هنرمندان هنوز قربانی کرونا میشوند
الهام فخاری
زندگی و مرگ دو روی یک سکه و همواره با هم هستند؛ هرچند ما کمتر به همایندی آنها آگاه باشیم. شور زیستن جایی و هنگامی است که زایش، آفریدن، رهاییِ بودن و بالندگی از شمار دمفروبستن و مردن بیشتر باشد. در چنان وضعیتی مرگ هم بخشی از فرایند زندگی برداشت میشود و برای بازماندگان با دوره سوگ سالم پذیرفتنی است. جایی و هنگامی مرگ بر زندگی چیره میشود و فراوانی مردن از زیستن فزونی مییابد که باور به خود و دیگری، زایش، آزادی زیستن و آفریدن دچار مسئله شده است. در این دو سال بسیاری از شهروندان در پی بیماری کووید۱۹ جان باختند. چه بسیار سرآمدان فرهنگ و هنر هم در میان این جانباختگان بودهاند تا جایی که ماهی نبوده که خانه هنرمندان آیین سوگ هنرمند نداشته باشد. با اینکه همهگیری یک بیماری ناشناخته یکی از برهمزنندگان پایداری روانی و بهزیستی مردم جامعه به شمار میرود؛ ولی پیامدهای سوگهای کنونی ایران تنها ریشهگرفته از کووید۱۹ نیست. هنرمندان در کشور ما با دشواریهای بسیار درونصنفی و اجتماعی و کلی زندگی میکنند. از میان رفتن هر هنرمند سرآمد مانند ناپدیدشدن قلهای سترگ برای همیشه شده است؛ چون گویا جامعه امید چندانی به
جوانهزدنهای نو و زایشهای فرهنگی و هنری تازه در شرایط دشوار ندارد. درد نان روزمره توان آفریدن هنرمند را دچار بند و بست میکند و دشواری قالبهای تنگ باید و نبایدهای گاه و بیگاه و چه بسا دیگر همهگاه، آسمان پرواز آفریننده هنر و فرهنگ را به سقف اتاق کارشناسی اداری میبندد. زایش اندیشهها و آفرینشها هستند که میتواند تاریکی مرگ و سکوت نابودگی را برهم بزند و هر جایی و هرگاهی که از این زایش بازداری شود، ماندگی با خود افسردگی در پی خواهد داشت. هنگامی که گفتهها و نوشتههای مقامهای گوناگون را درباره هرکدام از درگذشتگان میخوانم، میبینم در ستایش آن بزرگی و سترگی بسیار زیبا گفتهاند؛ ولی به چرایی و چگونگی پدیدآیی زندگی آن سرآمد روزگار نپرداختهاند و نگفتهاند چه کردهایم که رفتهرفته میانگینِ بودن ما دارد کمفروغتر میشود. درست است که از هنرهای ایرانی زیستن، بالندگی در میان همه پیچ و واپیچها، دالانها و بنبستهاست؛ ولی باید خاکی بماند و آبی ببارد و آسمانی باشد تا جانی نو بروید و ببالد. وضعیت خانهها و انجمنهای تخصصی صنفی گویای بیشترشدن دشواریهای زندگی هنرمندان و کاهش توان شمار بیشتری از هنرمندان است.
هنرمند هم مانند مردم عادی دستش به بازار سیمان و میلگرد و رمزارز آغشته نیست و برای همین روزبهروز برای زیستن دچار چالش بیشتری است؛ چه رسد به آسودگی و رهایی آفریدن. گرچه برخی تلاشهای صنفی و مدیریتی برای پشتیبانیهای مالی از هنرمندان ارزنده است؛ ولی به گمان من چالش امروز ما به زیر سقف کوتاه اداره کشاندنها، بنبستکردن راهها و طبقاتیشدن همه چیز است. اگر فضای آفریدن و زایش نو فراهم باشد، زندگی جریان پرشور خود را به پیش میبرد و بر تاریکی مرگ چیره میشود و هنرمند بلد است و میتواند بیاموزد، بیاموزاند، بیافریند و خوب زندگی کند. هنر و فرهنگ است که میتواند غبار اندوه و درد رنج را بکاهد و هنر و فرهنگ مانند سرو چندهزارساله سرزمین بزرگ پارس به خاک گسترده، آسمان باز و تعامل نیاز دارد. روشن است که سیاست مردمسالارانه و اقتصاد سالم و شفاف زیرساخت این بالندگی است. ما گرچه سوگوار ازدستدادن قلههای سترگ هنر ایران هستیم، باید راهی بیابیم تا بالندگی و آفریدن زنده بماند.
زندگی و مرگ دو روی یک سکه و همواره با هم هستند؛ هرچند ما کمتر به همایندی آنها آگاه باشیم. شور زیستن جایی و هنگامی است که زایش، آفریدن، رهاییِ بودن و بالندگی از شمار دمفروبستن و مردن بیشتر باشد. در چنان وضعیتی مرگ هم بخشی از فرایند زندگی برداشت میشود و برای بازماندگان با دوره سوگ سالم پذیرفتنی است. جایی و هنگامی مرگ بر زندگی چیره میشود و فراوانی مردن از زیستن فزونی مییابد که باور به خود و دیگری، زایش، آزادی زیستن و آفریدن دچار مسئله شده است. در این دو سال بسیاری از شهروندان در پی بیماری کووید۱۹ جان باختند. چه بسیار سرآمدان فرهنگ و هنر هم در میان این جانباختگان بودهاند تا جایی که ماهی نبوده که خانه هنرمندان آیین سوگ هنرمند نداشته باشد. با اینکه همهگیری یک بیماری ناشناخته یکی از برهمزنندگان پایداری روانی و بهزیستی مردم جامعه به شمار میرود؛ ولی پیامدهای سوگهای کنونی ایران تنها ریشهگرفته از کووید۱۹ نیست. هنرمندان در کشور ما با دشواریهای بسیار درونصنفی و اجتماعی و کلی زندگی میکنند. از میان رفتن هر هنرمند سرآمد مانند ناپدیدشدن قلهای سترگ برای همیشه شده است؛ چون گویا جامعه امید چندانی به
جوانهزدنهای نو و زایشهای فرهنگی و هنری تازه در شرایط دشوار ندارد. درد نان روزمره توان آفریدن هنرمند را دچار بند و بست میکند و دشواری قالبهای تنگ باید و نبایدهای گاه و بیگاه و چه بسا دیگر همهگاه، آسمان پرواز آفریننده هنر و فرهنگ را به سقف اتاق کارشناسی اداری میبندد. زایش اندیشهها و آفرینشها هستند که میتواند تاریکی مرگ و سکوت نابودگی را برهم بزند و هر جایی و هرگاهی که از این زایش بازداری شود، ماندگی با خود افسردگی در پی خواهد داشت. هنگامی که گفتهها و نوشتههای مقامهای گوناگون را درباره هرکدام از درگذشتگان میخوانم، میبینم در ستایش آن بزرگی و سترگی بسیار زیبا گفتهاند؛ ولی به چرایی و چگونگی پدیدآیی زندگی آن سرآمد روزگار نپرداختهاند و نگفتهاند چه کردهایم که رفتهرفته میانگینِ بودن ما دارد کمفروغتر میشود. درست است که از هنرهای ایرانی زیستن، بالندگی در میان همه پیچ و واپیچها، دالانها و بنبستهاست؛ ولی باید خاکی بماند و آبی ببارد و آسمانی باشد تا جانی نو بروید و ببالد. وضعیت خانهها و انجمنهای تخصصی صنفی گویای بیشترشدن دشواریهای زندگی هنرمندان و کاهش توان شمار بیشتری از هنرمندان است.
هنرمند هم مانند مردم عادی دستش به بازار سیمان و میلگرد و رمزارز آغشته نیست و برای همین روزبهروز برای زیستن دچار چالش بیشتری است؛ چه رسد به آسودگی و رهایی آفریدن. گرچه برخی تلاشهای صنفی و مدیریتی برای پشتیبانیهای مالی از هنرمندان ارزنده است؛ ولی به گمان من چالش امروز ما به زیر سقف کوتاه اداره کشاندنها، بنبستکردن راهها و طبقاتیشدن همه چیز است. اگر فضای آفریدن و زایش نو فراهم باشد، زندگی جریان پرشور خود را به پیش میبرد و بر تاریکی مرگ چیره میشود و هنرمند بلد است و میتواند بیاموزد، بیاموزاند، بیافریند و خوب زندگی کند. هنر و فرهنگ است که میتواند غبار اندوه و درد رنج را بکاهد و هنر و فرهنگ مانند سرو چندهزارساله سرزمین بزرگ پارس به خاک گسترده، آسمان باز و تعامل نیاز دارد. روشن است که سیاست مردمسالارانه و اقتصاد سالم و شفاف زیرساخت این بالندگی است. ما گرچه سوگوار ازدستدادن قلههای سترگ هنر ایران هستیم، باید راهی بیابیم تا بالندگی و آفریدن زنده بماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.