|

در سایه مرگ

شرق: «پرده دوباره بالا رفت؛ رژین سر خم کرد و لبخند زد؛ در روشنایی چلچراغ بزرگ لکه‌های گلگونی بر فراز پیراهن‌های رنگارنگ و لباس‌های تیره رسمی مردان می‌رقصید؛ در هر چهره چشمانی بود، در ژرفای همه چشم‌ها رژین سر خم می‌کرد و لبخند می‌زد؛ تئاتر کهنه از خروش آبشارها و غرش بهمن‌ها انباشته بود؛ نیروی سهمگینی رژین را از زمین وا می‌کند و به‌سوی آسمان می‌کشاند. دوباره سر خم کرد. پرده پایین افتاد و رژین دست فلورانس را در دست خود حس کرد؛ به تندی دست او را رها کرد و به‌سوی در رفت»؛ این آغاز رمان «همه می‌میرند» از سیمون دوبوار است که سال‌ها پیش با ترجمه مهدی سحابی به فارسی منتشر شده بود و به‌تازگی چاپ تازه‌ای از آن در نشر نو منتشر شده است.
دوبوار از مشهورترین و تأثیرگذارترین زنان قرن بیستم است. او از فعالان جنبش آزادی زنان و جنبش ضد جنگ ویتنام و دوست و همکار متفکر بزرگ فرانسوی، ژان پل سارتر، بود که در سال ۱۹۵۴ جایزه گنکور را به دست آورد و در سال 1978 نیز نامزد دریافت جایزه نوبل ادبی بود. در کارنامه او هم آثار داستانی و هم آثار غیرداستانی دیده می‌شود و در میان آنها، «همه می‌میرند»، یکی از مشهورترین و مهم‌ترین رمان‌هایش به شمار می‌رود. مرگ مضمونی تکرارشونده در داستان‌های دوبوار است و حتی در عناوین برخی از آثارش نیز رد مرگ دیده می‌شود: «همه می‌میرند»، «مرگ آرام»، «خون دیگران» و...
مرگ از مضامین کانونی اگزیستانسیالیسم است و دوبوار هم در آثارش به آن توجه کرده است. در «همه می‌میرند» روایتی از زندگی مردی به دست داده شده که با خوردن معجونی نامیرا شده و در زندگی طولانی و چندصد‌ساله‌اش می‌خواهد با به‌دست‌آوردن قدرت بیشتر پیرامونش را تغییر دهد. «همه می‌میرند» رمانی است که ماجراهای آن در قرن چهاردهم میلادی می‌گذرد. در فقدان مرگ، زندگی رایموندو فوسکا دچار بحرانی بزرگ می‌شود. او در شهری کوچک در ایتالیا فرمانروایی می‌کند و می‌خواهد با گسترش قلمرو فرمانروایی‌اش ایده‌هایش را در نقاط وسیع‌تری گسترش دهد. در نتیجه جنگ‌های زیادی ترتیب می‌دهد و فرمانروایی‌اش را گسترش می‌دهد اما به مرور مسائل بزرگ‌تری برای او پیش می‌آیند از‌جمله اینکه او در سال‌های طولانی حیاتش بارها و بارها با مرگ عزیزانش مواجه می‌شود. همچنین مردمی که او بر آنها حکمرانی می‌کند، به مرور از اطلاعت‌کردن فرامین او تن می‌زنند و دیگر اعتباری برایش قائل نیستند. در نبود مرگ، زندگی برای فوسکا عذابی طولانی می‌شود.
در بخش دیگری از این رمان می‌خوانیم: «از در بیرون رفت. آسمان کدری بر گرده شهر سنگینی می‌کرد. هوا خفه بود. اشک در چشمان رژین حلقه زد. مگر می‌شود بدطینتی بی‌دلیل باشد؟ مگر آدم می‌تواند از روی میل و رغبت بدطینتی کند؟ دیگران هرگز نمی‌توانند این مسئله را درک کنند، حتی روژه هم مسئله را نمی‌فهمد. آدم‌هایی بی‌تفاوت و سبک‌اند؛ از این بغضی که گلوی مرا می‌فشرد خبر ندارند. پنداری من از تیره آنها نیستم. گام‌های خود را تندتر کرد؛ از کوچه تنگی می‌گذشت که جوی باریکی در آن روان بود؛ دو پسربچه در آبریزگاه عمومی دنبال یکدیگر می‌دویدند و می‌خندیدند، دخترکی با گیسوان وزکرده توپ خود را به دیوار می‌زد. هیچ‌کس به او اعتنایی نداشت: رهگذری بیش نبود. با خود گفت: این مردم چطور با زندگی مدارا می‌کنند؟ من که هرگز مدارا نخواهم کرد. موجی از خون به چهره‌اش دوید. اکنون، فلورانس قضیه را می‌دانست و همان شب در تئاتر همه از آن باخبر می‌شدند. چهره خود را در ژرفای چشمان آنان می‌دید؛ حسود، مزور، پست. کاری کرده‌ام که اکنون می‌توانند بر من غلبه کنند، از خدا می‌خواهند که بهانه‌ای بیابند و از من متنفر باشند. حتی روژه نیز نمی‌توانست کمکی برای او باشد. با چشمان افسرده بر او خیره می‌شد: حسود، مزور، پست. بر کناره سنگی جوی آب نشست؛ از یکی از خانه‌های فقیرانه آوای ویولنی به گوش می‌رسید؛ دلش می‌خواست به خواب رود و در زمانی بسیار دیرتر‌ و جایی بس دورتر از آنجا، بیدار شود. مدتی دراز بی‌حرکت برجا ماند؛ ناگهان، چند چکه آب بر پیشانی‌اش نشست و سطح جویبار چین برداشت، باران می‌بارید. به راه افتاد، دلش نمی‌خواست با چشمان سرخ وارد کافه‌ای شود، دلش نمی‌خواست به هتل برگردد. کوچه به میدانی می‌رسید که در آن یک کلیسای گوتیک، با نمایی نه‌چندان خوشایند، قد برافراشته بود؛ در کودکی از کلیسا خوشش می‌آمد، و دوران کودکی خود را دوست می‌داشت؛ وارد کلیسا شد. در برابر محراب زانو زد و سر خود را در دست گرفت. ای خدایی که از ته دل من خبر داری... در گذشته‌ها، هنگامی که غصه‌دار بود اغلب دعا را چنین شروع می‌کرد...».
شرق: «پرده دوباره بالا رفت؛ رژین سر خم کرد و لبخند زد؛ در روشنایی چلچراغ بزرگ لکه‌های گلگونی بر فراز پیراهن‌های رنگارنگ و لباس‌های تیره رسمی مردان می‌رقصید؛ در هر چهره چشمانی بود، در ژرفای همه چشم‌ها رژین سر خم می‌کرد و لبخند می‌زد؛ تئاتر کهنه از خروش آبشارها و غرش بهمن‌ها انباشته بود؛ نیروی سهمگینی رژین را از زمین وا می‌کند و به‌سوی آسمان می‌کشاند. دوباره سر خم کرد. پرده پایین افتاد و رژین دست فلورانس را در دست خود حس کرد؛ به تندی دست او را رها کرد و به‌سوی در رفت»؛ این آغاز رمان «همه می‌میرند» از سیمون دوبوار است که سال‌ها پیش با ترجمه مهدی سحابی به فارسی منتشر شده بود و به‌تازگی چاپ تازه‌ای از آن در نشر نو منتشر شده است.
دوبوار از مشهورترین و تأثیرگذارترین زنان قرن بیستم است. او از فعالان جنبش آزادی زنان و جنبش ضد جنگ ویتنام و دوست و همکار متفکر بزرگ فرانسوی، ژان پل سارتر، بود که در سال ۱۹۵۴ جایزه گنکور را به دست آورد و در سال 1978 نیز نامزد دریافت جایزه نوبل ادبی بود. در کارنامه او هم آثار داستانی و هم آثار غیرداستانی دیده می‌شود و در میان آنها، «همه می‌میرند»، یکی از مشهورترین و مهم‌ترین رمان‌هایش به شمار می‌رود. مرگ مضمونی تکرارشونده در داستان‌های دوبوار است و حتی در عناوین برخی از آثارش نیز رد مرگ دیده می‌شود: «همه می‌میرند»، «مرگ آرام»، «خون دیگران» و...
مرگ از مضامین کانونی اگزیستانسیالیسم است و دوبوار هم در آثارش به آن توجه کرده است. در «همه می‌میرند» روایتی از زندگی مردی به دست داده شده که با خوردن معجونی نامیرا شده و در زندگی طولانی و چندصد‌ساله‌اش می‌خواهد با به‌دست‌آوردن قدرت بیشتر پیرامونش را تغییر دهد. «همه می‌میرند» رمانی است که ماجراهای آن در قرن چهاردهم میلادی می‌گذرد. در فقدان مرگ، زندگی رایموندو فوسکا دچار بحرانی بزرگ می‌شود. او در شهری کوچک در ایتالیا فرمانروایی می‌کند و می‌خواهد با گسترش قلمرو فرمانروایی‌اش ایده‌هایش را در نقاط وسیع‌تری گسترش دهد. در نتیجه جنگ‌های زیادی ترتیب می‌دهد و فرمانروایی‌اش را گسترش می‌دهد اما به مرور مسائل بزرگ‌تری برای او پیش می‌آیند از‌جمله اینکه او در سال‌های طولانی حیاتش بارها و بارها با مرگ عزیزانش مواجه می‌شود. همچنین مردمی که او بر آنها حکمرانی می‌کند، به مرور از اطلاعت‌کردن فرامین او تن می‌زنند و دیگر اعتباری برایش قائل نیستند. در نبود مرگ، زندگی برای فوسکا عذابی طولانی می‌شود.
در بخش دیگری از این رمان می‌خوانیم: «از در بیرون رفت. آسمان کدری بر گرده شهر سنگینی می‌کرد. هوا خفه بود. اشک در چشمان رژین حلقه زد. مگر می‌شود بدطینتی بی‌دلیل باشد؟ مگر آدم می‌تواند از روی میل و رغبت بدطینتی کند؟ دیگران هرگز نمی‌توانند این مسئله را درک کنند، حتی روژه هم مسئله را نمی‌فهمد. آدم‌هایی بی‌تفاوت و سبک‌اند؛ از این بغضی که گلوی مرا می‌فشرد خبر ندارند. پنداری من از تیره آنها نیستم. گام‌های خود را تندتر کرد؛ از کوچه تنگی می‌گذشت که جوی باریکی در آن روان بود؛ دو پسربچه در آبریزگاه عمومی دنبال یکدیگر می‌دویدند و می‌خندیدند، دخترکی با گیسوان وزکرده توپ خود را به دیوار می‌زد. هیچ‌کس به او اعتنایی نداشت: رهگذری بیش نبود. با خود گفت: این مردم چطور با زندگی مدارا می‌کنند؟ من که هرگز مدارا نخواهم کرد. موجی از خون به چهره‌اش دوید. اکنون، فلورانس قضیه را می‌دانست و همان شب در تئاتر همه از آن باخبر می‌شدند. چهره خود را در ژرفای چشمان آنان می‌دید؛ حسود، مزور، پست. کاری کرده‌ام که اکنون می‌توانند بر من غلبه کنند، از خدا می‌خواهند که بهانه‌ای بیابند و از من متنفر باشند. حتی روژه نیز نمی‌توانست کمکی برای او باشد. با چشمان افسرده بر او خیره می‌شد: حسود، مزور، پست. بر کناره سنگی جوی آب نشست؛ از یکی از خانه‌های فقیرانه آوای ویولنی به گوش می‌رسید؛ دلش می‌خواست به خواب رود و در زمانی بسیار دیرتر‌ و جایی بس دورتر از آنجا، بیدار شود. مدتی دراز بی‌حرکت برجا ماند؛ ناگهان، چند چکه آب بر پیشانی‌اش نشست و سطح جویبار چین برداشت، باران می‌بارید. به راه افتاد، دلش نمی‌خواست با چشمان سرخ وارد کافه‌ای شود، دلش نمی‌خواست به هتل برگردد. کوچه به میدانی می‌رسید که در آن یک کلیسای گوتیک، با نمایی نه‌چندان خوشایند، قد برافراشته بود؛ در کودکی از کلیسا خوشش می‌آمد، و دوران کودکی خود را دوست می‌داشت؛ وارد کلیسا شد. در برابر محراب زانو زد و سر خود را در دست گرفت. ای خدایی که از ته دل من خبر داری... در گذشته‌ها، هنگامی که غصه‌دار بود اغلب دعا را چنین شروع می‌کرد...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.