|

فضاهای اختصاصی در بوستان‌ها برای زنان

روز گذشته در جریان ارائه گزارش طرح رصد، یکی از نیازهای مطرح‌شده در مناطق نبود فضای مناسب برای ورزش بانوان در بوستان‌ها بود. میثم مظفر، عضو کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران در این زمینه گفت که برخی از خانم‌ها در فضای عمومی پارک‌ها امکان ورزش ندارند و نیاز است فضاهای اختصاصی برای آنها ایجاد شود.‌شهردار تهران درباره درخواست فضای ویژه برای ورزش بانوان گفت: در‌حال‌حاضر هفت پارک ویژه بانوان داریم و پنج پارک هم در سال جاری تأسیس می‌شود و علاوه‌بر‌آن در ۳۵۲ پارک محلی نیز تمام یا بخشی از آن را به زنان و دختران و مادران و کودکان اختصاص می‌دهیم که برای این کار مناسب‌سازی می‌شوند. تا اسفند امکان اینکه هرکسی در آسایش ورزش کند یا با فرزندش بگردد و برای رسیدن به این موضوع گام‌به‌گام مسیر را طی می‌کنیم.جداسازی فضاهای بوستان‌ها برای ورزش بانوان تجربه‌ای قدیمی است، زمانی در برخی از بوستان‌های بزرگ با گونی این جداسازی را انجام داده که مورد اعتراض زنان قرار گرفت. این جداسازی بیشتر در بوستان‌های بزرگ شهر تهران بود و امکان جداسازی آن در بوستان‌های کوچک محلی وجود نداشت.‌با وجود رضایت برخی از زنان از توسعه فضاهای اختصاصی در شهر گروهی نیز این راهکارها را در جهت حذف زنان از فضاهای عمومی شهر می‌دانند. زهرا نژادبهرام، عضو سابق شورای شهر تهران، درباره ایجاد فضاهای اختصاصی شهری برای زنان می‌گوید: اینکه همه فضا‌ها با رویکرد امن‌سازی برای زنان بخواهد اختصاصی‌سازی شود، سازوکار تعامل شهروندان و رنگ‌و‌روی سرزندگی شهری و روابط خانوادگی با چالش همراه می‌شود؛ بنابراین با پذیرش ضرورت‌ها و الزامات می‌توان بخش از فضاهای عمومی را اختصاصی کرد؛ اما این نباید مبدل به یک رویه شود؛ چرا‌که فضای شهر را نمی‌توان جدا‌سازی کرد. مفهوم اختصاصی‌سازی و جدا‌سازی باید برای برنامه‌ریزان و مدیران شهری به روشنی تبیین شود تا از مرزی که حیات شهر را با چالش روبه‌رو کند دوری جست. به گفته او شهرها آن‌قدر بزرگ و گسترده شده‌اند که نیازهای افراد برای زندگی در آنها را دچار تنوع و پیچیدگی کرده‌اند. شهرهایی که در گذشته روستاهای بزرگ شده بودند، اکنون به کلان‌شهر مبدل شده‌اند و تصویری متفاوت از روابط و نیازها و سازه‌ها را ایجاد کرده‌اند که هریک بنا به خواست و انتظارات شهروندان دچار تحول شده است؛ اما این تنوع و پیچیدگی‌ها نیازمند تفاوت‌ها در طراحی و فضا‌سازی شهری است. وجود برخی مکان‌های خاص برای شهروندان که بر حسب جنسیت آنان تعیین شده، بخشی از این ساختار جدید است که در شهرها ایجاد شده است. این عضو سابق شورای شهر تهران اضافه می‌کند:‌ توسعه فضاهای عمومی شهری مطلوب از طریق در‌نظر‌گرفتن نیازها، امکانات واقعی و مشارکت مردمی در شهر نقش مؤثری در تحقق زیست‌پذیر‌ساختن آنها دارد. فضاهای شهری از گذشته به جهت سبک معماری دارای تصویری جنسیتی بودند، به این عبارت که فضاهای شهری در برابر تردد امن و ایمن و آزاد زنان با محدودیت همراه شده و نوعی جداافتادگی را میان حضور زنان در شهر به دور از نگرانی و دغدغه ایجاد کرده است. این مهم موجب شده که زنان نسبت به فضاهای شهری با نوعی احتیاط همراه با مراقبت روبه‌رو شوند و امکان استفاده از همه فضاها برای آنها مقدور نبوده است و مشارکت در شهر محدود شده و به نوعی محدودیت در فعالیت‌های شهری و اجتماعی برای آنان ایجاد شده است.او با اشاره به پژوهشی که برومند و رضایی (1395) درباره ارزیابی عملکرد بوستان‌های زنان انجام داده‌اند، می‌گوید:‌ احداث و توسعه بوستان‌های زنان را به سبب ایجاد بستری مناسب برای گذران اوقات فراغت و محیط سرزنده و فعال در افزایش حضور انتخابی زنان در فضاهای شهری و برقراری تعاملات اجتماعی آنان مؤثر دانسته‌اند. بر‌اساس‌این آنها ایجاد این بوستان‌ها را موجب افزایش سهم زنان از فضاهای شهری و راهکاری عملی برای دستیابی به عدالت جنسیتی در کشورهای اسلامی تعریف کرده‌اند. این در حالی است که تأمین امنیت و ایجاد احساس ایمنی در زنان فارغ از شرایط فضایی، محصول عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دیگری نیز هست که کم‌توجهی به آنها موجب تقویت رویکرد موجود بر اختصاصی‌سازی فضا می‌شود که در نهایت بازتولید جریان محدودیت تردد زنان در فضاهای شهری است. ازاین‌رو بازخوانی مجدد عرصه‌ها با رویکرد فرهنگ‌سازی و باور‌پذیری نقش زنان و حق زنان از فضاهای شهری امری جدی است که شهر‌سازان و مدیریت شهری موظف به توجه به آن هستند. شاید آسان‌ترین راه جداسازی باشد؛ اما درست‌ترین راه، آموزش و فرهنگ‌سازی و امن‌سازی شهری بر‌اساس باز‌تعریف مبلمان شهری، نور‌پردازی مناسب و... در جهت کاهش ظرفیت‌های ناامن برای تردد زنان در شهر است.
روز گذشته در جریان ارائه گزارش طرح رصد، یکی از نیازهای مطرح‌شده در مناطق نبود فضای مناسب برای ورزش بانوان در بوستان‌ها بود. میثم مظفر، عضو کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران در این زمینه گفت که برخی از خانم‌ها در فضای عمومی پارک‌ها امکان ورزش ندارند و نیاز است فضاهای اختصاصی برای آنها ایجاد شود.‌شهردار تهران درباره درخواست فضای ویژه برای ورزش بانوان گفت: در‌حال‌حاضر هفت پارک ویژه بانوان داریم و پنج پارک هم در سال جاری تأسیس می‌شود و علاوه‌بر‌آن در ۳۵۲ پارک محلی نیز تمام یا بخشی از آن را به زنان و دختران و مادران و کودکان اختصاص می‌دهیم که برای این کار مناسب‌سازی می‌شوند. تا اسفند امکان اینکه هرکسی در آسایش ورزش کند یا با فرزندش بگردد و برای رسیدن به این موضوع گام‌به‌گام مسیر را طی می‌کنیم.جداسازی فضاهای بوستان‌ها برای ورزش بانوان تجربه‌ای قدیمی است، زمانی در برخی از بوستان‌های بزرگ با گونی این جداسازی را انجام داده که مورد اعتراض زنان قرار گرفت. این جداسازی بیشتر در بوستان‌های بزرگ شهر تهران بود و امکان جداسازی آن در بوستان‌های کوچک محلی وجود نداشت.‌با وجود رضایت برخی از زنان از توسعه فضاهای اختصاصی در شهر گروهی نیز این راهکارها را در جهت حذف زنان از فضاهای عمومی شهر می‌دانند. زهرا نژادبهرام، عضو سابق شورای شهر تهران، درباره ایجاد فضاهای اختصاصی شهری برای زنان می‌گوید: اینکه همه فضا‌ها با رویکرد امن‌سازی برای زنان بخواهد اختصاصی‌سازی شود، سازوکار تعامل شهروندان و رنگ‌و‌روی سرزندگی شهری و روابط خانوادگی با چالش همراه می‌شود؛ بنابراین با پذیرش ضرورت‌ها و الزامات می‌توان بخش از فضاهای عمومی را اختصاصی کرد؛ اما این نباید مبدل به یک رویه شود؛ چرا‌که فضای شهر را نمی‌توان جدا‌سازی کرد. مفهوم اختصاصی‌سازی و جدا‌سازی باید برای برنامه‌ریزان و مدیران شهری به روشنی تبیین شود تا از مرزی که حیات شهر را با چالش روبه‌رو کند دوری جست. به گفته او شهرها آن‌قدر بزرگ و گسترده شده‌اند که نیازهای افراد برای زندگی در آنها را دچار تنوع و پیچیدگی کرده‌اند. شهرهایی که در گذشته روستاهای بزرگ شده بودند، اکنون به کلان‌شهر مبدل شده‌اند و تصویری متفاوت از روابط و نیازها و سازه‌ها را ایجاد کرده‌اند که هریک بنا به خواست و انتظارات شهروندان دچار تحول شده است؛ اما این تنوع و پیچیدگی‌ها نیازمند تفاوت‌ها در طراحی و فضا‌سازی شهری است. وجود برخی مکان‌های خاص برای شهروندان که بر حسب جنسیت آنان تعیین شده، بخشی از این ساختار جدید است که در شهرها ایجاد شده است. این عضو سابق شورای شهر تهران اضافه می‌کند:‌ توسعه فضاهای عمومی شهری مطلوب از طریق در‌نظر‌گرفتن نیازها، امکانات واقعی و مشارکت مردمی در شهر نقش مؤثری در تحقق زیست‌پذیر‌ساختن آنها دارد. فضاهای شهری از گذشته به جهت سبک معماری دارای تصویری جنسیتی بودند، به این عبارت که فضاهای شهری در برابر تردد امن و ایمن و آزاد زنان با محدودیت همراه شده و نوعی جداافتادگی را میان حضور زنان در شهر به دور از نگرانی و دغدغه ایجاد کرده است. این مهم موجب شده که زنان نسبت به فضاهای شهری با نوعی احتیاط همراه با مراقبت روبه‌رو شوند و امکان استفاده از همه فضاها برای آنها مقدور نبوده است و مشارکت در شهر محدود شده و به نوعی محدودیت در فعالیت‌های شهری و اجتماعی برای آنان ایجاد شده است.او با اشاره به پژوهشی که برومند و رضایی (1395) درباره ارزیابی عملکرد بوستان‌های زنان انجام داده‌اند، می‌گوید:‌ احداث و توسعه بوستان‌های زنان را به سبب ایجاد بستری مناسب برای گذران اوقات فراغت و محیط سرزنده و فعال در افزایش حضور انتخابی زنان در فضاهای شهری و برقراری تعاملات اجتماعی آنان مؤثر دانسته‌اند. بر‌اساس‌این آنها ایجاد این بوستان‌ها را موجب افزایش سهم زنان از فضاهای شهری و راهکاری عملی برای دستیابی به عدالت جنسیتی در کشورهای اسلامی تعریف کرده‌اند. این در حالی است که تأمین امنیت و ایجاد احساس ایمنی در زنان فارغ از شرایط فضایی، محصول عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دیگری نیز هست که کم‌توجهی به آنها موجب تقویت رویکرد موجود بر اختصاصی‌سازی فضا می‌شود که در نهایت بازتولید جریان محدودیت تردد زنان در فضاهای شهری است. ازاین‌رو بازخوانی مجدد عرصه‌ها با رویکرد فرهنگ‌سازی و باور‌پذیری نقش زنان و حق زنان از فضاهای شهری امری جدی است که شهر‌سازان و مدیریت شهری موظف به توجه به آن هستند. شاید آسان‌ترین راه جداسازی باشد؛ اما درست‌ترین راه، آموزش و فرهنگ‌سازی و امن‌سازی شهری بر‌اساس باز‌تعریف مبلمان شهری، نور‌پردازی مناسب و... در جهت کاهش ظرفیت‌های ناامن برای تردد زنان در شهر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.