|

انتشار دوباره شاهکار سلین

شرق: «ماجرا این‌طور شروع شد. من اصلا دهن وا نکرده بودم. اصلا. آرتورگانات کوکم کرد. آرتور هم دانشجو بود. دانشجوی دانشکده پزشکی. رفیقم بود. توی میدان کلیشی به هم برخوردیم. بعد از ناهار بود. می‌خواست با من گپی بزند. من هم گوش دادم. به من گفت بهتر است بیرون نمانیم! برویم تو. من هم با او رفتم تو. آن‌وقت شروع کرد:‌ توی این پیاده‌رو تخم‌مرغ هم آب‌پز می‌شود! از این طرف بیا! آن‌وقت باز هم متوجه شدیم که توی کوچه و خیابان به خاطر گرما نه کسی هست و نه ماشینی. پرنده پر نمی‌زد. وقتی هوا سوز دارد، کسی توی خیابان‌ها نیست». «سفر به انتهای شب» لویی فردینان سلین با این سطور آغاز می‌شود. این رمان در دهه شصت توسط فرهاد غبرایی به فارسی ترجمه شد و البته انتشارش سال‌ها به تأخیر افتاد و به تعبیری که در خود کتاب به آن اشاره شده بود، «از هزار توی بلا گذر کرد» تا منتشر شود.
«سفر به انتهای شب» پس از سال‌ها دوباره توسط نشر جامی منتشر شده است. فرهاد غبرایی ترجمه «سفر به انتهای شب» را در سال 1363 یعنی در میانه جنگ به پایان رساند و خود رمان هم با موضوع جنگ و تبعات و بحران‌های ناشی از آن پیوند دارد. او در پیشگفتارش، به اولین‌باری که نامی از سلین در فضای ادبی ایران مطرح شد اشاره کرده و نوشته ظاهرا اولین‌بار جلال آل‌احمد بوده که در «یک گفت‌وگوی دراز» در «ارزیابی شتابزده» از سلین صحبت کرده است. اشاره غبرایی به جایی است که آل‌احمد می‌گوید در نوشتن «مدیر مدرسه» از سلین و این رمان او تأثیر گرفته است.
سلین نویسنده‌ای است که در معرض قضاوت‌های متناقضی بوده است. از سویی، او به خاطر موضع‌گیری‌های سیاسی‌اش طرد شده اما از سوی دیگر او را به خاطر رمان‌هایش بسیار ستوده‌اند و البته همچنان برخی از زبان او در آثارش انتقاد کرده‌اند. غبرایی در بخشی از پیشگفتاری که برای «سفر به انتهای شب» نوشته بود به این نکته اشاره کرده و آورده: «در سال 1932، هنگامی که دکتر لویی فردینان دتوش (نام اصلی سلین)، در سن 38 سالگی دستنویس نخستین رمان خود سغر به انتهای شب را برای چاپ فرستاد، ناشرش او را همتای شکسپیر و دانته و بزرگانی از این قبیل خواند. رمان فروش زیادی داشت. اما بسیاری از بزرگان ادب، زبان آن را نپسندیدند و آن را زیاده از حد عامیانه خواندند. نویسندگان باب روز آن روزگار، از چپ و راست، او را با شور و شوق یکسانی می‌ستودند. سلین می‌گفت که می‌کوشد تا زبان فرانسه را از کهنگی و فرسودگی تجات دهد و به کمک زبان روزمره جان تازه‌ای به آن بدمد، یا به عبارت دیگر، بهتر بگویم، زبان عامیانه فرانسه را تا حد زبان ادبی ارتقاء دهد. از این حیث او پیش از همه آغاز کرد. خود او چنین می‌گوید: به‌زودی از من چیزی باقی نخواهند گذاشت جز کسی در حد دنباله‌رو سارتر، میلر، ژنه، دوس پاسوس و فاکنر، در‌حالی‌که بدعت را من گذاشتم، منم بازکننده در این اتاق که رمان تا زمان سفر در آن راکد مانده بود». فرهاد غبرایی زمانی به سراغ ترجمه سلین رفته بود که هنوز اثری از او به فارسی منتشر نشده بود و خودش نوشته بود که «سفر به انتهای شب» رمان دشواری است هم از نظر ترجمه، هم از نظر تعبیر و تفسیر و هم حتی خواندنش. در بخشی دیگر از رمان می‌خوانیم: «اینجا جایی بود که وقتی پایت به‌اش می‌رسید، تا سر فرو می‌رفتی. ما را سوار اسب کردند و بعد از دو ماه که سوار بودیم، پیاده شدیم. شاید چون خرجش سر به جهنم می‌زد. یک روز صبح، سرهنگ دنبال اسبش می‌گشت، گماشته‌اش با اسب رفته بود، معلوم نبود کجا. لابد برای خودش گوشه دنجی پیدا کرده بود که مثل وسط جاده جای عبور بی‌مانع و رادع گلوله‌ها نباشد. آخر من و سرهنگ دقیقا در همچو جایی ایستاده بودیم، درست وسط جاده. دفترش دستم بود و داشتم دستوراتش را می‌نوشتم. آن دور‌دورها، روی جاده، جایی که چشم از آن کار نمی‌کرد، دو نقطه سیاه بود که درست مثل ما وسط جاده ایستاده بودند‌ اما آنها دو نفر آلمانی بودند که از یک ربع پیش با دقت تمام تیراندازی می‌کردند. ایشان، یعنی جناب سرهنگ ما، شاید خبر داشتند چرا آن دو نفر تیراندازی می‌کنند، آن دو نفر آلمانی هم شاید خبر داشتند‌ اما من، جدا خبر نداشتم. تا جایی که حافظه‌ام کار می‌کرد، یادم نمی‌آمد هیزم تری به آلمانی‌ها فروخته باشم. همیشه خدا با آنها خوب تا می‌کردم و رفتارم مؤدبانه بود. من آلمانی‌ها را کمی‌ می‌شناختم، حتی وقتی بچه بودم، اطراف هانور پیش آنها مدرسه می‌رفتم، زبان‌شان را بلد بودم».
شرق: «ماجرا این‌طور شروع شد. من اصلا دهن وا نکرده بودم. اصلا. آرتورگانات کوکم کرد. آرتور هم دانشجو بود. دانشجوی دانشکده پزشکی. رفیقم بود. توی میدان کلیشی به هم برخوردیم. بعد از ناهار بود. می‌خواست با من گپی بزند. من هم گوش دادم. به من گفت بهتر است بیرون نمانیم! برویم تو. من هم با او رفتم تو. آن‌وقت شروع کرد:‌ توی این پیاده‌رو تخم‌مرغ هم آب‌پز می‌شود! از این طرف بیا! آن‌وقت باز هم متوجه شدیم که توی کوچه و خیابان به خاطر گرما نه کسی هست و نه ماشینی. پرنده پر نمی‌زد. وقتی هوا سوز دارد، کسی توی خیابان‌ها نیست». «سفر به انتهای شب» لویی فردینان سلین با این سطور آغاز می‌شود. این رمان در دهه شصت توسط فرهاد غبرایی به فارسی ترجمه شد و البته انتشارش سال‌ها به تأخیر افتاد و به تعبیری که در خود کتاب به آن اشاره شده بود، «از هزار توی بلا گذر کرد» تا منتشر شود.
«سفر به انتهای شب» پس از سال‌ها دوباره توسط نشر جامی منتشر شده است. فرهاد غبرایی ترجمه «سفر به انتهای شب» را در سال 1363 یعنی در میانه جنگ به پایان رساند و خود رمان هم با موضوع جنگ و تبعات و بحران‌های ناشی از آن پیوند دارد. او در پیشگفتارش، به اولین‌باری که نامی از سلین در فضای ادبی ایران مطرح شد اشاره کرده و نوشته ظاهرا اولین‌بار جلال آل‌احمد بوده که در «یک گفت‌وگوی دراز» در «ارزیابی شتابزده» از سلین صحبت کرده است. اشاره غبرایی به جایی است که آل‌احمد می‌گوید در نوشتن «مدیر مدرسه» از سلین و این رمان او تأثیر گرفته است.
سلین نویسنده‌ای است که در معرض قضاوت‌های متناقضی بوده است. از سویی، او به خاطر موضع‌گیری‌های سیاسی‌اش طرد شده اما از سوی دیگر او را به خاطر رمان‌هایش بسیار ستوده‌اند و البته همچنان برخی از زبان او در آثارش انتقاد کرده‌اند. غبرایی در بخشی از پیشگفتاری که برای «سفر به انتهای شب» نوشته بود به این نکته اشاره کرده و آورده: «در سال 1932، هنگامی که دکتر لویی فردینان دتوش (نام اصلی سلین)، در سن 38 سالگی دستنویس نخستین رمان خود سغر به انتهای شب را برای چاپ فرستاد، ناشرش او را همتای شکسپیر و دانته و بزرگانی از این قبیل خواند. رمان فروش زیادی داشت. اما بسیاری از بزرگان ادب، زبان آن را نپسندیدند و آن را زیاده از حد عامیانه خواندند. نویسندگان باب روز آن روزگار، از چپ و راست، او را با شور و شوق یکسانی می‌ستودند. سلین می‌گفت که می‌کوشد تا زبان فرانسه را از کهنگی و فرسودگی تجات دهد و به کمک زبان روزمره جان تازه‌ای به آن بدمد، یا به عبارت دیگر، بهتر بگویم، زبان عامیانه فرانسه را تا حد زبان ادبی ارتقاء دهد. از این حیث او پیش از همه آغاز کرد. خود او چنین می‌گوید: به‌زودی از من چیزی باقی نخواهند گذاشت جز کسی در حد دنباله‌رو سارتر، میلر، ژنه، دوس پاسوس و فاکنر، در‌حالی‌که بدعت را من گذاشتم، منم بازکننده در این اتاق که رمان تا زمان سفر در آن راکد مانده بود». فرهاد غبرایی زمانی به سراغ ترجمه سلین رفته بود که هنوز اثری از او به فارسی منتشر نشده بود و خودش نوشته بود که «سفر به انتهای شب» رمان دشواری است هم از نظر ترجمه، هم از نظر تعبیر و تفسیر و هم حتی خواندنش. در بخشی دیگر از رمان می‌خوانیم: «اینجا جایی بود که وقتی پایت به‌اش می‌رسید، تا سر فرو می‌رفتی. ما را سوار اسب کردند و بعد از دو ماه که سوار بودیم، پیاده شدیم. شاید چون خرجش سر به جهنم می‌زد. یک روز صبح، سرهنگ دنبال اسبش می‌گشت، گماشته‌اش با اسب رفته بود، معلوم نبود کجا. لابد برای خودش گوشه دنجی پیدا کرده بود که مثل وسط جاده جای عبور بی‌مانع و رادع گلوله‌ها نباشد. آخر من و سرهنگ دقیقا در همچو جایی ایستاده بودیم، درست وسط جاده. دفترش دستم بود و داشتم دستوراتش را می‌نوشتم. آن دور‌دورها، روی جاده، جایی که چشم از آن کار نمی‌کرد، دو نقطه سیاه بود که درست مثل ما وسط جاده ایستاده بودند‌ اما آنها دو نفر آلمانی بودند که از یک ربع پیش با دقت تمام تیراندازی می‌کردند. ایشان، یعنی جناب سرهنگ ما، شاید خبر داشتند چرا آن دو نفر تیراندازی می‌کنند، آن دو نفر آلمانی هم شاید خبر داشتند‌ اما من، جدا خبر نداشتم. تا جایی که حافظه‌ام کار می‌کرد، یادم نمی‌آمد هیزم تری به آلمانی‌ها فروخته باشم. همیشه خدا با آنها خوب تا می‌کردم و رفتارم مؤدبانه بود. من آلمانی‌ها را کمی‌ می‌شناختم، حتی وقتی بچه بودم، اطراف هانور پیش آنها مدرسه می‌رفتم، زبان‌شان را بلد بودم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.