|

استخوان لای زخم ایران و غرب مطلوب همیشگی روسیه و چین

غلامرضا مصدق . استاد دانشگاه

کم نیستند کشورهایی که سال‌هاست از تحریم ایران کاسبی پرسودی برای خود دست‌و‌پا کرده‌اند. از میان آنها دو کشور روسیه و چین از بقیه برجسته‌تر هستند. آنچه این دو را از دیگر کاسبان تحریم ایران متفاوت‌تر می‌کند، تلاش مزورانه و ظریف آنها برای استمرار تحریم‌هاست.

برای روسیه از زمان تزارها، کمونیست‌ها و دوران اخیر، همواره وجود یک ایران ضعیف، بهترین وضعیت ‌بوده است. در ۲۰۰ سال اخیر، با وجود سه بار عوض‌شدن رژیم سیاسی آنها، به کلیت استراتژی ایران ضعیف در هر سه رژیم عمل شده است. سیاست «ایران ضعیف» به این معناست که ایران نباید نه آن‌قدر قوی باشد که منافع ملی روسیه را به چالش بکشد و نه آن‌قدر ضعیف شود که منجر به فروپاشی آن شود. به دلیل طولانی‌بودن بحث، امکان توضیح دلایل رژیم‌های تزاری و کمونیستی سابق برای ضعیف نگه‌داشتن ایران، در این مقال کوتاه وجود ندارد، اما لازم است دلایل استمرار این سیاست در دوره پوتین را کمی موشکافی کنیم.
روسیه به‌جز سه کالای نفت، گاز و اسلحه، کالای مهم دیگری برای عرضه در بازارهای جهانی ندارد. به همین دلیل، شما هیچ‌وقت نمی‌توانید یک جارو‌برقی یا ریش‌تراش روسی را در بازار پیدا کنید. وجود یک ایران قوی، چالش بزرگی برای فروش کالاهای سه‌گانه روسی در بازارهای جهانی است. هرگاه تحریم خرید نفت ایران اوج می‌گیرد، روسیه بلافاصله بخش عمده سهم ایران در این بازار را می‌گیرد و در صورت رفع تحریم‌ها باید سهم ایران را پس بدهد. روسیه بزرگ‌ترین صادر‌کننده گاز طبیعی به‌ویژه به اروپاست. ایران هم پس از روسیه دومین ذخایر گاز دنیا را دارد؛ اما ایران به‌جز صادراتی محدود به ترکیه، سهمی در این بازار ندارد. وابستگی انحصاری اروپا به گاز طبیعی روسیه، بزرگ‌ترین اهرم فشار این کشور علیه اروپایی‌هاست؛ شاید این وابستگی برای روسیه بیش از منافع مادی آن اهمیت داشته باشد. رسیدن گاز ایران به اروپا به معنای از‌بین‌رفتن انحصار عرضه گاز روسیه است. خاورمیانه آرام و کم‌تنش بازار فروش اسلحه روسیه را به‌شدت کساد می‌کند؛ پس بهتر است ایران به‌عنوان مهم‌ترین کشور خاورمیانه همواره با کشورهای این منطقه در چالش باشد.
چین به‌جز ونزوئلای به‌شدت بی‌ثبات، متحدی که دارای منابع نفتی درخور ملاحظه‌ای باشد، ندارد و خودش نیز فاقد منابع نفتی و در عین حال بزرگ‌ترین واردکننده نفت دنیاست. چین تنها کشوری است که می‌تواند بخشی از تحریم‌های آمریکا را نادیده بگیرد؛ بنابراین ایرانِ همیشه تحریم که مجبور است برای دور‌زدن تحریم‌ها نفت را ارزان‌تر بفروشد و در مقابل آن، تهاتری از کشور خریدار کالا وارد کند، برای چین بهترین وضعیت ممکن است. چین همچنین از شعله‌ور‌شدن جنگ در خلیج فارس به‌عنوان منبع اصلی انرژی فسیلی دنیا در هراس است؛ به همین دلیل سعی می‌کند فشار آمریکا به ایران تا آنجا پیش نرود که منجر به جنگی گسترده در منطقه شود. به علاوه به هر میزانی که ایران از مروادات اقتصادی با کشورهای غربی دور باشد، به چین نزدیک‌تر خواهد شد. وقتی کشوری تحت فشار ابرقدرتی به ابرقدرتی دیگر رو می‌آورد، طبیعی است کشور تحت فشار به ابرقدرت حامی امتیاز بدهد.
بدون تردید چین و روسیه در استراتژی ایجاد محدودیت برای برنامه هسته‌ای ایران با آمریکا و غرب کاملا هم‌داستان هستند؛ تفاوت آنها فقط در تاکتیک‌هاست. رأی مثبت این دو به شش قطع‌نامه شورای امنیت علیه ایران، به‌خوبی اشتراک‌ نظر آنها با آمریکا و غرب در این موضوع را نشان می‌دهد. چون زحمت مقابله با برنامه هسته‌ای ایران را آمریکا خود به تنهایی می‌کشد، چین و روسیه ضرورتی برای مقابله علنی با ایران نمی‌بینند.
بر این اساس وضعیت استخوان لای زخم روابط ایران و غرب و استمرار تحریم‌ها کاملا مطلوب این دو کشور است. خط قرمز همراهی تاکتیکی اینها با ایران تا نقطه‌ای است که روابط آنها با آمریکا آسیب جدی نبیند. چین هیچ‌وقت صادرات ۴۵۰ میلیارد دلاری به آمریکا را با ۲۰ میلیارد دلار صادرات به ایران دچار مخاطره نخواهد کرد. ایران قوی و باثبات که روابط عادی و عاری از تحریم با همه دنیا داشته باشد، تضاد معناداری با منافع اقتصادی روسیه و چین دارد.
منبع: دیپلماسی ایرانی

کم نیستند کشورهایی که سال‌هاست از تحریم ایران کاسبی پرسودی برای خود دست‌و‌پا کرده‌اند. از میان آنها دو کشور روسیه و چین از بقیه برجسته‌تر هستند. آنچه این دو را از دیگر کاسبان تحریم ایران متفاوت‌تر می‌کند، تلاش مزورانه و ظریف آنها برای استمرار تحریم‌هاست.

برای روسیه از زمان تزارها، کمونیست‌ها و دوران اخیر، همواره وجود یک ایران ضعیف، بهترین وضعیت ‌بوده است. در ۲۰۰ سال اخیر، با وجود سه بار عوض‌شدن رژیم سیاسی آنها، به کلیت استراتژی ایران ضعیف در هر سه رژیم عمل شده است. سیاست «ایران ضعیف» به این معناست که ایران نباید نه آن‌قدر قوی باشد که منافع ملی روسیه را به چالش بکشد و نه آن‌قدر ضعیف شود که منجر به فروپاشی آن شود. به دلیل طولانی‌بودن بحث، امکان توضیح دلایل رژیم‌های تزاری و کمونیستی سابق برای ضعیف نگه‌داشتن ایران، در این مقال کوتاه وجود ندارد، اما لازم است دلایل استمرار این سیاست در دوره پوتین را کمی موشکافی کنیم.
روسیه به‌جز سه کالای نفت، گاز و اسلحه، کالای مهم دیگری برای عرضه در بازارهای جهانی ندارد. به همین دلیل، شما هیچ‌وقت نمی‌توانید یک جارو‌برقی یا ریش‌تراش روسی را در بازار پیدا کنید. وجود یک ایران قوی، چالش بزرگی برای فروش کالاهای سه‌گانه روسی در بازارهای جهانی است. هرگاه تحریم خرید نفت ایران اوج می‌گیرد، روسیه بلافاصله بخش عمده سهم ایران در این بازار را می‌گیرد و در صورت رفع تحریم‌ها باید سهم ایران را پس بدهد. روسیه بزرگ‌ترین صادر‌کننده گاز طبیعی به‌ویژه به اروپاست. ایران هم پس از روسیه دومین ذخایر گاز دنیا را دارد؛ اما ایران به‌جز صادراتی محدود به ترکیه، سهمی در این بازار ندارد. وابستگی انحصاری اروپا به گاز طبیعی روسیه، بزرگ‌ترین اهرم فشار این کشور علیه اروپایی‌هاست؛ شاید این وابستگی برای روسیه بیش از منافع مادی آن اهمیت داشته باشد. رسیدن گاز ایران به اروپا به معنای از‌بین‌رفتن انحصار عرضه گاز روسیه است. خاورمیانه آرام و کم‌تنش بازار فروش اسلحه روسیه را به‌شدت کساد می‌کند؛ پس بهتر است ایران به‌عنوان مهم‌ترین کشور خاورمیانه همواره با کشورهای این منطقه در چالش باشد.
چین به‌جز ونزوئلای به‌شدت بی‌ثبات، متحدی که دارای منابع نفتی درخور ملاحظه‌ای باشد، ندارد و خودش نیز فاقد منابع نفتی و در عین حال بزرگ‌ترین واردکننده نفت دنیاست. چین تنها کشوری است که می‌تواند بخشی از تحریم‌های آمریکا را نادیده بگیرد؛ بنابراین ایرانِ همیشه تحریم که مجبور است برای دور‌زدن تحریم‌ها نفت را ارزان‌تر بفروشد و در مقابل آن، تهاتری از کشور خریدار کالا وارد کند، برای چین بهترین وضعیت ممکن است. چین همچنین از شعله‌ور‌شدن جنگ در خلیج فارس به‌عنوان منبع اصلی انرژی فسیلی دنیا در هراس است؛ به همین دلیل سعی می‌کند فشار آمریکا به ایران تا آنجا پیش نرود که منجر به جنگی گسترده در منطقه شود. به علاوه به هر میزانی که ایران از مروادات اقتصادی با کشورهای غربی دور باشد، به چین نزدیک‌تر خواهد شد. وقتی کشوری تحت فشار ابرقدرتی به ابرقدرتی دیگر رو می‌آورد، طبیعی است کشور تحت فشار به ابرقدرت حامی امتیاز بدهد.
بدون تردید چین و روسیه در استراتژی ایجاد محدودیت برای برنامه هسته‌ای ایران با آمریکا و غرب کاملا هم‌داستان هستند؛ تفاوت آنها فقط در تاکتیک‌هاست. رأی مثبت این دو به شش قطع‌نامه شورای امنیت علیه ایران، به‌خوبی اشتراک‌ نظر آنها با آمریکا و غرب در این موضوع را نشان می‌دهد. چون زحمت مقابله با برنامه هسته‌ای ایران را آمریکا خود به تنهایی می‌کشد، چین و روسیه ضرورتی برای مقابله علنی با ایران نمی‌بینند.
بر این اساس وضعیت استخوان لای زخم روابط ایران و غرب و استمرار تحریم‌ها کاملا مطلوب این دو کشور است. خط قرمز همراهی تاکتیکی اینها با ایران تا نقطه‌ای است که روابط آنها با آمریکا آسیب جدی نبیند. چین هیچ‌وقت صادرات ۴۵۰ میلیارد دلاری به آمریکا را با ۲۰ میلیارد دلار صادرات به ایران دچار مخاطره نخواهد کرد. ایران قوی و باثبات که روابط عادی و عاری از تحریم با همه دنیا داشته باشد، تضاد معناداری با منافع اقتصادی روسیه و چین دارد.
منبع: دیپلماسی ایرانی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.