آنچه آنشب
جعفر مدرس صادقی
نمایش در نمایش و فاصلهگذاری هم برای خودش عالمی دارد و دست و بال هیچ کارگردانی را توی هیچ قالب و چارچوبی نباید بست. همهی این حرفها درست. اما این که بازیگری از روی سن بیاید پایین و برود توی تماشاچیها و چراغقوه بیندازد توی چشم یک نفر که آرام و بی سر و صدا نشسته است سر جای خودش و فقط دارد تماشا میکند، با عقل و انصاف جور درنمیآید. به تماشاچی چهکار دارید؟ روی چه حسابی پا روی دُمب تماشاچی میگذارید؟ تماشاچی هم از سر جای خودش بلند شده و زده است توی گوش بازیگر. یک نفر هم که بغلدست آن تماشاچی نشسته است چراغقوه را از دست آن بازیگر میگیرد و پرت میکند روی سن. نمایشی که داشت اجرا میشد البته یک نمایش آوانگارد بود و تماشاچیها همه تئاترشناس و مودب بودند. بیشتر تماشاچیها خیال میکردند که هیچ اتفاق عجیب و غریبی نیفتاده و همهی این مسخرهبازیها ادامهی خود نمایش است، اما آن تماشاچیهایی که از نزدیک دیده بودند که این چند نفر دارند همدیگر را به قصد کُشت میزنند باورشان نمیآمد که این صحنهها ساختگی باشد. کار به جایی رسید که یک بازیگر دیگر هم از روی سن آمد پایین و با آن دوتا تماشاچی گلاویز شد، گرد و خاکی به هوا رفت، سهتایی افتادند روی دوتا تماشاچی دیگر، یکی از خانمها جیغ کشید و همهمهای توی تالار پیچید. بازیگرهایی که روی سن بودند همچنان داشتند به کار خودشان ادامه میدادند و نمایش اصلی کماکان داشت اجرا میشد و انگار نه انگار که آن پایین چه اتفاقاتی دارد میافتد. دوتا از تماشاچیها ریخته بودند سر بازیگری که تازه از روی سن پریده بود پایین و او را خواباندند روی زمین و یکیشان نشست روی سینهاش. همان بازیگری که چراغقوه انداخته بود توی چشم تماشاچیها از دست تماشاچیها در رفت و پرید روی سن و سه چهار تا از تماشاچیها هم به دنبال او پریدند روی سن. بزنبزنی که از وسط سالن و از توی تماشاچیها شروع شده بود منتقل شد به سن و با نمایش اصلی قاطی شد. اما بعد از چندتا کشیده و لگدی که روی سن رد و بدل شد، کمکم همهچی آرام گرفت. نمایشی که داشت روی سن اجرا میشد بدون وقفه ادامه پیدا کرده بود و ادامه پیدا کرد، اما آن تماشاچیهایی که رفته بودند روی سن برنگشتند پایین. صندلیهای این سه چهارتا تماشاچی تا آخر نمایش خالی ماند. هیچکس نمیداند که آن تماشاچیها کجا رفتند. رفتند پُشت صحنه و از در پُشتی دررفتند؟ بازیگرهایی که پُشت صحنه بودند آنها را خفه کردند یا تحویلشان دادند به انتظامات؟ نمایش که تمام شد، طبق معمول همهی نمایشها، تماشاچیها همگی پا شدند دست زدند و بازیگرها هم آمدند جلو و رو به تماشاچیها خم شدند و تشکر کردند. از پُشت صحنه هم آمدند، همهی بازیگرهایی که روی صحنه بودند و پُشت صحنه بودند دوتا دوتا و سهتا سهتا و گروه گروه آمدند جلو و رو به تماشاچیها به خط شدند و چند دقیقهای همچنان به خط بودند و به ابراز احساسات تماشاچیها که همچنان سر پا ایستاده بودند و داشتند دست میزدند جواب دادند و همهی چراغها روشن بود و همهی آنها را میشد دید و میشد دید که هیچ غریبهای میان آنها نیست. هیچکس توی فکر آن چند نفری که با بازیگرها گلاویز شده بودند نبود. هیچکس دلواپس آن تماشاچیهایی که رفته بودند روی سن و دیگه هرگز برنگشته بودند سر جای خودشان نبود. فردا شب هم دوباره چراغقوه انداختند توی چشم تماشاچیها، اما هیچ اتفاق عجیب و غریبی نیفتاد. هیچکدام از تماشاچیها پا نشد بزند توی گوش بازیگر. پسفردا شب و تا شب آخر اجرا هم به همین ترتیب. هر شب چراغقوه میانداختند توی چشم تماشاچیها، اما صدای کسی درنمیآمد و نمایش به خوبی و خوشی و بدون هیچ زد و خوردی ادامه پیدا میکرد تا برسد به آن دست زدن و ابراز احساسات دقایق آخر. اما آنچه آن شب پیش آمد یک علامت بود. آنچه آن شب پیش آمد نشان داد که تماشاچی همیشه به این آرامی و صبوری هم نیست که خیال میکنید. هفتهی آینده به این مبحث دلانگیز میپردازیم که تماشاچی همیشه هم به این آرامی و صبوری نیست که خیال میکنید. تماشاچی انتقام میگیرد.
ستون «کنار گود» از این پس روزهای یکشنبه منتشر میشود.
نمایش در نمایش و فاصلهگذاری هم برای خودش عالمی دارد و دست و بال هیچ کارگردانی را توی هیچ قالب و چارچوبی نباید بست. همهی این حرفها درست. اما این که بازیگری از روی سن بیاید پایین و برود توی تماشاچیها و چراغقوه بیندازد توی چشم یک نفر که آرام و بی سر و صدا نشسته است سر جای خودش و فقط دارد تماشا میکند، با عقل و انصاف جور درنمیآید. به تماشاچی چهکار دارید؟ روی چه حسابی پا روی دُمب تماشاچی میگذارید؟ تماشاچی هم از سر جای خودش بلند شده و زده است توی گوش بازیگر. یک نفر هم که بغلدست آن تماشاچی نشسته است چراغقوه را از دست آن بازیگر میگیرد و پرت میکند روی سن. نمایشی که داشت اجرا میشد البته یک نمایش آوانگارد بود و تماشاچیها همه تئاترشناس و مودب بودند. بیشتر تماشاچیها خیال میکردند که هیچ اتفاق عجیب و غریبی نیفتاده و همهی این مسخرهبازیها ادامهی خود نمایش است، اما آن تماشاچیهایی که از نزدیک دیده بودند که این چند نفر دارند همدیگر را به قصد کُشت میزنند باورشان نمیآمد که این صحنهها ساختگی باشد. کار به جایی رسید که یک بازیگر دیگر هم از روی سن آمد پایین و با آن دوتا تماشاچی گلاویز شد، گرد و خاکی به هوا رفت، سهتایی افتادند روی دوتا تماشاچی دیگر، یکی از خانمها جیغ کشید و همهمهای توی تالار پیچید. بازیگرهایی که روی سن بودند همچنان داشتند به کار خودشان ادامه میدادند و نمایش اصلی کماکان داشت اجرا میشد و انگار نه انگار که آن پایین چه اتفاقاتی دارد میافتد. دوتا از تماشاچیها ریخته بودند سر بازیگری که تازه از روی سن پریده بود پایین و او را خواباندند روی زمین و یکیشان نشست روی سینهاش. همان بازیگری که چراغقوه انداخته بود توی چشم تماشاچیها از دست تماشاچیها در رفت و پرید روی سن و سه چهار تا از تماشاچیها هم به دنبال او پریدند روی سن. بزنبزنی که از وسط سالن و از توی تماشاچیها شروع شده بود منتقل شد به سن و با نمایش اصلی قاطی شد. اما بعد از چندتا کشیده و لگدی که روی سن رد و بدل شد، کمکم همهچی آرام گرفت. نمایشی که داشت روی سن اجرا میشد بدون وقفه ادامه پیدا کرده بود و ادامه پیدا کرد، اما آن تماشاچیهایی که رفته بودند روی سن برنگشتند پایین. صندلیهای این سه چهارتا تماشاچی تا آخر نمایش خالی ماند. هیچکس نمیداند که آن تماشاچیها کجا رفتند. رفتند پُشت صحنه و از در پُشتی دررفتند؟ بازیگرهایی که پُشت صحنه بودند آنها را خفه کردند یا تحویلشان دادند به انتظامات؟ نمایش که تمام شد، طبق معمول همهی نمایشها، تماشاچیها همگی پا شدند دست زدند و بازیگرها هم آمدند جلو و رو به تماشاچیها خم شدند و تشکر کردند. از پُشت صحنه هم آمدند، همهی بازیگرهایی که روی صحنه بودند و پُشت صحنه بودند دوتا دوتا و سهتا سهتا و گروه گروه آمدند جلو و رو به تماشاچیها به خط شدند و چند دقیقهای همچنان به خط بودند و به ابراز احساسات تماشاچیها که همچنان سر پا ایستاده بودند و داشتند دست میزدند جواب دادند و همهی چراغها روشن بود و همهی آنها را میشد دید و میشد دید که هیچ غریبهای میان آنها نیست. هیچکس توی فکر آن چند نفری که با بازیگرها گلاویز شده بودند نبود. هیچکس دلواپس آن تماشاچیهایی که رفته بودند روی سن و دیگه هرگز برنگشته بودند سر جای خودشان نبود. فردا شب هم دوباره چراغقوه انداختند توی چشم تماشاچیها، اما هیچ اتفاق عجیب و غریبی نیفتاد. هیچکدام از تماشاچیها پا نشد بزند توی گوش بازیگر. پسفردا شب و تا شب آخر اجرا هم به همین ترتیب. هر شب چراغقوه میانداختند توی چشم تماشاچیها، اما صدای کسی درنمیآمد و نمایش به خوبی و خوشی و بدون هیچ زد و خوردی ادامه پیدا میکرد تا برسد به آن دست زدن و ابراز احساسات دقایق آخر. اما آنچه آن شب پیش آمد یک علامت بود. آنچه آن شب پیش آمد نشان داد که تماشاچی همیشه به این آرامی و صبوری هم نیست که خیال میکنید. هفتهی آینده به این مبحث دلانگیز میپردازیم که تماشاچی همیشه هم به این آرامی و صبوری نیست که خیال میکنید. تماشاچی انتقام میگیرد.
ستون «کنار گود» از این پس روزهای یکشنبه منتشر میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.