود سرمایههای خارجی به این منطقه، سرعتبخشی به شکلگیری دپارتمانهای علمی، آموزشی و تفریحی، توجه به بخش جذب توریست و همچنین ایجاد روابط چندجانبه با سایر دولتهای منطقه، اقلیم کردستان را به بازیگری تبدیل کرد که امروز در تمامی تحلیلها بهعنوان عنصری تاثیرگذار در آینده منطقه در نظر گرفته میشود. کردستان عراق بهسرعت دریافت که دیگر اجازه فرصتسوزی نخواهد داشت بنابراین در گام اول بهسوی تقویت انسجام داخلی حرکت کرد. شکلگیری و رشد آرام دموکراسی داخلی در اقلیم قابل ستایش است. حزبگرایی، حل اختلافات از طریق گفتوگو، برگزاری انتخابات و ترسیم یک استراتژی برای آینده منطقه از مهمترین تجاربی بود که کردها ظرف یکدهه اخیر فراگرفتند. در این میان نفت نواحی شمالی اهمیتی حیاتی برای اقلیم کردستان دارد. اگرچه همچنان بحث فروش نفت و گاز و آینده کرکوک مباحث چالشی با بغداد محسوب میشود و ترکیه، ایران و سوریه بهواسطه جمعیت کردنشین خود با حرکتهای رادیکال اقلیم موافق نیستند، اما به نظر میرسد اربیل دیگر اجازه نخواهد داد آینده این منطقه در بغداد یا اجلاسهای دولتی چندجانبه حلوفصل شود. کردستان عراق مدعی است از این پس باید منتظر حضور دو نماینده از عراق در مباحثات مربوط به تحولات آتی عراق بود. فدرالیسم و حدود و ثغور آن نیز از دیگر مناقشاتی است که اقلیم کردستان بر سر آن چالش دارد. در طول چندسال اخیر در میان شیعیان نیز صداهایی در حمایت از فدرالیسم به گوش میرسد. این گرایش را بهطور مشخص میتوان در جریان عمارحکیم یافت که در طول دولت اخیر مالکی هرچه بیشتر به مواضع اقلیم کردستان نزدیک شد و به سوی ایفای نقشی میانجیگرانه در رابطه بغداد و اقلیم حرکت کرد. اما سنیمذهبان مرکز عراق با حمایت همپیمانان منطقهای خود بهشدت مخالف دنبالکردن این رویکرد هستند. در صورت تحقق فدرالیسم آنها مالک منطقهای میشوند که عاری از منابع نفت و گاز و محصور در خشکی است.
در این شرایط دولت مرکزی برای جلوگیری از درگیریهای درونی عراق با فدرالیسم مخالفت کرده اما مساله قابل توجه این است که چطور میتوان در برابر خواستههای اقلیم کردستان ایستاد. همهپرسی شبهجزیره کریمه و الحاق این منطقه به فدراسیون روسیه، مستمسک خوبی برای بارزانی شد تا چندی پس از آن وی چنین درخواستی را برای سرنوشت اقلیم و کرکوک مطرح کند. در این میان به جز بغداد که مخالف سرسخت این روند خواهد بود، دمشق به علت قرارگرفتن میان «بودن یا نبودن» چندان توجهی به کانتونهای سهگانه خودگردان کردنشین خود ندارد. اما به نظر نمیرسد آنکارا و تهران از این بازی دومینوی کردی چندان استقبال کنند. این دو کشور در داخل درگیر هیچ جنگ یا بحران بزرگی که رصد تحرکات کردها را با مشکل روبهرو کند، نیستند. بر این اساس و با توجه به مرزهای طولانی و مشترک اقلیم کردستان عراق با ترکیه و ایران و محصور بودن این سرزمین در خشکی، آینده مبادلات آن با سایر جهان دچار معضلات عدیدهای خواهد شد. اما بهجز مساله جداییطلبی اقلیم از طریق همهپرسی، اربیل بازی خوبی را با ترکیه آغاز کرده است. رهبران اقلیم رابطه خود را با حزب اتحاد دموکراتیک سوریه قطع کردهاند و در روزهای اخیر تلاش دارند نشان دهند هیچگونه حمایتی از این حزب کردی سوری در رابطه با اعلام خودمختاریهایش در سوریه نمیکنند تا بتوانند روابط رو به توسعه خود را با ترکیه تداوم بخشند. حزب اتحاد دموکراتیک شاخهای از پکک است که آنکارا بیش از 30سال است در حال مبارزه مسلحانه با آن است.
در پایان باید اشاره کرد اقلیم کردستان و رهبران سیاسی آن در مقطع فعلی سیاست معقولانه و هوشمندانهای را اتخاذ کردهاند و در تلاشند در تعاملی مثبت با همسایگان قدرتمند خود مانند ایران و ترکیه باشند و با پرهیز از رویکردی مداخلهجویانه و رادیکال سعی دارند حساسیتها را کاهش دهند. در این رویکرد سیاست اقلیم کردستان توجه و تمرکز به مسایل داخلی است و در راستای این سیاست از تمامی امکانات از جمله روابط با همسایگان و نیروهای فرامنطقهای کمک گرفته است.
کردستان عراق در تحولات یکدهه اخیر عراق پس از سقوط صدام، بهطور مداوم کانون توجهات و تاملات فراوانی بوده است. از سال 2003 و پس از حمله آمریکا به عراق این دولت خودمختار اقلیم کردستان در شمال این کشور وارد معادلات سیاسی شد. اقلیم کردستان در یکدهه اخیر اختلافات فراوانی را در موضوعات گوناگون با دولت مرکزی از جمله در مورد آینده کرکوک و ماده 140 قانون اساسی، فروش نفت از کردستان و بودجه تخصیصدادهشده به این منطقه داشته است. با اینحال پیشرویهای گروه داعش ظرف یکماه گذشته بر پیچیدگی مسایل در این منطقه افزوده است.
عقبنشینی ارتش عراق در مناطق شمالی در نبرد با گروه داعش منجر به آن شد که پیشمرگههای کرد در حالت آمادهباش قرار گیرند و در مواردی خلأ قدرت را برای جلوگیری از نفوذ بیشتر داعش پر کنند. در نبرد با گروه داعش پیشمرگههای کرد وارد این منطقه نفتخیز و مورد مناقشه شدند و ضمن ممانعت از کنترل آن توسط تروریستها از تعیین سرنوشت این استان با برگزاری همهپرسی خبر دادند. این تحولات در شرایطی است که در بغداد مخالفتها برای تداوم نخستوزیری نوری مالکی افزایش یافته است. درواقع اقلیم کردستان در اوضاع نابسامان عراق از فرصت استفاده و بحث همهپرسی در داخل اقلیم و کرکوک را اعلام کرده است. به موازات آن مساله صدور نفت بدون درجریانگذاشتن بغداد نیز تداوم آشکارتری یافته است. در محیط پیرامونی نیز دولت ترکیه بهعنوان بازیگری تاثیرگذار در معادلات کردستان عراق از در حمایت از اربیل برآمده است. برای ترکیه بهعنوان کشوری با جمعیت بیش از 20 میلیون کرد و در همسایگی با اقلیم کردستان عراق، تحولات این منطقه همواره از حساسیت و اهمیت خاصی برخوردار است. تا قبل از حمله 2003 به عراق، کردستان عراق به دلیل سیاستهای سرکوبگرانه صدام هیچگونه توان عرضاندام در صحنه بازی عراق را نداشت. با اینحال پس از سقوط صدام، اقلیم کردستان بهسرعت تبدیل به واقعیتی غیرقابل انکار شد. سیر صعودی ورود سرمایههای خارجی به این منطقه، سرعتبخشی به شکلگیری دپارتمانهای علمی، آموزشی و تفریحی، توجه به بخش جذب توریست و همچنین ایجاد روابط چندجانبه با سایر دولتهای منطقه، اقلیم کردستان را به بازیگری تبدیل کرد که امروز در تمامی تحلیلها بهعنوان عنصری تاثیرگذار در آینده منطقه در نظر گرفته میشود. کردستان عراق بهسرعت دریافت که دیگر اجازه فرصتسوزی نخواهد داشت بنابراین در گام اول بهسوی تقویت انسجام داخلی حرکت کرد. شکلگیری و رشد آرام دموکراسی داخلی در اقلیم قابل ستایش است. حزبگرایی، حل اختلافات از طریق گفتوگو، برگزاری انتخابات و ترسیم یک استراتژی برای آینده منطقه از مهمترین تجاربی بود که کردها ظرف یکدهه اخیر فراگرفتند. در این میان نفت نواحی شمالی اهمیتی حیاتی برای اقلیم کردستان دارد. اگرچه همچنان بحث فروش نفت و گاز و آینده کرکوک مباحث چالشی با بغداد محسوب میشود و ترکیه، ایران و سوریه بهواسطه جمعیت کردنشین خود با حرکتهای رادیکال اقلیم موافق نیستند، اما به نظر میرسد اربیل دیگر اجازه نخواهد داد آینده این منطقه در بغداد یا اجلاسهای دولتی چندجانبه حلوفصل شود. کردستان عراق مدعی است از این پس باید منتظر حضور دو نماینده از عراق در مباحثات مربوط به تحولات آتی عراق بود. فدرالیسم و حدود و ثغور آن نیز از دیگر مناقشاتی است که اقلیم کردستان بر سر آن چالش دارد. در طول چندسال اخیر در میان شیعیان نیز صداهایی در حمایت از فدرالیسم به گوش میرسد. این گرایش را بهطور مشخص میتوان در جریان عمارحکیم یافت که در طول دولت اخیر مالکی هرچه بیشتر به مواضع اقلیم کردستان نزدیک شد و به سوی ایفای نقشی میانجیگرانه در رابطه بغداد و اقلیم حرکت کرد. اما سنیمذهبان مرکز عراق با حمایت همپیمانان منطقهای خود بهشدت مخالف دنبالکردن این رویکرد هستند. در صورت تحقق فدرالیسم آنها مالک منطقهای میشوند که عاری از منابع نفت و گاز و محصور در خشکی است.
در این شرایط دولت مرکزی برای جلوگیری از درگیریهای درونی عراق با فدرالیسم مخالفت کرده اما مساله قابل توجه این است که چطور میتوان در برابر خواستههای اقلیم کردستان ایستاد. همهپرسی شبهجزیره کریمه و الحاق این منطقه به فدراسیون روسیه، مستمسک خوبی برای بارزانی شد تا چندی پس از آن وی چنین درخواستی را برای سرنوشت اقلیم و کرکوک مطرح کند. در این میان به جز بغداد که مخالف سرسخت این روند خواهد بود، دمشق به علت قرارگرفتن میان «بودن یا نبودن» چندان توجهی به کانتونهای سهگانه خودگردان کردنشین خود ندارد. اما به نظر نمیرسد آنکارا و تهران از این بازی دومینوی کردی چندان استقبال کنند. این دو کشور در داخل درگیر هیچ جنگ یا بحران بزرگی که رصد تحرکات کردها را با مشکل روبهرو کند، نیستند. بر این اساس و با توجه به مرزهای طولانی و مشترک اقلیم کردستان عراق با ترکیه و ایران و محصور بودن این سرزمین در خشکی، آینده مبادلات آن با سایر جهان دچار معضلات عدیدهای خواهد شد. اما بهجز مساله جداییطلبی اقلیم از طریق همهپرسی، اربیل بازی خوبی را با ترکیه آغاز کرده است. رهبران اقلیم رابطه خود را با حزب اتحاد دموکراتیک سوریه قطع کردهاند و در روزهای اخیر تلاش دارند نشان دهند هیچگونه حمایتی از این حزب کردی سوری در رابطه با اعلام خودمختاریهایش در سوریه نمیکنند تا بتوانند روابط رو به توسعه خود را با ترکیه تداوم بخشند. حزب اتحاد دموکراتیک شاخهای از پکک است که آنکارا بیش از 30سال است در حال مبارزه مسلحانه با آن است.
در پایان باید اشاره کرد اقلیم کردستان و رهبران سیاسی آن در مقطع فعلی سیاست معقولانه و هوشمندانهای را اتخاذ کردهاند و در تلاشند در تعاملی مثبت با همسایگان قدرتمند خود مانند ایران و ترکیه باشند و با پرهیز از رویکردی مداخلهجویانه و رادیکال سعی دارند حساسیتها را کاهش دهند. در این رویکرد سیاست اقلیم کردستان توجه و تمرکز به مسایل داخلی است و در راستای این سیاست از تمامی امکانات از جمله روابط با همسایگان و نیروهای فرامنطقهای کمک گرفته است.
عقبنشینی ارتش عراق در مناطق شمالی در نبرد با گروه داعش منجر به آن شد که پیشمرگههای کرد در حالت آمادهباش قرار گیرند و در مواردی خلأ قدرت را برای جلوگیری از نفوذ بیشتر داعش پر کنند. در نبرد با گروه داعش پیشمرگههای کرد وارد این منطقه نفتخیز و مورد مناقشه شدند و ضمن ممانعت از کنترل آن توسط تروریستها از تعیین سرنوشت این استان با برگزاری همهپرسی خبر دادند. این تحولات در شرایطی است که در بغداد مخالفتها برای تداوم نخستوزیری نوری مالکی افزایش یافته است. درواقع اقلیم کردستان در اوضاع نابسامان عراق از فرصت استفاده و بحث همهپرسی در داخل اقلیم و کرکوک را اعلام کرده است. به موازات آن مساله صدور نفت بدون درجریانگذاشتن بغداد نیز تداوم آشکارتری یافته است. در محیط پیرامونی نیز دولت ترکیه بهعنوان بازیگری تاثیرگذار در معادلات کردستان عراق از در حمایت از اربیل برآمده است. برای ترکیه بهعنوان کشوری با جمعیت بیش از 20 میلیون کرد و در همسایگی با اقلیم کردستان عراق، تحولات این منطقه همواره از حساسیت و اهمیت خاصی برخوردار است. تا قبل از حمله 2003 به عراق، کردستان عراق به دلیل سیاستهای سرکوبگرانه صدام هیچگونه توان عرضاندام در صحنه بازی عراق را نداشت. با اینحال پس از سقوط صدام، اقلیم کردستان بهسرعت تبدیل به واقعیتی غیرقابل انکار شد. سیر صعودی ورود سرمایههای خارجی به این منطقه، سرعتبخشی به شکلگیری دپارتمانهای علمی، آموزشی و تفریحی، توجه به بخش جذب توریست و همچنین ایجاد روابط چندجانبه با سایر دولتهای منطقه، اقلیم کردستان را به بازیگری تبدیل کرد که امروز در تمامی تحلیلها بهعنوان عنصری تاثیرگذار در آینده منطقه در نظر گرفته میشود. کردستان عراق بهسرعت دریافت که دیگر اجازه فرصتسوزی نخواهد داشت بنابراین در گام اول بهسوی تقویت انسجام داخلی حرکت کرد. شکلگیری و رشد آرام دموکراسی داخلی در اقلیم قابل ستایش است. حزبگرایی، حل اختلافات از طریق گفتوگو، برگزاری انتخابات و ترسیم یک استراتژی برای آینده منطقه از مهمترین تجاربی بود که کردها ظرف یکدهه اخیر فراگرفتند. در این میان نفت نواحی شمالی اهمیتی حیاتی برای اقلیم کردستان دارد. اگرچه همچنان بحث فروش نفت و گاز و آینده کرکوک مباحث چالشی با بغداد محسوب میشود و ترکیه، ایران و سوریه بهواسطه جمعیت کردنشین خود با حرکتهای رادیکال اقلیم موافق نیستند، اما به نظر میرسد اربیل دیگر اجازه نخواهد داد آینده این منطقه در بغداد یا اجلاسهای دولتی چندجانبه حلوفصل شود. کردستان عراق مدعی است از این پس باید منتظر حضور دو نماینده از عراق در مباحثات مربوط به تحولات آتی عراق بود. فدرالیسم و حدود و ثغور آن نیز از دیگر مناقشاتی است که اقلیم کردستان بر سر آن چالش دارد. در طول چندسال اخیر در میان شیعیان نیز صداهایی در حمایت از فدرالیسم به گوش میرسد. این گرایش را بهطور مشخص میتوان در جریان عمارحکیم یافت که در طول دولت اخیر مالکی هرچه بیشتر به مواضع اقلیم کردستان نزدیک شد و به سوی ایفای نقشی میانجیگرانه در رابطه بغداد و اقلیم حرکت کرد. اما سنیمذهبان مرکز عراق با حمایت همپیمانان منطقهای خود بهشدت مخالف دنبالکردن این رویکرد هستند. در صورت تحقق فدرالیسم آنها مالک منطقهای میشوند که عاری از منابع نفت و گاز و محصور در خشکی است.
در این شرایط دولت مرکزی برای جلوگیری از درگیریهای درونی عراق با فدرالیسم مخالفت کرده اما مساله قابل توجه این است که چطور میتوان در برابر خواستههای اقلیم کردستان ایستاد. همهپرسی شبهجزیره کریمه و الحاق این منطقه به فدراسیون روسیه، مستمسک خوبی برای بارزانی شد تا چندی پس از آن وی چنین درخواستی را برای سرنوشت اقلیم و کرکوک مطرح کند. در این میان به جز بغداد که مخالف سرسخت این روند خواهد بود، دمشق به علت قرارگرفتن میان «بودن یا نبودن» چندان توجهی به کانتونهای سهگانه خودگردان کردنشین خود ندارد. اما به نظر نمیرسد آنکارا و تهران از این بازی دومینوی کردی چندان استقبال کنند. این دو کشور در داخل درگیر هیچ جنگ یا بحران بزرگی که رصد تحرکات کردها را با مشکل روبهرو کند، نیستند. بر این اساس و با توجه به مرزهای طولانی و مشترک اقلیم کردستان عراق با ترکیه و ایران و محصور بودن این سرزمین در خشکی، آینده مبادلات آن با سایر جهان دچار معضلات عدیدهای خواهد شد. اما بهجز مساله جداییطلبی اقلیم از طریق همهپرسی، اربیل بازی خوبی را با ترکیه آغاز کرده است. رهبران اقلیم رابطه خود را با حزب اتحاد دموکراتیک سوریه قطع کردهاند و در روزهای اخیر تلاش دارند نشان دهند هیچگونه حمایتی از این حزب کردی سوری در رابطه با اعلام خودمختاریهایش در سوریه نمیکنند تا بتوانند روابط رو به توسعه خود را با ترکیه تداوم بخشند. حزب اتحاد دموکراتیک شاخهای از پکک است که آنکارا بیش از 30سال است در حال مبارزه مسلحانه با آن است.
در پایان باید اشاره کرد اقلیم کردستان و رهبران سیاسی آن در مقطع فعلی سیاست معقولانه و هوشمندانهای را اتخاذ کردهاند و در تلاشند در تعاملی مثبت با همسایگان قدرتمند خود مانند ایران و ترکیه باشند و با پرهیز از رویکردی مداخلهجویانه و رادیکال سعی دارند حساسیتها را کاهش دهند. در این رویکرد سیاست اقلیم کردستان توجه و تمرکز به مسایل داخلی است و در راستای این سیاست از تمامی امکانات از جمله روابط با همسایگان و نیروهای فرامنطقهای کمک گرفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.