|

پیام‌های نتایج اولیه انتخابات افغانستان

محمدحسین عمادی . مشاور بین‌المللی در بازسازی افغانستان

حضور گسترده مردم در انتخابات افغانستان، حتی بدون توجه به نتیجه آن، یکی از سرنوشت‌ساز‌ترین رویدادهای تاریخ پرفرازونشیب معاصر افغانستان بود که همه جهان را به حیرت واداشت. تعداد آرای شمرده‌شده، سه‌میلیون بیش از آرای دوره قبل انتخابات ریاست‌جمهوری است، و این گواهی می‌دهد ملت افغانستان سهم و نقش تاریخی خود را در تعیین سرنوشت از طریق رای و نفی خشونت نشان داده و هم‌اکنون دولت، نهادهای نظارت بر انتخابات و کاندیداهای باقیمانده در صحنه هستند که باید سهم خود را در تامین منافع ملی و جامعه بین‌المللی در چارچوب معادلات بین‌المللی ادا کنند. با مشخص‌شدن نتایج 10درصد از آرای شمرده‌شده در 20استان کشور، هم‌اکنون رقابت اصلی بین دکتر عبدالله‌عبدالله و دکتر اشرف غنی آغاز شده و تمام گمانه‌زنی‌های سیاسی به مقایسه و تحلیل این دو رقیب معطوف شده است. هر چند هنوز تنها 10دقیقه از بازی 90دقیقه‌ای سرنوشت انتخابات سپری‌ شده است، اما با توجه به آرای فعلی هر یک از کاندیداها می‌توان گفت بازی انتخابات به نیمه‌دوم کشیده خواهد شد. در این فاصله، همچون ملت افغانستان، کشورهای همسایه، قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیز با دقت و احتیاط به نتیجه این رقابت می‌اندیشند. این دو دولتمرد از نخبگان سیاسی افغانستان هستند و در 13سال گذشته خط‌مشی سیاسی و مدیریتی خود را عملا عیان کرده‌اند و هم‌اکنون نیز در دو سوی محور مختصات جدید سیاسی و قطب‌بندی‌شده افغانستان جای گرفته‌اند؛ برداری که پازل انتخاباتی افغانستان را بیش از پیش پیچیده کرده و جامعه افغانستان را به چینش و ترسیم جدیدی از نقشه سیاسی- اجتماعی واداشته است. برداری که از دو مولفه اصلی و تاثیرگذار جامعه افغانستان تشکیل شده است؛ مولفه اول تحت تاثیر عنصر «قوم‌گرایی» با رقابت اصلی بین قوم پشتون و اکثر اقوام غیرپشتون استوار و مولفه دیگر میزان «تحول‌طلبی» تحت تاثیر عنصر اصلاح و تغییر با تکیه بر عنصر خارجی استوار است. در طول مبارزات انتخاباتی هر دو کاندیدا سعی کردند با هنرمندی و به روش‌های مختلف جایگاه خود را از گوشه بردار ترسیم‌شده تغییر داده و اکثریت مطلق آرا را به‌سوی خود کشانده و انتخابات را یک‌مرحله‌ای کنند. این تلاش هرچند کاندیداهای فوق‌الذکر را به انجام اقداماتی گاها مغایر با ماهیت خود واداشت اما آشکارا نتوانست در معادلات و نتیجه اولیه انتخابات تاثیر سرنوشت‌سازی داشته باشد. دکتر عبدالله با بیان‌کردن ریشه پشتون خود، پوشش فاخر و جلسات ممتد با سفرای خارجی تلاش کرد خود را صرفا در طیف غیرپشتون قرار نداده و جوانان تحصیلکرده را به‌خود جلب کند. دکتر اشرف غنی نیز که همراه با همسر خارجی‌اش عمر خود را بیشتر در خارج گذرانده، به صورت جدی تلاش کرد با تغییر چهره فردی، پوشیدن لباس‌های سنتی و رفتن به حج در چندین ماه گذشته چهره ملی و حتی مذهبی به دیدگاه شدیدا اصلاح‌طلبانه و برونگرای خود ببخشد.
وی حتی پا را فراتر گذاشته و ژنرال دوستم که بخش عمده‌ای از ترک‌تباران شمال را نمایندگی می‌کند و از سوی اشرف غنی قبلا به عنوان جنایتکار جنگی متهم شده است را به‌عنوان معاون‌اول خود برمی‌گزیند تا مرزهای قومی و شمال-جنوب انتخاباتی را به‌نفع خود درهم آمیزد.
اما و از سوی دیگر وابستگی‌های هر دو مولفه «قوم‌گرایی» و «تحول‌طلبی» (که در ماهیت با هم در تعارض هستند) با عناصری همچون جمعیت، جغرافیا، مذهب و نهایتا منافع قدرت‌های محلی منطقه‌ای و جهانی به هم درآمیخته است. تحول در مولفه‌های فوق‌الذکر عملا باعث پیچیده‌ترشدن معادلات و قطبی‌ترشدن چهره تحولات درونی افغانستان شده است و تحلیل آن، در ارتباط با نتایج اولیه انتخابات، می‌تواند نه‌تنها ریشه‌های این تغییر را بیان کند بلکه گمانه‌هایی از نتایج محتمل نهایی را نیز آشکار سازد. ترکیب قطب‌بندی جدید را به صورت نسبی می‌توان از نظر جغرافیایی در شمال (غیرپشتون) و جنوب (پشتون) و از نظر تحول‌طلبی به محافظه‌کار (سنتی، مذهبی و درونگرا) و اصلاح‌طلب (مدرن، و برونگرا) مشاهده کرد. این قطب‌بندی جدید نه تنها در صحنه داخلی بلکه در صحنه بین‌المللی باعث سردرگمی فزاینده و پیش‌بینی‌های متفاوتی برای نتیجه انتخابات و استقبال از گزینه‌های ممکنه شده است.
اگر از تاثیر عنصر قومی در رقابت گروه‌های نژادی که همواره در صحنه سیاسی افغانستان اصلی‌ترین عامل تعیین‌کننده بوده بگذریم، نتایج اولیه آرا نشان‌دهنده تغییری ماهیتی در آرای مردم افغانستان است. آرای بسیار محدود زلمای رسول، کاندیدایی که ادامه‌دهنده راه حامد کرزای و دولت حاکم بود و افزایش چشمگیر آرای اشرف غنی نسبت به دور قبل (با آنکه هر دو آنان از قوم پشتون بودند) نشانگر این واقعیت است که مردم هم به کارنامه دولت فعلی رای منفی داده‌اند و هم به گرایش اصلاح‌طلبانه و برونگرای اشرف غنی اقبال نسبی نشان داده‌اند. به باور نویسنده، نتایج اولیه به شرطی که به همین روند ادامه یابد، نشان‌دهنده ظهور درکی جدید از منافع ملی و معادلات بین‌المللی در بین رای‌دهندگان است. رشد تحول‌طلبی برونگرا به منظور خروج از وضعیت کنونی، اقبال به قدرت‌های حاکم و مداخله‌گر بین‌المللی برای خروج از معادلات ناعادلانه منطقه‌ای و همسایگان را نشان می‌دهد. هر چند برآوردهای مطرح شده نشانگر یک تحول در روند تحولات و نگرش ملت افغانستان است اما این خود برای بازیگران منطقه‌ای و به‌خصوص همسایگان زنگ خطری بوده و جای تامل بسیار دارد.
همسایگان و قدرت‌های منطقه‌ای به‌خوبی می‌دانند آنچه در نیم‌قرن اخیر کاشته‌اند را در افغانستان امروز و در تغییر گرایش مردم نسبت به خود درو می‌کنند. تقویت و رشد چشمگیر آرای کاندیدای برونگرا (هرچند هنوز اکثریت آرا را در دست ندارد) که تکیه امنیتی بر قدرت‌های غربی و امضای بدون قید و شرط پیمان امنیتی با آمریکا را پذیرفته، بدون شک نتیجه دخالت‌های غیرمسوولانه و بعضا تجاوزکارانه دولت‌های همسایه‌ها و کشمکش قدرت‌های منطقه‌ای در امور داخلی افغانستان در نیم‌قرن اخیر است.
درک تاریخی رای‌دهندگان افغانستان از منافع ملی خود باعث شده که از یک‌سو در فرآیند رای‌گیری و با هجوم به صندوق‌های رای پیام منفی به گروه‌های تروریستی و خشونت‌طلب داده و از سوی دیگر با تقسیم معنادار آرا در بین دو نامزد، خواستار خروج از معادله چندصدساله قدرت قومی و الگوی حاکمیت پشتون شده‌اند. نتایج اولیه آرا همچنان نشان می‌دهد که رای‌دهندگان رضایتی از تجربه حاکمیتی و مدیریتی دولت حاکم نداشته و خواستار طرحی نو در تامین امنیت، مدیریت شهروندی و توسعه زیرساخت‌های کشور هستند.
حضور گسترده مردم در انتخابات افغانستان، حتی بدون توجه به نتیجه آن، یکی از سرنوشت‌ساز‌ترین رویدادهای تاریخ پرفرازونشیب معاصر افغانستان بود که همه جهان را به حیرت واداشت. تعداد آرای شمرده‌شده، سه‌میلیون بیش از آرای دوره قبل انتخابات ریاست‌جمهوری است، و این گواهی می‌دهد ملت افغانستان سهم و نقش تاریخی خود را در تعیین سرنوشت از طریق رای و نفی خشونت نشان داده و هم‌اکنون دولت، نهادهای نظارت بر انتخابات و کاندیداهای باقیمانده در صحنه هستند که باید سهم خود را در تامین منافع ملی و جامعه بین‌المللی در چارچوب معادلات بین‌المللی ادا کنند. با مشخص‌شدن نتایج 10درصد از آرای شمرده‌شده در 20استان کشور، هم‌اکنون رقابت اصلی بین دکتر عبدالله‌عبدالله و دکتر اشرف غنی آغاز شده و تمام گمانه‌زنی‌های سیاسی به مقایسه و تحلیل این دو رقیب معطوف شده است. هر چند هنوز تنها 10دقیقه از بازی 90دقیقه‌ای سرنوشت انتخابات سپری‌ شده است، اما با توجه به آرای فعلی هر یک از کاندیداها می‌توان گفت بازی انتخابات به نیمه‌دوم کشیده خواهد شد. در این فاصله، همچون ملت افغانستان، کشورهای همسایه، قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیز با دقت و احتیاط به نتیجه این رقابت می‌اندیشند. این دو دولتمرد از نخبگان سیاسی افغانستان هستند و در 13سال گذشته خط‌مشی سیاسی و مدیریتی خود را عملا عیان کرده‌اند و هم‌اکنون نیز در دو سوی محور مختصات جدید سیاسی و قطب‌بندی‌شده افغانستان جای گرفته‌اند؛ برداری که پازل انتخاباتی افغانستان را بیش از پیش پیچیده کرده و جامعه افغانستان را به چینش و ترسیم جدیدی از نقشه سیاسی- اجتماعی واداشته است. برداری که از دو مولفه اصلی و تاثیرگذار جامعه افغانستان تشکیل شده است؛ مولفه اول تحت تاثیر عنصر «قوم‌گرایی» با رقابت اصلی بین قوم پشتون و اکثر اقوام غیرپشتون استوار و مولفه دیگر میزان «تحول‌طلبی» تحت تاثیر عنصر اصلاح و تغییر با تکیه بر عنصر خارجی استوار است. در طول مبارزات انتخاباتی هر دو کاندیدا سعی کردند با هنرمندی و به روش‌های مختلف جایگاه خود را از گوشه بردار ترسیم‌شده تغییر داده و اکثریت مطلق آرا را به‌سوی خود کشانده و انتخابات را یک‌مرحله‌ای کنند. این تلاش هرچند کاندیداهای فوق‌الذکر را به انجام اقداماتی گاها مغایر با ماهیت خود واداشت اما آشکارا نتوانست در معادلات و نتیجه اولیه انتخابات تاثیر سرنوشت‌سازی داشته باشد. دکتر عبدالله با بیان‌کردن ریشه پشتون خود، پوشش فاخر و جلسات ممتد با سفرای خارجی تلاش کرد خود را صرفا در طیف غیرپشتون قرار نداده و جوانان تحصیلکرده را به‌خود جلب کند. دکتر اشرف غنی نیز که همراه با همسر خارجی‌اش عمر خود را بیشتر در خارج گذرانده، به صورت جدی تلاش کرد با تغییر چهره فردی، پوشیدن لباس‌های سنتی و رفتن به حج در چندین ماه گذشته چهره ملی و حتی مذهبی به دیدگاه شدیدا اصلاح‌طلبانه و برونگرای خود ببخشد.
وی حتی پا را فراتر گذاشته و ژنرال دوستم که بخش عمده‌ای از ترک‌تباران شمال را نمایندگی می‌کند و از سوی اشرف غنی قبلا به عنوان جنایتکار جنگی متهم شده است را به‌عنوان معاون‌اول خود برمی‌گزیند تا مرزهای قومی و شمال-جنوب انتخاباتی را به‌نفع خود درهم آمیزد.
اما و از سوی دیگر وابستگی‌های هر دو مولفه «قوم‌گرایی» و «تحول‌طلبی» (که در ماهیت با هم در تعارض هستند) با عناصری همچون جمعیت، جغرافیا، مذهب و نهایتا منافع قدرت‌های محلی منطقه‌ای و جهانی به هم درآمیخته است. تحول در مولفه‌های فوق‌الذکر عملا باعث پیچیده‌ترشدن معادلات و قطبی‌ترشدن چهره تحولات درونی افغانستان شده است و تحلیل آن، در ارتباط با نتایج اولیه انتخابات، می‌تواند نه‌تنها ریشه‌های این تغییر را بیان کند بلکه گمانه‌هایی از نتایج محتمل نهایی را نیز آشکار سازد. ترکیب قطب‌بندی جدید را به صورت نسبی می‌توان از نظر جغرافیایی در شمال (غیرپشتون) و جنوب (پشتون) و از نظر تحول‌طلبی به محافظه‌کار (سنتی، مذهبی و درونگرا) و اصلاح‌طلب (مدرن، و برونگرا) مشاهده کرد. این قطب‌بندی جدید نه تنها در صحنه داخلی بلکه در صحنه بین‌المللی باعث سردرگمی فزاینده و پیش‌بینی‌های متفاوتی برای نتیجه انتخابات و استقبال از گزینه‌های ممکنه شده است.
اگر از تاثیر عنصر قومی در رقابت گروه‌های نژادی که همواره در صحنه سیاسی افغانستان اصلی‌ترین عامل تعیین‌کننده بوده بگذریم، نتایج اولیه آرا نشان‌دهنده تغییری ماهیتی در آرای مردم افغانستان است. آرای بسیار محدود زلمای رسول، کاندیدایی که ادامه‌دهنده راه حامد کرزای و دولت حاکم بود و افزایش چشمگیر آرای اشرف غنی نسبت به دور قبل (با آنکه هر دو آنان از قوم پشتون بودند) نشانگر این واقعیت است که مردم هم به کارنامه دولت فعلی رای منفی داده‌اند و هم به گرایش اصلاح‌طلبانه و برونگرای اشرف غنی اقبال نسبی نشان داده‌اند. به باور نویسنده، نتایج اولیه به شرطی که به همین روند ادامه یابد، نشان‌دهنده ظهور درکی جدید از منافع ملی و معادلات بین‌المللی در بین رای‌دهندگان است. رشد تحول‌طلبی برونگرا به منظور خروج از وضعیت کنونی، اقبال به قدرت‌های حاکم و مداخله‌گر بین‌المللی برای خروج از معادلات ناعادلانه منطقه‌ای و همسایگان را نشان می‌دهد. هر چند برآوردهای مطرح شده نشانگر یک تحول در روند تحولات و نگرش ملت افغانستان است اما این خود برای بازیگران منطقه‌ای و به‌خصوص همسایگان زنگ خطری بوده و جای تامل بسیار دارد.
همسایگان و قدرت‌های منطقه‌ای به‌خوبی می‌دانند آنچه در نیم‌قرن اخیر کاشته‌اند را در افغانستان امروز و در تغییر گرایش مردم نسبت به خود درو می‌کنند. تقویت و رشد چشمگیر آرای کاندیدای برونگرا (هرچند هنوز اکثریت آرا را در دست ندارد) که تکیه امنیتی بر قدرت‌های غربی و امضای بدون قید و شرط پیمان امنیتی با آمریکا را پذیرفته، بدون شک نتیجه دخالت‌های غیرمسوولانه و بعضا تجاوزکارانه دولت‌های همسایه‌ها و کشمکش قدرت‌های منطقه‌ای در امور داخلی افغانستان در نیم‌قرن اخیر است.
درک تاریخی رای‌دهندگان افغانستان از منافع ملی خود باعث شده که از یک‌سو در فرآیند رای‌گیری و با هجوم به صندوق‌های رای پیام منفی به گروه‌های تروریستی و خشونت‌طلب داده و از سوی دیگر با تقسیم معنادار آرا در بین دو نامزد، خواستار خروج از معادله چندصدساله قدرت قومی و الگوی حاکمیت پشتون شده‌اند. نتایج اولیه آرا همچنان نشان می‌دهد که رای‌دهندگان رضایتی از تجربه حاکمیتی و مدیریتی دولت حاکم نداشته و خواستار طرحی نو در تامین امنیت، مدیریت شهروندی و توسعه زیرساخت‌های کشور هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.