|

فرانسه و فرماندهی نیروهای واکنش ‌سریع ناتو

محمود فاضلی. تحلیلگر بین‌الملل

بعد از الحاق کریمه به روسیه در سال 2014، سازمان ناتو برنامه اقدامی را به اجرا گذاشت که شامل تقویت معنادار نیروهای واکنشی، افزایش تعداد نیروهای آن از 13 هزار نفر به 40 هزار نفر و همچنین ایجاد یک نیروی عملیاتی مشترک از قوای مسلح (زمینی، دریایی و هوایی) در سطح عالی از نظر آمادگی می‌شد. این نیرو دارای یک بریگاد متشکل از پنج هزار نیروی مستقر و در صورت ضرورت برای اقداماتی دو تا سه روزه است. این نیرو با عنوان «نیزه دفاعی ناتو» هم شناخته می‌شود و فرماندهی دوره‌ای آن بین آلمان، لهستان، بریتانیا، ایتالیا، اسپانیا، ترکیه و فرانسه چرخشی است و از ابتدای ژانویه 2020 این فرماندهی به فرانسه واگذار می‌شود. دبیر کل ناتو، اخیرا با تشکر از فرانسه به‌خاطر مسئولیتش در فرماندهی این نیروهای واکنش‌سریع، اعلام کرد فرانسه دارای قدرت عملیاتی بسیار بالایی است و این ویژگی به شکلی اساسی در دفاع جمعی همه مؤثر واقع می‌شود و مسئولیتی که فرانسه بر ‌عهده می‌گیرد نشان‌دهنده تعهد قوی و توانمندی‌های این کشور است. به اعتقاد او «این واگذاری، در برهه‌ای که چالش‌های امنیتی بی‌سابقه‌ای وجود دارند، انجام می‌شود ولی هیچ سوءتفاهمی در درون ناتو در این باره وجود ندارد، ما برای دفاع از همه متحدان خودمان، متحد هستیم». فرانسه در شرایطی این مسئولیت را بر عهده می‌گیرد که تنش‌ها در مرزهای اوکراین و روسیه بالا گرفته و حجم انبوهی از نیروهای نظامی روسیه به مرزهای اوکراین اعزام شدند و روابط بین ناتو و روسیه به تیرگی کشیده شده است. بریگاد مشترک فرانسه و آلمان که مدیریت آن با «نیروهای واکنش ‌سریع فرانسه» مستقر در شهر لیل است، یک واحد نظامی دوملیتی است که از دید ناتو، تشکیل و فعالیت آن نشان‌دهنده ارتباطات واحد بین دو عضو مهم ناتو یعنی فرانسه و آلمان است. دیگر کشورهای عضو یعنی اسپانیا و پرتغال و لهستان نیز در این واحد واکنش‌سریع نیرو دارند. هنگ دوم دراگون (RD) واحدهای هسته‌ای، رادیولوژیک، بیولوژیک و شیمیایی، این نیروهای واکنش ‌سریع را فرماندهی خواهد کرد. ریاست دوره‌ای فرانسه بر اتحادیه اروپایی که از اول ژانویه 2022 شروع ‌شد، بی‌تردید اجازه می‌دهد پروژه‌هایی پیشرفت کنند که بر اساس آن تشکیل یک نیروی واکنش ‌سریع اروپایی مستقل از ناتو به راحتی شكل بگیرد. تاکنون 14 کشور عضو اتحادیه اروپا برای حضور در این نیروی واکنش‌سریع اروپایی، اعلام آمادگی کرده‌اند. بی‌شک یکی از مشکلات فرانسه در دوره ریاست بر اتحادیه اروپا روابط اعضای این اتحادیه و ناتو با روسیه است و از هم‌اکنون رایزنی‌های خود را در این زمینه آغاز کرده است. در گفت‌وگوی اخیر ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه با امانوئل مکرون، همتای فرانسوی‌اش، طرفین درخصوص مسائل مربوط به‌ تقویت امنیت و ثبات قاره اروپا تبادل نظر کردند. بخش اصلی گفت‌وگوی دو طرف، به پیش‌نویس موافقت‌نامه روسیه و آمریکا درمورد تضمین‌های امنیتی و توافق‌نامه تدابیر برای تأمین امنیت روسیه و کشورهای عضو ناتو که به طرف‌های غربی از جمله طرف فرانسوی ارائه شده است، اختصاص داشت. روسیه پیش‌تر پیش‌نویس توافق‌نامه‌هایی بین روسیه و آمریکا درمورد تضمین‌های امنیتی و توافق‌نامه اقدامات لازم برای تضمین امنیت فدراسیون روسیه و کشورهای عضو ناتو را به‌ طرف آمریکایی تحویل داد و اسناد مشابهی نیز به چند کشور غربی دیگر ارسال کرد. رئیس‌جمهوری روسیه مدعی است امکان برگزاری اجلاس دیگر گروه نورماندی (روسیه، فرانسه، آلمان و اوکراین)، به گام‌های دولت كی‌یف برای اجرای توافق‌نامه مینسک بستگی دارد. کاخ کرملین رسما اعلام کرد که ولادیمیر پوتین، در تماسی تلفنی با مکرون، خواستار گفت‌وگوهای فوری با کشورهای غربی برای جلوگیری از بسط بیش از پیش ناتو به‌ سوی شرق شد. پوتین بر لزوم راه‌اندازی مذاکرات بین‌المللی جهت حصول ضمانت‌های حقوقی که مانع از بسط بیشتر ناتو در شرق و ارسال تسلیحات به کشورهای همسایه به‌ویژه به اوکراین خواهند شد، تأکید کرد. گفت‌وگوی پوتین و مکرون با ابتکار طرف فرانسوی انجام شد و طرفین به‌ بررسی برآوردهای اولیه خود از اوضاع اوکراین پرداختند. شروط روسیه برای آمریکا و ناتو، نه فقط برای اوکراین، بلکه برای نظم امنیتی فعلی اروپا چالشی بزرگ و خطرناک است. ناتو مدعی است با کشوری در افتاده که قراردادها و مقررات را زیر پا می‌گذارد. چالش نظامی و سیاسی پوتین علیه غرب و چالش‌های بسیار زمان جنگ سرد نقش محوری دارند. پوتین می‌خواهد ناتو از تمام کشورهایی که سابقا جزء پیمان ورشو بودند عقب‌نشینی کند (با اینکه بعضی از آنها حالا عضو ناتو هم هستند) و تضمین بدهد که هرگز به‌ سمت شرق توسعه نیابد. روسیه همیشه به‌ توسعه ناتو اعتراض کرده و خواهان یک ساختار امنیتی فرااروپایی است که خودش هم نقش مهمی در آن داشته باشد. این مورد آخر هرگز محقق نشد به‌خصوص به این دلیل که روسیه می‌خواست این کار را به سبک قرن نوزدهم انجام دهد که قدرت‌های بزرگ همه تصمیمات را می‌گرفتند. غرب همه توافق‌ها را در نظر می‌گرفت (هم هلسینکی 1975 و هم پاریس 1990) که در آنها حقوق افراد و حق انتخاب کشورهای مستقل به‌ رسمیت شناخته شده بود. ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو اخیرا گفته است ما درمورد حق اوکراین برای انتخاب مسیر خود، درمورد حق ناتو برای محافظت و دفاع از همه اعضای خود و این واقعیت که ناتو با اوکراین مشارکت دارد، سازش نخواهیم کرد. در تحولی دیگر آنتونی بلینکن وزیر خارجه این کشور درخصوص تماس‌های آتی با روسیه، با ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو، درخصوص مشارکت‌های آتی با روسیه در «شورای ناتو-روسیه» و «گفت‌وگوی ثبات استراتژیک آمریکا-روسیه» تلفنی رایزنی کردند. شواهد نشان می‌دهد در 10 ژانویه، ژنو میزبان گفت‌وگوهای روسیه-آمریکا درخصوص تضمین‌های امنیتی خواهد بود. همچنین، نشست «شورای روسیه-ناتو» در 12 ژانویه و مذاکرات بین نمایندگان «فدراسیون روسیه» و «سازمان امنیت و همکاری اروپا» (OSCE) در 13 ژانویه برگزار خواهد شد.

بعد از الحاق کریمه به روسیه در سال 2014، سازمان ناتو برنامه اقدامی را به اجرا گذاشت که شامل تقویت معنادار نیروهای واکنشی، افزایش تعداد نیروهای آن از 13 هزار نفر به 40 هزار نفر و همچنین ایجاد یک نیروی عملیاتی مشترک از قوای مسلح (زمینی، دریایی و هوایی) در سطح عالی از نظر آمادگی می‌شد. این نیرو دارای یک بریگاد متشکل از پنج هزار نیروی مستقر و در صورت ضرورت برای اقداماتی دو تا سه روزه است. این نیرو با عنوان «نیزه دفاعی ناتو» هم شناخته می‌شود و فرماندهی دوره‌ای آن بین آلمان، لهستان، بریتانیا، ایتالیا، اسپانیا، ترکیه و فرانسه چرخشی است و از ابتدای ژانویه 2020 این فرماندهی به فرانسه واگذار می‌شود. دبیر کل ناتو، اخیرا با تشکر از فرانسه به‌خاطر مسئولیتش در فرماندهی این نیروهای واکنش‌سریع، اعلام کرد فرانسه دارای قدرت عملیاتی بسیار بالایی است و این ویژگی به شکلی اساسی در دفاع جمعی همه مؤثر واقع می‌شود و مسئولیتی که فرانسه بر ‌عهده می‌گیرد نشان‌دهنده تعهد قوی و توانمندی‌های این کشور است. به اعتقاد او «این واگذاری، در برهه‌ای که چالش‌های امنیتی بی‌سابقه‌ای وجود دارند، انجام می‌شود ولی هیچ سوءتفاهمی در درون ناتو در این باره وجود ندارد، ما برای دفاع از همه متحدان خودمان، متحد هستیم». فرانسه در شرایطی این مسئولیت را بر عهده می‌گیرد که تنش‌ها در مرزهای اوکراین و روسیه بالا گرفته و حجم انبوهی از نیروهای نظامی روسیه به مرزهای اوکراین اعزام شدند و روابط بین ناتو و روسیه به تیرگی کشیده شده است. بریگاد مشترک فرانسه و آلمان که مدیریت آن با «نیروهای واکنش ‌سریع فرانسه» مستقر در شهر لیل است، یک واحد نظامی دوملیتی است که از دید ناتو، تشکیل و فعالیت آن نشان‌دهنده ارتباطات واحد بین دو عضو مهم ناتو یعنی فرانسه و آلمان است. دیگر کشورهای عضو یعنی اسپانیا و پرتغال و لهستان نیز در این واحد واکنش‌سریع نیرو دارند. هنگ دوم دراگون (RD) واحدهای هسته‌ای، رادیولوژیک، بیولوژیک و شیمیایی، این نیروهای واکنش ‌سریع را فرماندهی خواهد کرد. ریاست دوره‌ای فرانسه بر اتحادیه اروپایی که از اول ژانویه 2022 شروع ‌شد، بی‌تردید اجازه می‌دهد پروژه‌هایی پیشرفت کنند که بر اساس آن تشکیل یک نیروی واکنش ‌سریع اروپایی مستقل از ناتو به راحتی شكل بگیرد. تاکنون 14 کشور عضو اتحادیه اروپا برای حضور در این نیروی واکنش‌سریع اروپایی، اعلام آمادگی کرده‌اند. بی‌شک یکی از مشکلات فرانسه در دوره ریاست بر اتحادیه اروپا روابط اعضای این اتحادیه و ناتو با روسیه است و از هم‌اکنون رایزنی‌های خود را در این زمینه آغاز کرده است. در گفت‌وگوی اخیر ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه با امانوئل مکرون، همتای فرانسوی‌اش، طرفین درخصوص مسائل مربوط به‌ تقویت امنیت و ثبات قاره اروپا تبادل نظر کردند. بخش اصلی گفت‌وگوی دو طرف، به پیش‌نویس موافقت‌نامه روسیه و آمریکا درمورد تضمین‌های امنیتی و توافق‌نامه تدابیر برای تأمین امنیت روسیه و کشورهای عضو ناتو که به طرف‌های غربی از جمله طرف فرانسوی ارائه شده است، اختصاص داشت. روسیه پیش‌تر پیش‌نویس توافق‌نامه‌هایی بین روسیه و آمریکا درمورد تضمین‌های امنیتی و توافق‌نامه اقدامات لازم برای تضمین امنیت فدراسیون روسیه و کشورهای عضو ناتو را به‌ طرف آمریکایی تحویل داد و اسناد مشابهی نیز به چند کشور غربی دیگر ارسال کرد. رئیس‌جمهوری روسیه مدعی است امکان برگزاری اجلاس دیگر گروه نورماندی (روسیه، فرانسه، آلمان و اوکراین)، به گام‌های دولت كی‌یف برای اجرای توافق‌نامه مینسک بستگی دارد. کاخ کرملین رسما اعلام کرد که ولادیمیر پوتین، در تماسی تلفنی با مکرون، خواستار گفت‌وگوهای فوری با کشورهای غربی برای جلوگیری از بسط بیش از پیش ناتو به‌ سوی شرق شد. پوتین بر لزوم راه‌اندازی مذاکرات بین‌المللی جهت حصول ضمانت‌های حقوقی که مانع از بسط بیشتر ناتو در شرق و ارسال تسلیحات به کشورهای همسایه به‌ویژه به اوکراین خواهند شد، تأکید کرد. گفت‌وگوی پوتین و مکرون با ابتکار طرف فرانسوی انجام شد و طرفین به‌ بررسی برآوردهای اولیه خود از اوضاع اوکراین پرداختند. شروط روسیه برای آمریکا و ناتو، نه فقط برای اوکراین، بلکه برای نظم امنیتی فعلی اروپا چالشی بزرگ و خطرناک است. ناتو مدعی است با کشوری در افتاده که قراردادها و مقررات را زیر پا می‌گذارد. چالش نظامی و سیاسی پوتین علیه غرب و چالش‌های بسیار زمان جنگ سرد نقش محوری دارند. پوتین می‌خواهد ناتو از تمام کشورهایی که سابقا جزء پیمان ورشو بودند عقب‌نشینی کند (با اینکه بعضی از آنها حالا عضو ناتو هم هستند) و تضمین بدهد که هرگز به‌ سمت شرق توسعه نیابد. روسیه همیشه به‌ توسعه ناتو اعتراض کرده و خواهان یک ساختار امنیتی فرااروپایی است که خودش هم نقش مهمی در آن داشته باشد. این مورد آخر هرگز محقق نشد به‌خصوص به این دلیل که روسیه می‌خواست این کار را به سبک قرن نوزدهم انجام دهد که قدرت‌های بزرگ همه تصمیمات را می‌گرفتند. غرب همه توافق‌ها را در نظر می‌گرفت (هم هلسینکی 1975 و هم پاریس 1990) که در آنها حقوق افراد و حق انتخاب کشورهای مستقل به‌ رسمیت شناخته شده بود. ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو اخیرا گفته است ما درمورد حق اوکراین برای انتخاب مسیر خود، درمورد حق ناتو برای محافظت و دفاع از همه اعضای خود و این واقعیت که ناتو با اوکراین مشارکت دارد، سازش نخواهیم کرد. در تحولی دیگر آنتونی بلینکن وزیر خارجه این کشور درخصوص تماس‌های آتی با روسیه، با ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو، درخصوص مشارکت‌های آتی با روسیه در «شورای ناتو-روسیه» و «گفت‌وگوی ثبات استراتژیک آمریکا-روسیه» تلفنی رایزنی کردند. شواهد نشان می‌دهد در 10 ژانویه، ژنو میزبان گفت‌وگوهای روسیه-آمریکا درخصوص تضمین‌های امنیتی خواهد بود. همچنین، نشست «شورای روسیه-ناتو» در 12 ژانویه و مذاکرات بین نمایندگان «فدراسیون روسیه» و «سازمان امنیت و همکاری اروپا» (OSCE) در 13 ژانویه برگزار خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.