|

3 اپیزود از رویدادی در دانشکده هنرهای زیبا

«کارنوال انفعال»، صدای دهه هفتادی‌ها

نغمه ثمینی. استاد نمایشنامه‌نویسی دانشگاه تهران

پیش از کارنوال
زمستان سال 1392. هنرهای زیبا. دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی. طبقه آخر. پلاتوی کوچک و تاریکی که گرم گرم است و ما در گرماگرم ِ کارگاه نمایشنامه‌نویسی یک. کارگاهی که در آن از بچه‌ها می‌خواهم بر اساس شخصیت‌هایی خیالی یا واقعی منو درام بنویسند. جلسه سوم است یا چهارم و روزی سرنوشت‌ساز؛ همه باید از شخصیت‌های نمایشنامه‌هایشان بگویند و آنها را مثل وجودی واقعی بگشایند. باید بگویند شخصیت منودرامشان کیست و چرا آنقدر ارزش دارد که از میان تمام آدم‌های موجود و ناموجود می‌تواند راه بگشاید به نمایشنامه و بعد احتمالا به صحنه تئاتر.
کلاس 15نفری است و بچه‌ها دانه‌دانه از شخصیت‌هایشان می‌گویند. بازی که تمام می‌شود، می‌گویم: «اینکه کارنوال انفعاله!» و دارم مستقیم اشاره می‌کنم به وجهی مشترک در تمام شخصیت‌ها: انفعال. تمام شخصیت‌ها رویاهایی دارند که ناتمام می‌گذارند. همه در روزمرگی غریبی گرفتارند و اغلب رودررو با مرگ، هیچ امکان گریز یا جاودانگی ندارند. همانجا فکر می‌کنم اگر روزی این شخصیت‌ها در نمایشنامه‌هایی به سخن درآیند و خوب به سخن در‌آیند، می‌شود راستی‌راستی کارنوال انفعال راه انداخت. تازه جلسه سوم یا چهارمیم و راهی طولانی تا انتهای ترم مانده است.
در تب و تاب کارنوال
نمایشنامه‌ها کامل می‌شوند و یک روز در اواخر خردادماه، بچه‌ها کارهایشان را در دانشکده، نمایشنامه‌خوانی می‌کنند. می‌بینم که کارنوال انفعال، زبانش را پیدا کرده است. حالا کم‌کم می‌توانم این وجه مشترک شخصیت‌های نمایشنامه‌ها را به‌عنوان وضعیتی ناگزیر تحلیل کنم. وضعیت نسلی که فکر می‌کند شخصیت‌های تئاتر دیگر نمی‌توانند قهرمان باشند، قله‌ای را فتح کنند و فکر می‌کنند که از شخصیت‌های یک نمایشنامه جز هیچ، هیچ برنمی‌آید: دختری جوان در رویای زندگی بهتر فقط هذیان می‌گوید؛ تمام واکنش مردی در برابر از کف‌دادن باغ اجدادی‌اش خلاصه می‌شود به پناه‌بردن به بالای درخت و کتاب‌خواندن؛ زنی به شکلی مضحک جانش را با یک تیغ ماهی از دست می‌دهد. مردی تمام زندگی‌اش را به یک صدای تقلبی که از رادیو پخش می‌شود سپرده است. پیرزنی جز شنیدن دیگران و غرغرکردن کاری نداشته و ندارد که بکند. مردی برای خلاص‌شدن از دست همسرش باید به یک موش بدل شود. دختری جوان به‌خاطر انفعالش نوبل می‌گیرد. مرده شوری حتی نمی‌تواند جسد همسرش را بشوید و مردی وصیتنامه پدرش را در انفعال کامل می‌خواند. غالب دانشجوهای این کلاس متولدین دهه هفتادند و کارنوال انفعال می‌شود صدای دهه هفتادی‌ها.
پس از کارنوال
کارنوال انفعال اول مردادماه سال 1393 در تماشاخانه «آو» به مدت شش روز اجرا می‌شود؛ و این بار تنها ن9 نمایشنامه از بین 15تای ِ آغازین. تجربه‌ای غریب و جذاب. اسمش کارنوال انفعال است، اما جوهره‌اش یک جور اعتراض است به انفعال. یک جور به سخره گرفتن انفعال. دهه هفتادی‌هایی که از انفعال نوشته‌اند، در انفجاری از «فعل» از سویی به سوی دیگر می‌روند؛ جان ِ تئاتر حرکت است و هیجان و تب و تاب. و آنها دارند برخی برای اولین بار در زندگی‌شان این جنون ِ فعال را در پستوی‌های تماشاخانه «آو» تجربه می‌کنند. کارنوال فعلا تمام می‌شود. اما موضوع و اهمیت جامعه‌شناسانه‌اش تمام‌ناشدنی است؛ اینکه چرا صدای یک نسل باید این همه با مساله انفعال پیوند خورده باشد، سوالی است که از آن رها نمی‌شود. هر چه هست کارنوال انفعال، هنوز تمام نشده. ما هنوز در کارگاه نوشتنیم و قرار است باز صدای نویسندگان جوان دهه هفتادی، گوشه‌ای روی صحنه‌ای به گوش دیگران برسد. نمایشنامه‌نویسان دهه هفتادی با صدای خودشان می‌آیند و ما چاره‌ای جز گوش سپردن به آنها نداریم.
پیش از کارنوال
زمستان سال 1392. هنرهای زیبا. دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی. طبقه آخر. پلاتوی کوچک و تاریکی که گرم گرم است و ما در گرماگرم ِ کارگاه نمایشنامه‌نویسی یک. کارگاهی که در آن از بچه‌ها می‌خواهم بر اساس شخصیت‌هایی خیالی یا واقعی منو درام بنویسند. جلسه سوم است یا چهارم و روزی سرنوشت‌ساز؛ همه باید از شخصیت‌های نمایشنامه‌هایشان بگویند و آنها را مثل وجودی واقعی بگشایند. باید بگویند شخصیت منودرامشان کیست و چرا آنقدر ارزش دارد که از میان تمام آدم‌های موجود و ناموجود می‌تواند راه بگشاید به نمایشنامه و بعد احتمالا به صحنه تئاتر.
کلاس 15نفری است و بچه‌ها دانه‌دانه از شخصیت‌هایشان می‌گویند. بازی که تمام می‌شود، می‌گویم: «اینکه کارنوال انفعاله!» و دارم مستقیم اشاره می‌کنم به وجهی مشترک در تمام شخصیت‌ها: انفعال. تمام شخصیت‌ها رویاهایی دارند که ناتمام می‌گذارند. همه در روزمرگی غریبی گرفتارند و اغلب رودررو با مرگ، هیچ امکان گریز یا جاودانگی ندارند. همانجا فکر می‌کنم اگر روزی این شخصیت‌ها در نمایشنامه‌هایی به سخن درآیند و خوب به سخن در‌آیند، می‌شود راستی‌راستی کارنوال انفعال راه انداخت. تازه جلسه سوم یا چهارمیم و راهی طولانی تا انتهای ترم مانده است.
در تب و تاب کارنوال
نمایشنامه‌ها کامل می‌شوند و یک روز در اواخر خردادماه، بچه‌ها کارهایشان را در دانشکده، نمایشنامه‌خوانی می‌کنند. می‌بینم که کارنوال انفعال، زبانش را پیدا کرده است. حالا کم‌کم می‌توانم این وجه مشترک شخصیت‌های نمایشنامه‌ها را به‌عنوان وضعیتی ناگزیر تحلیل کنم. وضعیت نسلی که فکر می‌کند شخصیت‌های تئاتر دیگر نمی‌توانند قهرمان باشند، قله‌ای را فتح کنند و فکر می‌کنند که از شخصیت‌های یک نمایشنامه جز هیچ، هیچ برنمی‌آید: دختری جوان در رویای زندگی بهتر فقط هذیان می‌گوید؛ تمام واکنش مردی در برابر از کف‌دادن باغ اجدادی‌اش خلاصه می‌شود به پناه‌بردن به بالای درخت و کتاب‌خواندن؛ زنی به شکلی مضحک جانش را با یک تیغ ماهی از دست می‌دهد. مردی تمام زندگی‌اش را به یک صدای تقلبی که از رادیو پخش می‌شود سپرده است. پیرزنی جز شنیدن دیگران و غرغرکردن کاری نداشته و ندارد که بکند. مردی برای خلاص‌شدن از دست همسرش باید به یک موش بدل شود. دختری جوان به‌خاطر انفعالش نوبل می‌گیرد. مرده شوری حتی نمی‌تواند جسد همسرش را بشوید و مردی وصیتنامه پدرش را در انفعال کامل می‌خواند. غالب دانشجوهای این کلاس متولدین دهه هفتادند و کارنوال انفعال می‌شود صدای دهه هفتادی‌ها.
پس از کارنوال
کارنوال انفعال اول مردادماه سال 1393 در تماشاخانه «آو» به مدت شش روز اجرا می‌شود؛ و این بار تنها ن9 نمایشنامه از بین 15تای ِ آغازین. تجربه‌ای غریب و جذاب. اسمش کارنوال انفعال است، اما جوهره‌اش یک جور اعتراض است به انفعال. یک جور به سخره گرفتن انفعال. دهه هفتادی‌هایی که از انفعال نوشته‌اند، در انفجاری از «فعل» از سویی به سوی دیگر می‌روند؛ جان ِ تئاتر حرکت است و هیجان و تب و تاب. و آنها دارند برخی برای اولین بار در زندگی‌شان این جنون ِ فعال را در پستوی‌های تماشاخانه «آو» تجربه می‌کنند. کارنوال فعلا تمام می‌شود. اما موضوع و اهمیت جامعه‌شناسانه‌اش تمام‌ناشدنی است؛ اینکه چرا صدای یک نسل باید این همه با مساله انفعال پیوند خورده باشد، سوالی است که از آن رها نمی‌شود. هر چه هست کارنوال انفعال، هنوز تمام نشده. ما هنوز در کارگاه نوشتنیم و قرار است باز صدای نویسندگان جوان دهه هفتادی، گوشه‌ای روی صحنه‌ای به گوش دیگران برسد. نمایشنامه‌نویسان دهه هفتادی با صدای خودشان می‌آیند و ما چاره‌ای جز گوش سپردن به آنها نداریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.