نگاهي نو
بابک زمانی - نورولوژیست
به نظر میرسد كل جامعه و بهخصوص جامعه پزشكی نیازمند نگاهی نو به مسائل سلامت كشور و راهحلهای آن هستند. جامعه باید از این نگاه كه همه مسائل سلامت مربوط به پزشكان هستند، فاصله بگیرد و مثل سایر وجوه كشور زمینههای اقتصادی -اجتماعی این مسائل را ببیند. اما نگاه و رویكرد جدیدی كه جوامع پزشكی به آن نیازمندند، از این هم دشوارتر و خلاف عادتتر است.
سالهاست جوامع پزشكی كه مستقیم و غیرمستقیم منتخب پزشكان هستند، وقتی میخواهند با سیاست یا رویهای در سیستم سلامت مخالفت كنند، بیانیهای مینویسند خطاب به مسئولین و تصمیمگیران كه این كار صحیح نیست و دلایل نادرستبودن آن را هم ردیف میکنند. وقتی نتیجهای حاصل نشد، بیانیهای با لحنی تندتر مینویسند بلكه احساسات و عواطف مسئولین را تحریك كنند و آنها را به شیوه مطلوب -به زعم خودشان -ترغیب کنند وقتی بازهم نتیجهای حاصل نشد بیانیه تبدیل به طومار میشود و افراد و انجمنها آن را امضا میکنند، شاید كسی كار صحیح را دریابد. وقتی نتیجهای حاصل نشد، موضوع را رها میکنند و به دست فراموشی میسپارند.
نمیتوان ادعا كرد كه این شیوه مرسوم تاكنون هیچ فایدهای نداشته است؛ آنچه رخ داده و رخ میدهد، تحت تأثیر بسیاری اتفاقات منجمله همین مكاتبات است. بهعلاوه همواره امكان دارد مسئولی وجود داشته باشد كه تحت تأثیر قرار گرفته و تغییر رویه بدهد اما واقعیت آن است كه رهایی از آن كار آسانی نیست.
بعید است كسی این همه تحلیل و بیانیه را ندیده باشد یا از نظرات مجموعه جامعه پزشكی در این زمینهها بیاطلاع باشد. رویكرد و نگاه جدید آن است كه جوامع منتخب بهجای مخاطب قراردادن تصمیمگیران و نگریستن از زاویه دید ایشان، زاویه دید پزشكان و جامعه پزشكی را برگزینند و ایشان را مخاطب قرار دهند. باید روشن كنند پزشكان در برخورد با آنچه ناصواب میبینند، برای رسیدن به آنچه هدف خود میدانند باید چه بكنند. نهتنها پزشكان بهطور كل، بلكه هریك از پزشكان در جایگاههای متفاوتی كه قرار دارند، چه وظایفی را برعهده دارند؟ جوامع پزشكی باید رفتار اخلاقی در چنین شرایط پیچیدهای را تعریف كنند. برای مثال در مورد ظرفیتهای پزشكی سازمانهای پزشكی میتوانند پزشكان مسئول در سیستم آموزش پزشكی را مخاطب قرار دهند كه در تصمیمات خود نظر سازمان نظام پزشكی را در نظر بگیرند. میتوانند از گروههای آموزشی بخواهند كه هریك ظرفیتهای خود را اعلام كنند حتی میتوانند جامعه دانشگاهی كشور و مردم عادی را مخاطب قرار داده و یاری بطلبند. تعیین رفتار اخلاقیای كه هر قشر در اعتراض یا حمایت از یك اقدام دارد، مهمترین رویكردی است كه سازمانهای صنفی باید پیش
بگیرند. مثلا باید معلوم كنند هریك از پزشكان در برابر گسترش روزافزون طب سنتی چه وظیفهای دارند، آیا ادامه تحصیل در این رشته را صحیح میدانند. آیا باید بیتفاوت باشند؟ مسئولانی كه مجوزها را صادر میکنند، چه وظیفهای دارند و... . تنها چنین رویكردی است كه قدرت واقعی این جوامع كه همانا سلطه اخلاقی بر جامعه پزشكی و رفتار منسجم و معقول جامعه پزشكی تحت هدایت ایشان است را به نمایش گذاشته و بیش از صدها بیانیه بر تار عنكبوت پیشگفته مؤثر میافتد.
اینكه بهجای چنین رویكردی همچنان همان رویكرد توصیه به مسئولان ادامه مییابد، به گمان نگارنده دلایل متعددی دارد؛ اولا بسیاری از فعالین سازمانهای صنفی مسئولان سابق بودهاند و قادر به ترك این نگاه نیستند، ثانیا وقتی نهادها و حتی گروههای آموزشی ما از حداقل اختیار برخوردار نیستند، نیاز به اعتباربخشیدن به آنها هم مورد فراموشی قرار گرفته است.
توجه به كانونهای قدرت موجود در یك سیكل معیوب این نهادها را ضعیفتر میكند، ثالثا این نگاه جدید مستلزم فرمولهكردن درخواستهایی روشن بر اساس یك بدیل منطقی برای تصمیمات اتخاذشده است كه كار دقیقی است و مجامع ما قادر به انجام آن به تمامی نیستند؛ بهعلاوه تعیین وظایف اخلاقی اقشار مختلف خود نیازمند ساخت و كاری مناسب است كه تنها با ممارست در این جهت به دست خواهد آمد.
تنها با چنین رویكرد و با تلاش در جهت متشكلترکردن جامعه پزشكی است كه نهادهای آن میتوانند بیشترین تأثیر را بر سازوكارهای موجود بگذارند. كار دشواری است اما اطلاع از همین دشواری هم قدم بزرگی است در راه پختگی هرچه بیشتر فعالیتهای مدنی كه نهتنها جامعه پزشكی بلكه كل جامعه مدنی ما در اولین قدمهای آن قرار دارد.
به نظر میرسد كل جامعه و بهخصوص جامعه پزشكی نیازمند نگاهی نو به مسائل سلامت كشور و راهحلهای آن هستند. جامعه باید از این نگاه كه همه مسائل سلامت مربوط به پزشكان هستند، فاصله بگیرد و مثل سایر وجوه كشور زمینههای اقتصادی -اجتماعی این مسائل را ببیند. اما نگاه و رویكرد جدیدی كه جوامع پزشكی به آن نیازمندند، از این هم دشوارتر و خلاف عادتتر است.
سالهاست جوامع پزشكی كه مستقیم و غیرمستقیم منتخب پزشكان هستند، وقتی میخواهند با سیاست یا رویهای در سیستم سلامت مخالفت كنند، بیانیهای مینویسند خطاب به مسئولین و تصمیمگیران كه این كار صحیح نیست و دلایل نادرستبودن آن را هم ردیف میکنند. وقتی نتیجهای حاصل نشد، بیانیهای با لحنی تندتر مینویسند بلكه احساسات و عواطف مسئولین را تحریك كنند و آنها را به شیوه مطلوب -به زعم خودشان -ترغیب کنند وقتی بازهم نتیجهای حاصل نشد بیانیه تبدیل به طومار میشود و افراد و انجمنها آن را امضا میکنند، شاید كسی كار صحیح را دریابد. وقتی نتیجهای حاصل نشد، موضوع را رها میکنند و به دست فراموشی میسپارند.
نمیتوان ادعا كرد كه این شیوه مرسوم تاكنون هیچ فایدهای نداشته است؛ آنچه رخ داده و رخ میدهد، تحت تأثیر بسیاری اتفاقات منجمله همین مكاتبات است. بهعلاوه همواره امكان دارد مسئولی وجود داشته باشد كه تحت تأثیر قرار گرفته و تغییر رویه بدهد اما واقعیت آن است كه رهایی از آن كار آسانی نیست.
بعید است كسی این همه تحلیل و بیانیه را ندیده باشد یا از نظرات مجموعه جامعه پزشكی در این زمینهها بیاطلاع باشد. رویكرد و نگاه جدید آن است كه جوامع منتخب بهجای مخاطب قراردادن تصمیمگیران و نگریستن از زاویه دید ایشان، زاویه دید پزشكان و جامعه پزشكی را برگزینند و ایشان را مخاطب قرار دهند. باید روشن كنند پزشكان در برخورد با آنچه ناصواب میبینند، برای رسیدن به آنچه هدف خود میدانند باید چه بكنند. نهتنها پزشكان بهطور كل، بلكه هریك از پزشكان در جایگاههای متفاوتی كه قرار دارند، چه وظایفی را برعهده دارند؟ جوامع پزشكی باید رفتار اخلاقی در چنین شرایط پیچیدهای را تعریف كنند. برای مثال در مورد ظرفیتهای پزشكی سازمانهای پزشكی میتوانند پزشكان مسئول در سیستم آموزش پزشكی را مخاطب قرار دهند كه در تصمیمات خود نظر سازمان نظام پزشكی را در نظر بگیرند. میتوانند از گروههای آموزشی بخواهند كه هریك ظرفیتهای خود را اعلام كنند حتی میتوانند جامعه دانشگاهی كشور و مردم عادی را مخاطب قرار داده و یاری بطلبند. تعیین رفتار اخلاقیای كه هر قشر در اعتراض یا حمایت از یك اقدام دارد، مهمترین رویكردی است كه سازمانهای صنفی باید پیش
بگیرند. مثلا باید معلوم كنند هریك از پزشكان در برابر گسترش روزافزون طب سنتی چه وظیفهای دارند، آیا ادامه تحصیل در این رشته را صحیح میدانند. آیا باید بیتفاوت باشند؟ مسئولانی كه مجوزها را صادر میکنند، چه وظیفهای دارند و... . تنها چنین رویكردی است كه قدرت واقعی این جوامع كه همانا سلطه اخلاقی بر جامعه پزشكی و رفتار منسجم و معقول جامعه پزشكی تحت هدایت ایشان است را به نمایش گذاشته و بیش از صدها بیانیه بر تار عنكبوت پیشگفته مؤثر میافتد.
اینكه بهجای چنین رویكردی همچنان همان رویكرد توصیه به مسئولان ادامه مییابد، به گمان نگارنده دلایل متعددی دارد؛ اولا بسیاری از فعالین سازمانهای صنفی مسئولان سابق بودهاند و قادر به ترك این نگاه نیستند، ثانیا وقتی نهادها و حتی گروههای آموزشی ما از حداقل اختیار برخوردار نیستند، نیاز به اعتباربخشیدن به آنها هم مورد فراموشی قرار گرفته است.
توجه به كانونهای قدرت موجود در یك سیكل معیوب این نهادها را ضعیفتر میكند، ثالثا این نگاه جدید مستلزم فرمولهكردن درخواستهایی روشن بر اساس یك بدیل منطقی برای تصمیمات اتخاذشده است كه كار دقیقی است و مجامع ما قادر به انجام آن به تمامی نیستند؛ بهعلاوه تعیین وظایف اخلاقی اقشار مختلف خود نیازمند ساخت و كاری مناسب است كه تنها با ممارست در این جهت به دست خواهد آمد.
تنها با چنین رویكرد و با تلاش در جهت متشكلترکردن جامعه پزشكی است كه نهادهای آن میتوانند بیشترین تأثیر را بر سازوكارهای موجود بگذارند. كار دشواری است اما اطلاع از همین دشواری هم قدم بزرگی است در راه پختگی هرچه بیشتر فعالیتهای مدنی كه نهتنها جامعه پزشكی بلكه كل جامعه مدنی ما در اولین قدمهای آن قرار دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.