|

تأثیر مادران معتاد بر خانواده

سرهنگ جهانگیر کریمی، معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس استان اصفهان: بی‌تردید والدین یکی از الگوهای اصلی برای کودکان و نوجوانان هستند که با رفتارهای خود می‌توانند تغییرات وسیعی را در الگوهای رفتاری، نگرشی و هنجاری آنها به وجود آورند و هیچ عاملی مهم‌تر و تعیین‌کننده‌تر از تأثیر خانواده در پی‌ریزی و چگونگی شخصیت فرزندان نیست. الگوی رشد شخصیتی کودکان ابتدا در چارچوبی از روابط با والدین شکل می‌گیرد و تأثیر این امر را می‌توان در زندگی بزرگسالی در میان نوجوانان مشاهده کرد. بر این اساس کودکانی که والدین معتاد دارند، بیشتر دچار بیماری‌های جسمی، روحی و اجتماعی می‌شوند. به‌خصوص مشاهده اعتیاد والدین و همانندسازی با والدین معتاد در مراحل گوناگون، سبب اعتیاد نوجوانان یک خانواده می‌شود. کاهش دلبستگی عاطفی بین اعضای خانواده با نظم و ثبات در خانواده رابطه مستقیم دارد و دلبستگی به خانواده نشان‌دهنده آرام‌بودن خانواده و نیز صمیمیت بین اعضای خانواده است که می‌تواند به کاهش بزهکاری منجر شود. در مقابل، تعارضات والدین با یکدیگر موجب می‌شود خانواده‌ها نتوانند وظایف والدینی خود را به‌درستی انجام دهند. بر اساس تحقیقی که توسط کارشناسان اداره برآورد اجتماعی و افکارسنجی معاونت فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان اصفهان روی تعداد قابل توجهی از دانش‌آموزان دارای والدین معتاد صورت گرفته، در خانواده‌هایی که هر دو والد معتاد بودند 39.3 درصد از کودکان سلامت عمومی پایینی داشتند. همچنین 46.6 درصد کودکان خانواده‌های دارای مادر معتاد افسردگی بالایی داشتند؛ بنابراین تأثیر اعتیاد مادر بر میزان احساس افسردگی کودکان نسبت به اعتیاد پدر بیشتر است. بر اساس این تحقیق تأثیر اعتیاد مادر بر میزان احساس اضطراب کودکان نیز نسبت به اعتیاد پدر بیشتر است؛ به طوری که 38.1 درصد کودکان خانواده‌های دارای مادر معتاد اضطراب بالایی دارند. علاوه بر این 33.3 درصد از فرزندان خانواده‌هایی که مادر معتاد داشتند از سلامت جسمی پایینی برخوردار بودند. در این تحقیق رابطه بین اعتیاد والدین با سلامت اجتماعی فرزندان نیز مورد بررسی قرار گرفت که نتایج به‌دست‌آمده نشان داد 28.8 درصد از خانواده‌هایی که پدر معتاد داشتند از سلامت اجتماعی پایینی برخوردار بودند، این در حالی بود که 30 درصد از فرزندان دارای والد مادر معتاد، سلامت اجتماعی پایینی داشتند.
مطالعات صورت‌گرفته نشان می‌دهند آستانه تحمل زنان نسبت به مردان در مقابل مواد مخدر بسیار پایین‌تر است. به ‌همین‌ خاطر زنانی که در سنین باروری قرار دارند و مواد مخدر مصرف می‌کنند، اثرات جدی روی جنین خود می‌گذارند. تحقیقات نشان داده کودکان مادران معتاد، قبل از تولد به همان ماده‌ای که مادر معتاد است اعتیاد دارند و با این اعتیاد متولد می‌شوند. برخی از عواقب ناگوار معتادشدن مادر خانواده به مواد مخدر شامل تزلزل نظام خانواده، عدم ایفای نقش مادری، ایجاد نسل معتاد، ارائه الگوی نامناسب رفتاری و گرایش فرزندان به سوی بزهکاری می‌شود. کودکانی که ناخواسته در مسائل ناشی از اعتیاد والدین در خانواده درگیر می‌شوند، در معرض ارتکاب جرائم مختلف هستند؛ پس بررسی وضعیت کودکانی که در محیط‌های خانوادگی جرم‌زا به سر می‌برند، مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از انحراف آنان تلقی می‌شود. با توجه به اثرات مخرب اعتیاد والدین روی سلامت عمومی و سلامت اجتماعی فرزندان ضروری است در حوزه فرهنگ عمومی برنامه‌هایی برای مواجهه صحیح با استرس و فشارهای روحی و روانی که منجر به افزایش نگرانی و اضطراب، اختلالات خواب و افسردگی، کاهش سلامت جسمانی و عملکرد اجتماعی فرزندان خانواده‌های اعتیاد می‌شود، طراحی و اجرا شود. لازم است به برنامه‌هایی که به ارتقای سلامت اجتماعی فرزندان دارای والدین معتاد کمک می‌کند، نظیر برنامه‌هایی که روحیه مشارکت‌جویی را در آنها ارتقا ببخشد مانند ایجاد تسهیلات برای دسترسی راحت‌تر آنها به باشگاه‌های ورزشی و... توجه بیشتری شود. همچنین، با توجه به تأثیر متفاوت اعتیاد هرکدام از والدین بر سلامت اجتماعی و روانی فرزندان ضروری است تا ضمن آگاهی‌بخشی به این دسته از والدین درباره آثار متفاوت روی فرزندان به تفکیک نوع نقش والدین در خانواده پژوهش‌های دیگری صورت گیرد. باید نقش مشاور در مدارس، دانشگاه‌ها و خوابگاه‌ها برای یاری‌رساندن به افراد در معرض خطر اعتیاد و آسیب‌های ناشی از آن نظیر فرزندان دارای والدین معتاد تقویت شود، به‌نحوی‌که بتوانند در زمان بروز مشکل با مراجعه حضوری یا تلفنی مشکل خود را طرح کنند و از این طریق از بسیاری از مشکلات و آسیب‌ها پیشگیری شود. باید آگاهی و دانش فرزندان دارای والدین معتاد در زمینه زیان‌های جسمی، روحی و روانی اعتیاد به واسطه برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای آنان ارتقا یابد؛ به‌طوری‌که در جهت ایجاد نگرش منفی نسبت به مواد مخدر اطلاعات مفید به آنان ارائه و راه‌های مقاومت و روبه‌روشدن با آسیب‌ها به آنان آموزش داده شود.

سرهنگ جهانگیر کریمی، معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس استان اصفهان: بی‌تردید والدین یکی از الگوهای اصلی برای کودکان و نوجوانان هستند که با رفتارهای خود می‌توانند تغییرات وسیعی را در الگوهای رفتاری، نگرشی و هنجاری آنها به وجود آورند و هیچ عاملی مهم‌تر و تعیین‌کننده‌تر از تأثیر خانواده در پی‌ریزی و چگونگی شخصیت فرزندان نیست. الگوی رشد شخصیتی کودکان ابتدا در چارچوبی از روابط با والدین شکل می‌گیرد و تأثیر این امر را می‌توان در زندگی بزرگسالی در میان نوجوانان مشاهده کرد. بر این اساس کودکانی که والدین معتاد دارند، بیشتر دچار بیماری‌های جسمی، روحی و اجتماعی می‌شوند. به‌خصوص مشاهده اعتیاد والدین و همانندسازی با والدین معتاد در مراحل گوناگون، سبب اعتیاد نوجوانان یک خانواده می‌شود. کاهش دلبستگی عاطفی بین اعضای خانواده با نظم و ثبات در خانواده رابطه مستقیم دارد و دلبستگی به خانواده نشان‌دهنده آرام‌بودن خانواده و نیز صمیمیت بین اعضای خانواده است که می‌تواند به کاهش بزهکاری منجر شود. در مقابل، تعارضات والدین با یکدیگر موجب می‌شود خانواده‌ها نتوانند وظایف والدینی خود را به‌درستی انجام دهند. بر اساس تحقیقی که توسط کارشناسان اداره برآورد اجتماعی و افکارسنجی معاونت فرهنگی و اجتماعی فرماندهی انتظامی استان اصفهان روی تعداد قابل توجهی از دانش‌آموزان دارای والدین معتاد صورت گرفته، در خانواده‌هایی که هر دو والد معتاد بودند 39.3 درصد از کودکان سلامت عمومی پایینی داشتند. همچنین 46.6 درصد کودکان خانواده‌های دارای مادر معتاد افسردگی بالایی داشتند؛ بنابراین تأثیر اعتیاد مادر بر میزان احساس افسردگی کودکان نسبت به اعتیاد پدر بیشتر است. بر اساس این تحقیق تأثیر اعتیاد مادر بر میزان احساس اضطراب کودکان نیز نسبت به اعتیاد پدر بیشتر است؛ به طوری که 38.1 درصد کودکان خانواده‌های دارای مادر معتاد اضطراب بالایی دارند. علاوه بر این 33.3 درصد از فرزندان خانواده‌هایی که مادر معتاد داشتند از سلامت جسمی پایینی برخوردار بودند. در این تحقیق رابطه بین اعتیاد والدین با سلامت اجتماعی فرزندان نیز مورد بررسی قرار گرفت که نتایج به‌دست‌آمده نشان داد 28.8 درصد از خانواده‌هایی که پدر معتاد داشتند از سلامت اجتماعی پایینی برخوردار بودند، این در حالی بود که 30 درصد از فرزندان دارای والد مادر معتاد، سلامت اجتماعی پایینی داشتند.
مطالعات صورت‌گرفته نشان می‌دهند آستانه تحمل زنان نسبت به مردان در مقابل مواد مخدر بسیار پایین‌تر است. به ‌همین‌ خاطر زنانی که در سنین باروری قرار دارند و مواد مخدر مصرف می‌کنند، اثرات جدی روی جنین خود می‌گذارند. تحقیقات نشان داده کودکان مادران معتاد، قبل از تولد به همان ماده‌ای که مادر معتاد است اعتیاد دارند و با این اعتیاد متولد می‌شوند. برخی از عواقب ناگوار معتادشدن مادر خانواده به مواد مخدر شامل تزلزل نظام خانواده، عدم ایفای نقش مادری، ایجاد نسل معتاد، ارائه الگوی نامناسب رفتاری و گرایش فرزندان به سوی بزهکاری می‌شود. کودکانی که ناخواسته در مسائل ناشی از اعتیاد والدین در خانواده درگیر می‌شوند، در معرض ارتکاب جرائم مختلف هستند؛ پس بررسی وضعیت کودکانی که در محیط‌های خانوادگی جرم‌زا به سر می‌برند، مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از انحراف آنان تلقی می‌شود. با توجه به اثرات مخرب اعتیاد والدین روی سلامت عمومی و سلامت اجتماعی فرزندان ضروری است در حوزه فرهنگ عمومی برنامه‌هایی برای مواجهه صحیح با استرس و فشارهای روحی و روانی که منجر به افزایش نگرانی و اضطراب، اختلالات خواب و افسردگی، کاهش سلامت جسمانی و عملکرد اجتماعی فرزندان خانواده‌های اعتیاد می‌شود، طراحی و اجرا شود. لازم است به برنامه‌هایی که به ارتقای سلامت اجتماعی فرزندان دارای والدین معتاد کمک می‌کند، نظیر برنامه‌هایی که روحیه مشارکت‌جویی را در آنها ارتقا ببخشد مانند ایجاد تسهیلات برای دسترسی راحت‌تر آنها به باشگاه‌های ورزشی و... توجه بیشتری شود. همچنین، با توجه به تأثیر متفاوت اعتیاد هرکدام از والدین بر سلامت اجتماعی و روانی فرزندان ضروری است تا ضمن آگاهی‌بخشی به این دسته از والدین درباره آثار متفاوت روی فرزندان به تفکیک نوع نقش والدین در خانواده پژوهش‌های دیگری صورت گیرد. باید نقش مشاور در مدارس، دانشگاه‌ها و خوابگاه‌ها برای یاری‌رساندن به افراد در معرض خطر اعتیاد و آسیب‌های ناشی از آن نظیر فرزندان دارای والدین معتاد تقویت شود، به‌نحوی‌که بتوانند در زمان بروز مشکل با مراجعه حضوری یا تلفنی مشکل خود را طرح کنند و از این طریق از بسیاری از مشکلات و آسیب‌ها پیشگیری شود. باید آگاهی و دانش فرزندان دارای والدین معتاد در زمینه زیان‌های جسمی، روحی و روانی اعتیاد به واسطه برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای آنان ارتقا یابد؛ به‌طوری‌که در جهت ایجاد نگرش منفی نسبت به مواد مخدر اطلاعات مفید به آنان ارائه و راه‌های مقاومت و روبه‌روشدن با آسیب‌ها به آنان آموزش داده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.