«ترحیم» و سیاست
حامد طبیبی
1 این هم مانند سایر پدیدههای نادر عالم سیاست در ایران، فقط در اینجا قابل رویت است که حاشیه مراسمی که بنا بر عرف، سنت و آموزههای اخلاقی، نمیتواند و نباید به محلی برای گفت و شنود با کنشگران این عرصه بدل شود، چنین کارکرد عجیبی یافته است. همه ما به نحوی حضور در مراسم ترحیم در مقام «صاحب عزا» را تجربه کردهایم یا اینکه در جایگاه یکی از «نزدیکان» به مصیبت رخداده - اعم از یک دوست، همکار نزدیک یا فامیل- در اینگونه «یادبود»ها گردهم آمدهایم. در هر دو صورت میدانیم که قبل، حین و بعد از مراسم - همانند اکثر روزهای ابتدای از دست دادن یکی از نزدیکان- چه میزان تلخ و اندوهبار است.
این قاعده در خصوص درگذشت مدیران فعلی یا سابق کشور نیز به طور طبیعی برقرار است و بسیاری از سیاسیونی که گام به اینگونه مجالس میگذارند، با فرد متوفی رابطه همکاری نزدیک یا دوستی داشتهاند و ممکن است در آن لحظات، دل و دماغ «تکرار مکررات» این روزهای حوزه سیاست را نداشته باشند. با این حال این قاعده رفتاری اکثر چهرههای شاخص اصلاحطلب از گذشته تا به امروز بوده که اصحاب رسانه را «تکریم» و سعی میکنند حتی اگر بنای جواب دادن به پرسشها را ندارند، با گشادهرویی از آنها عذرخواهی کنند. این نافی این واقعیت نیست که حتما این نوع تغییر کارکرد، برای خانواده مرحوم و نزدیکان وی، صورت خوشی نخواهد داشت و در مسیر برگزاری مراسم، مشکلاتی را پدید خواهد آورد.
شاید توجه به همین نکته سبب شد تا رییسجمهور سابق کشورمان نیز در حاشیه مراسم تشییع مرحوم دکتر حسن حبیبی در پاسخ به سوالات «جهتدار» همان رسانههای خاص، به آنها یادآور شود که « در این مراسم، جای این سوالات نیست».
2 فارغ از برخی سیاسیکاریهای این دست افراد که با عنوان خبرنگار به سراغ چهرههای سیاسی منتقد میروند، پرواضح است که حضور اصحاب رسانه برای طرح برخی پرسشها در حاشیه مراسم، امری ناگزیر است چه اینکه رسانهها به ویژه رسانههای مستقل و کارکنان آن، «دیوار کوتاه» همیشگی هستند. در سالهای اخیر برگزاری کنگرههای حزبی، نشستهای خبری و همچنین گفتوگوهای اختصاصی فعالان سیاسی با رسانهها، تقلیل یافته و در موارد خاص، با اماواگرهای بسیار همراه بوده و بهدشواری صورت میپذیرد. اینچنین است که دسترسی به بسیاری از فعالان سیاسی جناح راست نیز برای رسانههای نزدیک به خودشان فقط در مراسمهای ترحیم امکانپذیر شده و بس!
3- بارها گفتهاند و شنیدهایم که «هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد» اما تا زمانی که حوزه سیاست و امر «سیاستورزی»، جایگاه رسمی و پذیرفتهشده برای عرضه و طرح نداشته باشد، هر گردهمایی که ردپایی از مسوولان و اصحاب سیاست در آن دیده شود، پتانسیل تبدیل شدن به محل گپ و گفت سیاسی را خواهد داشت تا در خبر آن درج شود «در حاشیه مجلس ختم...»، «در بیرون از مراسم افطار...» و... . البته شاید عکاسان خبری و خبرنگاران هم حق داشته باشند؛ ثبت تصویر چهرههای شاخص جریانهای مختلف سیاسی در صندلیهای مجلس ترحیم با قرآنهای در دست و «معاشرتی» کوتاه با روی گشاده با یکدیگر، تنها در مجالسی از این دست میتواند «شکار» شود و بس؛ این را هم به فهرست عجایب سپهر سیاست در ایران باید افزود.
1 این هم مانند سایر پدیدههای نادر عالم سیاست در ایران، فقط در اینجا قابل رویت است که حاشیه مراسمی که بنا بر عرف، سنت و آموزههای اخلاقی، نمیتواند و نباید به محلی برای گفت و شنود با کنشگران این عرصه بدل شود، چنین کارکرد عجیبی یافته است. همه ما به نحوی حضور در مراسم ترحیم در مقام «صاحب عزا» را تجربه کردهایم یا اینکه در جایگاه یکی از «نزدیکان» به مصیبت رخداده - اعم از یک دوست، همکار نزدیک یا فامیل- در اینگونه «یادبود»ها گردهم آمدهایم. در هر دو صورت میدانیم که قبل، حین و بعد از مراسم - همانند اکثر روزهای ابتدای از دست دادن یکی از نزدیکان- چه میزان تلخ و اندوهبار است.
این قاعده در خصوص درگذشت مدیران فعلی یا سابق کشور نیز به طور طبیعی برقرار است و بسیاری از سیاسیونی که گام به اینگونه مجالس میگذارند، با فرد متوفی رابطه همکاری نزدیک یا دوستی داشتهاند و ممکن است در آن لحظات، دل و دماغ «تکرار مکررات» این روزهای حوزه سیاست را نداشته باشند. با این حال این قاعده رفتاری اکثر چهرههای شاخص اصلاحطلب از گذشته تا به امروز بوده که اصحاب رسانه را «تکریم» و سعی میکنند حتی اگر بنای جواب دادن به پرسشها را ندارند، با گشادهرویی از آنها عذرخواهی کنند. این نافی این واقعیت نیست که حتما این نوع تغییر کارکرد، برای خانواده مرحوم و نزدیکان وی، صورت خوشی نخواهد داشت و در مسیر برگزاری مراسم، مشکلاتی را پدید خواهد آورد.
شاید توجه به همین نکته سبب شد تا رییسجمهور سابق کشورمان نیز در حاشیه مراسم تشییع مرحوم دکتر حسن حبیبی در پاسخ به سوالات «جهتدار» همان رسانههای خاص، به آنها یادآور شود که « در این مراسم، جای این سوالات نیست».
2 فارغ از برخی سیاسیکاریهای این دست افراد که با عنوان خبرنگار به سراغ چهرههای سیاسی منتقد میروند، پرواضح است که حضور اصحاب رسانه برای طرح برخی پرسشها در حاشیه مراسم، امری ناگزیر است چه اینکه رسانهها به ویژه رسانههای مستقل و کارکنان آن، «دیوار کوتاه» همیشگی هستند. در سالهای اخیر برگزاری کنگرههای حزبی، نشستهای خبری و همچنین گفتوگوهای اختصاصی فعالان سیاسی با رسانهها، تقلیل یافته و در موارد خاص، با اماواگرهای بسیار همراه بوده و بهدشواری صورت میپذیرد. اینچنین است که دسترسی به بسیاری از فعالان سیاسی جناح راست نیز برای رسانههای نزدیک به خودشان فقط در مراسمهای ترحیم امکانپذیر شده و بس!
3- بارها گفتهاند و شنیدهایم که «هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد» اما تا زمانی که حوزه سیاست و امر «سیاستورزی»، جایگاه رسمی و پذیرفتهشده برای عرضه و طرح نداشته باشد، هر گردهمایی که ردپایی از مسوولان و اصحاب سیاست در آن دیده شود، پتانسیل تبدیل شدن به محل گپ و گفت سیاسی را خواهد داشت تا در خبر آن درج شود «در حاشیه مجلس ختم...»، «در بیرون از مراسم افطار...» و... . البته شاید عکاسان خبری و خبرنگاران هم حق داشته باشند؛ ثبت تصویر چهرههای شاخص جریانهای مختلف سیاسی در صندلیهای مجلس ترحیم با قرآنهای در دست و «معاشرتی» کوتاه با روی گشاده با یکدیگر، تنها در مجالسی از این دست میتواند «شکار» شود و بس؛ این را هم به فهرست عجایب سپهر سیاست در ایران باید افزود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.