|

فصل مشترک فرهنگ ملل

باز هم برای «ری را» نامه‌ای بنویس

تاریخ و تجربه نشان داده است که تعامل معرفتی میان ملت‌ها و تمدن‌ها و فرهنگ‌ها، همواره در مقام فصلی مشترک، توانسته است سوءتفاهم‌ها و عدم درک درست گفت‌وگوها -میان صاحبان اراده- را از بین برده و در نهایت راهگشا و مفید و موثر پا به میدان تقدیر بگذارد. بده‌بِستان اندیشه، به‌ویژه در حوزه ادبیات و شعر، خود سرآغاز این همگرایی به شمار می‌رود و جهان ترجمه، در واقع طلایه‌دار این همگرایی محسوب می‌شود. از ترجمان کلام خیام به زبان‌های اروپایی تا امروز، درک ملت‌ها از این طریق به سرمنزل اعتماد رسیده است. در ادامه راه ترجمه آثار ادبی، امروزه خبرها حاکی از آن است که مردم منطقه و مغرب‌زمین از شعر مدرن ما استقبال کرده و فصلی تازه آغاز شده است. نمونه این پیوندهای معرفتی، ترجمه شعر سیدعلی صالحی است، که گاه نشان می‌دهد، می‌شود از طریق کلمه به صلح رسید.
در دهه70 شمسی اخباری می‌رسید که نشان می‌داد شعر این شاعر آشنای مردم، در رسانه‌های جهان مورد استقبال قرار گرفته، اما از دهه 80 شمسی به این‌سو، نوبت نشر مجموعه شعرهای صالحی در زبان‌های دیگر رسید، از جمله چاپ و تجدیدچاپ دو دفتر شعر ایشان به زبان کردی در اقلیم کردستان عراق، انعکاس شعر صالحی در مجله عربی «الزمان»، اهدای جایزه اتحادیه نویسندگان با مرکزیت «دارالقصه بغدادیه» در سال 1382 و انعکاس شعر صالحی در زبان سوئدی و در رسانه دانشگاهی شهر بروس سوئد و سپس وسعت‌گرفتن این فصل... تا سال 1392 شمسی که مجموعه و گزینه‌ای از شعرهای این همکار ما در مجله دنیای سخن، با عنوان «دارم در ترانه‌ای مبهم ‌زاده می‌شوم» در آلمان به زبان آلمانی و از سوی انتشارات آلمانی‌زبان «سابجکت» منتشر شد و مورد استقبال آلمانی‌زبان‌ها قرار گرفت. بعد از آن یکی از شعرهای مجموعه «نامه‌ها» -همان نخستین شعر- «حال همه ما خوب است، اما تو باور نکن» به فرانسه ترجمه و جالب اینجاست که در کتاب دانشگاهی «روش‌شناسی علوم انسانی» مندرج شد، تا علاقه‌مندان به ادبیات جهانی ما با روش و شیوه و ساختار شعر در زبان فارسی آشنا شوند. گفتنی است این منبع، به‌عنوان ماخذی آکادمیک تدریس می‌شود.
در پی این موفقیت جهانی و کسب افتخار برای مردم و سرزمین بزرگ ایران، باخبر شدیم که در لندن نیز چند مترجم درصدد ترجمه گزینه‌ای از شعرهای صالحی هستند، همچنین به‌گفته اسدالله امرایی، مترجم سرشناس ایرانی، چندین شعر از صالحی انتخاب شده تا در کتب درسی (سطح دبیرستان) در لندن منتشر شود.
آخرین خبر از فصل ترجمه‌های سیدعلی صالحی، نشریه معتبر و پرتیراژ «زبان و ادبیات» در ترکیه است (تیراژ یک‌میلیون نسخه) که بهار امسال به انعکاس شعر صالحی به زبان ترکی استانبولی مبادرت ورزید. در مقدمه سردبیر این ویژه‌نامه (برای صالحی) آمده است که سیدعلی صالحی یکی از سرشناس‌ترین شاعران ایران است که تاثیر بسزایی بر هم نسل‌های خود و جوان‌ترها داشته است.
باری با آوردن این مقدمه، قصدم این بود که با چنین چکامه‌ای، بتوانم به تعامل فرهنگی ملت‌ها اشاره کنم. این تعامل، البته که سابقه و حضوری تاریخی دارد و دیگر ملل همواره بر اقتدار و خلاقیت ادبی این مردم بزرگ صحه گذاشته، تاثیر پذیرفته و از سر اعتمادی تاریخی، به ستایش ادبیات، مخصوصا و به‌ویژه شعر پارسی برخاسته‌اند. یکی از آشناترین و معروف‌ترین این پیوندها، استقبال مردم مغرب‌زمین و انگلیسی‌زبان از رباعیات خیام (ترجمه فیتزجرالد) است و باید یادآوری کنم که «گوته» بزرگ شاعر و فیلسوف آلمانی چه استقبالی از شعر سعدی و حافظ کرده بود، تا آنجا که سعی کرد با زبان پارسی کاملا آشنا شود و مژده معاصر ما، پذیرش و استقبال خارق‌العاده از شعر مولانای ایرانی فارسی‌زبان در آمریکاست که به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های شعر در آمریکا بدل شده است و آخرین پیوند، یعنی تازه‌ترین تعامل متقابل، واکنش شاعر معاصر آلمان، آقای گریت ووستمان است که بعد از مطالعه دفتر سیدعلی صالحی (به زبان آلمانی) شعری برای شاعر محبوب ما سروده است، که در پی ترجمه این شعر را - با ترجمه درخشان محمود حسینی‌زاد- با هم می‌خوانیم. این شعر ستایش‌برانگیز در مجموعه شعری از گریت ووستمان منعکس شده است:
نامه‌ها
از: گریت ووستمان (آلمان)
برای: سیدعلی صالحی (ایران)
باز هم برای «ری را» نامه‌ای بنویس،
مثل پرنده‌ای که خود در قفس است
اما برای کبوتران آزاد
از پرواز می‌گوید!
باز هم برای «ری را» نامه‌ای بنویس،
و صبر کن تا همه
با زمزمه ترانه‌هایت
هَم‌آواز شوند.
باز هم برای «ری را» نامه‌ای بنویس،
بنویس، بارها بنویس
با دقت تای‌شان بزن،
مراقب باش
مثل مژه‌هایت،
صبح به صبح
از لای میله‌ها رو به پرنده‌ها بگیر
آنها ترانه‌های تو را از بَر خواهند خواند:
ری را... ری رای گرامی!
ما اگرچه پراکنده‌ایم
اما تنها برای تو می‌خوانیم!
***
شایسته است یادآوری کنم که گریت ووستمان، اگرچه اهل آلمان و مغرب‌زمین است، اما به‌طرز خارق‌العاده‌ای با شعر مشرقی صالحی ارتباط برقرار کرده است. او که عمیقا با شعر صالحی آشناست، با خلاقیت و نگاهی کاملا شرقی، به چنین شعری رسیده است و از سوی دیگر باید به مترجمان شعر صالحی به آلمانی دست‌مریزاد نثار کرد که حتما از عهده کار برآمده‌اند، وگرنه چگونه ووستمان شاعر می‌توانست چنین پیوندی با روح شعر برقرار کند، متاثر شود و خود برای شاعر شرقی ما شعر بسراید.
آلمانی‌ها صاحب فرهنگ و تمدنی خارق‌العاده‌اند، در فرهنگ و زبان آلمانی فلاسفه و موسیقیدانان تاثیر‌گذاری - طی سه قرن اخیر - پا به عرصه حیات گذاشتند؛ فردریک ویلهلم نیچه و بتهوون نمایندگان این فرهنگند، از گوته تا گونتر گراس (نویسنده، شاعر و نقاش، برنده نوبل ادبی)، اروپا یعنی محوریت تمدن آلمان. آلمانی‌ها طی سده اخیر روابط عادلانه و درست و روشنی با ملت و جامعه ما، به ویژه در حوزه فرهنگ داشته‌اند. آلمان در طول تاریخ به عکس پرتغال یا انگلیس و فرانسه، هرگز استعمارگر نبوده است. به هر انجام قصد عبور از چارچوب بحث شعر ندارم، اما استقبال گریت ووستمان از شعر سیدعلی صالحی، مرا به یاد استقبال گوته بزرگ از شعر حافظ بی‌همتا می‌اندازد. امیدوارم این صلح و مراوده و معرفت بینابینی ملت‌ها و تمدن‌ها و فرهنگ‌ها همچنان راهگشای دوستی‌ها و سعادت بشری باشد. اعتراف کنم؛ نمی‌توانم از تاثیر شعر گریت ووستمان بر خودم نیز بگذرم، عجب تصویر پرمعنایی ارایه داده است، پیام کلی شعر به‌شدت عاطفی و انسانی است:
می‌گوید پرنده‌ای که خود با آنکه در قفس است، اما برای آزادی دیگرپرنده‌ها آواز می‌خواند! تمثیلی خارق‌العاده از موقعیت جهان معاصر و انسان جویای استقلال و آزادی است.
تاریخ و تجربه نشان داده است که تعامل معرفتی میان ملت‌ها و تمدن‌ها و فرهنگ‌ها، همواره در مقام فصلی مشترک، توانسته است سوءتفاهم‌ها و عدم درک درست گفت‌وگوها -میان صاحبان اراده- را از بین برده و در نهایت راهگشا و مفید و موثر پا به میدان تقدیر بگذارد. بده‌بِستان اندیشه، به‌ویژه در حوزه ادبیات و شعر، خود سرآغاز این همگرایی به شمار می‌رود و جهان ترجمه، در واقع طلایه‌دار این همگرایی محسوب می‌شود. از ترجمان کلام خیام به زبان‌های اروپایی تا امروز، درک ملت‌ها از این طریق به سرمنزل اعتماد رسیده است. در ادامه راه ترجمه آثار ادبی، امروزه خبرها حاکی از آن است که مردم منطقه و مغرب‌زمین از شعر مدرن ما استقبال کرده و فصلی تازه آغاز شده است. نمونه این پیوندهای معرفتی، ترجمه شعر سیدعلی صالحی است، که گاه نشان می‌دهد، می‌شود از طریق کلمه به صلح رسید.
در دهه70 شمسی اخباری می‌رسید که نشان می‌داد شعر این شاعر آشنای مردم، در رسانه‌های جهان مورد استقبال قرار گرفته، اما از دهه 80 شمسی به این‌سو، نوبت نشر مجموعه شعرهای صالحی در زبان‌های دیگر رسید، از جمله چاپ و تجدیدچاپ دو دفتر شعر ایشان به زبان کردی در اقلیم کردستان عراق، انعکاس شعر صالحی در مجله عربی «الزمان»، اهدای جایزه اتحادیه نویسندگان با مرکزیت «دارالقصه بغدادیه» در سال 1382 و انعکاس شعر صالحی در زبان سوئدی و در رسانه دانشگاهی شهر بروس سوئد و سپس وسعت‌گرفتن این فصل... تا سال 1392 شمسی که مجموعه و گزینه‌ای از شعرهای این همکار ما در مجله دنیای سخن، با عنوان «دارم در ترانه‌ای مبهم ‌زاده می‌شوم» در آلمان به زبان آلمانی و از سوی انتشارات آلمانی‌زبان «سابجکت» منتشر شد و مورد استقبال آلمانی‌زبان‌ها قرار گرفت. بعد از آن یکی از شعرهای مجموعه «نامه‌ها» -همان نخستین شعر- «حال همه ما خوب است، اما تو باور نکن» به فرانسه ترجمه و جالب اینجاست که در کتاب دانشگاهی «روش‌شناسی علوم انسانی» مندرج شد، تا علاقه‌مندان به ادبیات جهانی ما با روش و شیوه و ساختار شعر در زبان فارسی آشنا شوند. گفتنی است این منبع، به‌عنوان ماخذی آکادمیک تدریس می‌شود.
در پی این موفقیت جهانی و کسب افتخار برای مردم و سرزمین بزرگ ایران، باخبر شدیم که در لندن نیز چند مترجم درصدد ترجمه گزینه‌ای از شعرهای صالحی هستند، همچنین به‌گفته اسدالله امرایی، مترجم سرشناس ایرانی، چندین شعر از صالحی انتخاب شده تا در کتب درسی (سطح دبیرستان) در لندن منتشر شود.
آخرین خبر از فصل ترجمه‌های سیدعلی صالحی، نشریه معتبر و پرتیراژ «زبان و ادبیات» در ترکیه است (تیراژ یک‌میلیون نسخه) که بهار امسال به انعکاس شعر صالحی به زبان ترکی استانبولی مبادرت ورزید. در مقدمه سردبیر این ویژه‌نامه (برای صالحی) آمده است که سیدعلی صالحی یکی از سرشناس‌ترین شاعران ایران است که تاثیر بسزایی بر هم نسل‌های خود و جوان‌ترها داشته است.
باری با آوردن این مقدمه، قصدم این بود که با چنین چکامه‌ای، بتوانم به تعامل فرهنگی ملت‌ها اشاره کنم. این تعامل، البته که سابقه و حضوری تاریخی دارد و دیگر ملل همواره بر اقتدار و خلاقیت ادبی این مردم بزرگ صحه گذاشته، تاثیر پذیرفته و از سر اعتمادی تاریخی، به ستایش ادبیات، مخصوصا و به‌ویژه شعر پارسی برخاسته‌اند. یکی از آشناترین و معروف‌ترین این پیوندها، استقبال مردم مغرب‌زمین و انگلیسی‌زبان از رباعیات خیام (ترجمه فیتزجرالد) است و باید یادآوری کنم که «گوته» بزرگ شاعر و فیلسوف آلمانی چه استقبالی از شعر سعدی و حافظ کرده بود، تا آنجا که سعی کرد با زبان پارسی کاملا آشنا شود و مژده معاصر ما، پذیرش و استقبال خارق‌العاده از شعر مولانای ایرانی فارسی‌زبان در آمریکاست که به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های شعر در آمریکا بدل شده است و آخرین پیوند، یعنی تازه‌ترین تعامل متقابل، واکنش شاعر معاصر آلمان، آقای گریت ووستمان است که بعد از مطالعه دفتر سیدعلی صالحی (به زبان آلمانی) شعری برای شاعر محبوب ما سروده است، که در پی ترجمه این شعر را - با ترجمه درخشان محمود حسینی‌زاد- با هم می‌خوانیم. این شعر ستایش‌برانگیز در مجموعه شعری از گریت ووستمان منعکس شده است:
نامه‌ها
از: گریت ووستمان (آلمان)
برای: سیدعلی صالحی (ایران)
باز هم برای «ری را» نامه‌ای بنویس،
مثل پرنده‌ای که خود در قفس است
اما برای کبوتران آزاد
از پرواز می‌گوید!
باز هم برای «ری را» نامه‌ای بنویس،
و صبر کن تا همه
با زمزمه ترانه‌هایت
هَم‌آواز شوند.
باز هم برای «ری را» نامه‌ای بنویس،
بنویس، بارها بنویس
با دقت تای‌شان بزن،
مراقب باش
مثل مژه‌هایت،
صبح به صبح
از لای میله‌ها رو به پرنده‌ها بگیر
آنها ترانه‌های تو را از بَر خواهند خواند:
ری را... ری رای گرامی!
ما اگرچه پراکنده‌ایم
اما تنها برای تو می‌خوانیم!
***
شایسته است یادآوری کنم که گریت ووستمان، اگرچه اهل آلمان و مغرب‌زمین است، اما به‌طرز خارق‌العاده‌ای با شعر مشرقی صالحی ارتباط برقرار کرده است. او که عمیقا با شعر صالحی آشناست، با خلاقیت و نگاهی کاملا شرقی، به چنین شعری رسیده است و از سوی دیگر باید به مترجمان شعر صالحی به آلمانی دست‌مریزاد نثار کرد که حتما از عهده کار برآمده‌اند، وگرنه چگونه ووستمان شاعر می‌توانست چنین پیوندی با روح شعر برقرار کند، متاثر شود و خود برای شاعر شرقی ما شعر بسراید.
آلمانی‌ها صاحب فرهنگ و تمدنی خارق‌العاده‌اند، در فرهنگ و زبان آلمانی فلاسفه و موسیقیدانان تاثیر‌گذاری - طی سه قرن اخیر - پا به عرصه حیات گذاشتند؛ فردریک ویلهلم نیچه و بتهوون نمایندگان این فرهنگند، از گوته تا گونتر گراس (نویسنده، شاعر و نقاش، برنده نوبل ادبی)، اروپا یعنی محوریت تمدن آلمان. آلمانی‌ها طی سده اخیر روابط عادلانه و درست و روشنی با ملت و جامعه ما، به ویژه در حوزه فرهنگ داشته‌اند. آلمان در طول تاریخ به عکس پرتغال یا انگلیس و فرانسه، هرگز استعمارگر نبوده است. به هر انجام قصد عبور از چارچوب بحث شعر ندارم، اما استقبال گریت ووستمان از شعر سیدعلی صالحی، مرا به یاد استقبال گوته بزرگ از شعر حافظ بی‌همتا می‌اندازد. امیدوارم این صلح و مراوده و معرفت بینابینی ملت‌ها و تمدن‌ها و فرهنگ‌ها همچنان راهگشای دوستی‌ها و سعادت بشری باشد. اعتراف کنم؛ نمی‌توانم از تاثیر شعر گریت ووستمان بر خودم نیز بگذرم، عجب تصویر پرمعنایی ارایه داده است، پیام کلی شعر به‌شدت عاطفی و انسانی است:
می‌گوید پرنده‌ای که خود با آنکه در قفس است، اما برای آزادی دیگرپرنده‌ها آواز می‌خواند! تمثیلی خارق‌العاده از موقعیت جهان معاصر و انسان جویای استقلال و آزادی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.