کجا زندگی میکنیم؟
هنگامه آلآقا.کارشناس ارشد شهرسازی و معماری
مدیریت شهری، تنها به منظور پوشش ناهنجاریهای موجود اعم از مسائل و معضلات کالبدی، فضایی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، صفت «اسلامی» را به دور از در نظر گرفتن هرگونه چارچوب تخصصی و کارشناسانه به موصوف «شهر» پیوند داده است و البته بیتوجه به حقوق شهروندانی که شهری موصوف به صفت اسلامی را به سبب باورها و اعتقادات دینی بهعنوان مکان بودن خود، انتخاب میکنند. زندگی و بودنِ ما، در حیطه زمان و مکان شکل میگیرد و اگرچه ما، تعیینکننده زمان بودنِ خود نیستیم؛ اما در تعیین مکان بودنِ خود، مختار هستیم. اگرچه امروزه این امکانِ انتخابِ مکان، به جبر لزوم بهرهمندی از امتیازات شهرنشینی در چنبره آهن و بتن محدود شده، ولی مدیریت شهری توان و قدرت حفظ این آزادی شهروندی را داشته تا بتواند امکانِ بودن در فضایی سالم، امن و آرام را برای شهروندان فراهم آورد. فضایی که هریک از ما - بهعنوان امکانی برای بودن - روز خود را در آن شروع و شب خود را در آن به پایان میرسانیم و از منظر حکمای ایرانی این سرای سپنج را در آن سپری میکنیم، فضایی است که علاوه بر موقعیت جغرافیایی وابسته به فرهنگ، اقتصاد و سیاست مدیریت شهری آن فضاست. فارغ از آنکه شهروند «شهر اسلامی» نهتنها نیازمند شنیدن صوت معنوی اذان و دیدن کالبد مساجد و سایر نمادهای صوری اسلامی است که یقینا به دنبال همه حقوقی است که دین و شرع و سنت عمیقا به آن پرداختهاند، حقوقی که اگر گهگاه یادآوری شوند، شاید بتوانند مدیریت خفته شهری را از خواب بیخبری بیدار کنند.
• حفظ امنیت فردی شهروندان شهر اسلامی؛ چنانکه در جایجای قرآن به صفت شهر مناسب برای زیست ازجمله امنیت، طیببودن و مقدسبودن اشاره شده است.
• حق استفاده از امکانات زیرساختی برای عموم شهروندان در همه مناطق شهری فارغ از منطقهبندی طبقاتی و اجتماعی و به دنبال آن عدم مشاهده تکدیگری و پرسهزنی کودکان کار تا پاسی از شب در چهارراههای شهر اسلامی، رفع نیاز از زبالهگردی برای پیداکردن یک وعده غذایی از میان مخزنهای زباله شهر اسلامی و رفع نیاز از اتوبوسخوابی و گورخوابی مساکین در شهر اسلامی.
• حق بهرهمندی از هوای سالم برای عموم شهروندان و عدم اتلاف نیروی انسانی در ترافیک سنگین شهری با بهرهگیری از منابع مالی حاصل از عوارض کلان شهری برای بهبود وضعیت شهر اسلامی و اصلاح پایدار الگوی زندگی شهروندی، و نه استفاده از منابع مالی برای مصارف تبلیغاتی و عوامپسندانه و مقطعی.
• رعایت و اشاعه باورها و اعتقادات دینی در طراحی کالبدی شهر با جلوگیری از تخلفات ساختمانی و ساختوساز خارج از ضوابط طرح تفصیلی مصوب و قانونی جلوهدادن آن پس از اخذ عوارض، همچنین عدم امکان تغییر در کاربریهای فضای سبز، آموزشی و فرهنگی به کاربریهای تجاری و نفوذ پهنههای تجارت تا عمق کوچهپسکوچههای مسکونی تحت لوای طرح مصوب تفصیلی و جامع شهر... . همگی، از حقوق حقه هر شهروندی است که مکانی را برای زیست خود برمیگزیند، خاصه آن مکان به صفت «اسلامی» که برگرفته از باور و اعتقادی مذهبی است مزین باشد. چنانکه امام علی (ع) درمورد موضوعات گوناگون مرتبط با شهر و محیط زندگی و ساختمان نکات مناسب و لازم را به یاران و اصحاب خویش متذکر میشود و اوج آن در فرمانی به مالک اشتر مشاهده میشود که ایشان پس از تأکید به مهربانی و لطف از سوی حاکم این نکته را تأکید میفرماید که: «چونان حیوانی درنده مباش که خوردنشان را غنیمت شمری؛ زیرا آنان دو گروه هستند یا همکیشان تو یا همانندان تو در آفرینش».
مدیریت شهری، تنها به منظور پوشش ناهنجاریهای موجود اعم از مسائل و معضلات کالبدی، فضایی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، صفت «اسلامی» را به دور از در نظر گرفتن هرگونه چارچوب تخصصی و کارشناسانه به موصوف «شهر» پیوند داده است و البته بیتوجه به حقوق شهروندانی که شهری موصوف به صفت اسلامی را به سبب باورها و اعتقادات دینی بهعنوان مکان بودن خود، انتخاب میکنند. زندگی و بودنِ ما، در حیطه زمان و مکان شکل میگیرد و اگرچه ما، تعیینکننده زمان بودنِ خود نیستیم؛ اما در تعیین مکان بودنِ خود، مختار هستیم. اگرچه امروزه این امکانِ انتخابِ مکان، به جبر لزوم بهرهمندی از امتیازات شهرنشینی در چنبره آهن و بتن محدود شده، ولی مدیریت شهری توان و قدرت حفظ این آزادی شهروندی را داشته تا بتواند امکانِ بودن در فضایی سالم، امن و آرام را برای شهروندان فراهم آورد. فضایی که هریک از ما - بهعنوان امکانی برای بودن - روز خود را در آن شروع و شب خود را در آن به پایان میرسانیم و از منظر حکمای ایرانی این سرای سپنج را در آن سپری میکنیم، فضایی است که علاوه بر موقعیت جغرافیایی وابسته به فرهنگ، اقتصاد و سیاست مدیریت شهری آن فضاست. فارغ از آنکه شهروند «شهر اسلامی» نهتنها نیازمند شنیدن صوت معنوی اذان و دیدن کالبد مساجد و سایر نمادهای صوری اسلامی است که یقینا به دنبال همه حقوقی است که دین و شرع و سنت عمیقا به آن پرداختهاند، حقوقی که اگر گهگاه یادآوری شوند، شاید بتوانند مدیریت خفته شهری را از خواب بیخبری بیدار کنند.
• حفظ امنیت فردی شهروندان شهر اسلامی؛ چنانکه در جایجای قرآن به صفت شهر مناسب برای زیست ازجمله امنیت، طیببودن و مقدسبودن اشاره شده است.
• حق استفاده از امکانات زیرساختی برای عموم شهروندان در همه مناطق شهری فارغ از منطقهبندی طبقاتی و اجتماعی و به دنبال آن عدم مشاهده تکدیگری و پرسهزنی کودکان کار تا پاسی از شب در چهارراههای شهر اسلامی، رفع نیاز از زبالهگردی برای پیداکردن یک وعده غذایی از میان مخزنهای زباله شهر اسلامی و رفع نیاز از اتوبوسخوابی و گورخوابی مساکین در شهر اسلامی.
• حق بهرهمندی از هوای سالم برای عموم شهروندان و عدم اتلاف نیروی انسانی در ترافیک سنگین شهری با بهرهگیری از منابع مالی حاصل از عوارض کلان شهری برای بهبود وضعیت شهر اسلامی و اصلاح پایدار الگوی زندگی شهروندی، و نه استفاده از منابع مالی برای مصارف تبلیغاتی و عوامپسندانه و مقطعی.
• رعایت و اشاعه باورها و اعتقادات دینی در طراحی کالبدی شهر با جلوگیری از تخلفات ساختمانی و ساختوساز خارج از ضوابط طرح تفصیلی مصوب و قانونی جلوهدادن آن پس از اخذ عوارض، همچنین عدم امکان تغییر در کاربریهای فضای سبز، آموزشی و فرهنگی به کاربریهای تجاری و نفوذ پهنههای تجارت تا عمق کوچهپسکوچههای مسکونی تحت لوای طرح مصوب تفصیلی و جامع شهر... . همگی، از حقوق حقه هر شهروندی است که مکانی را برای زیست خود برمیگزیند، خاصه آن مکان به صفت «اسلامی» که برگرفته از باور و اعتقادی مذهبی است مزین باشد. چنانکه امام علی (ع) درمورد موضوعات گوناگون مرتبط با شهر و محیط زندگی و ساختمان نکات مناسب و لازم را به یاران و اصحاب خویش متذکر میشود و اوج آن در فرمانی به مالک اشتر مشاهده میشود که ایشان پس از تأکید به مهربانی و لطف از سوی حاکم این نکته را تأکید میفرماید که: «چونان حیوانی درنده مباش که خوردنشان را غنیمت شمری؛ زیرا آنان دو گروه هستند یا همکیشان تو یا همانندان تو در آفرینش».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
سلام ، فوق العاده اس یادداشتتون .