|

جز خودمان همه ایران را دوست دارند

حجت‌اله مرادخانی-پژوهشگر صنایع دستی و مدرس دانشگاه

فرهنگ و تمدن ایران در کنار جغرافیای متنوع، اقوام گوناگون و زایش ادبی و فرهنگی که داشته، همواره مورد توجه و علاقه دیگران بوده است؛ اشتیاقی که در لابه‌لای مکتوبات بسیاری از ایران‌شناسان و شرق‌شناسان برجسته دنیا مثل آرتور پوپ، مائوریتزیو توزی، ریچارد فرای و بسیاری دیگر از پژوهشگران این حوزه دیده می‌شود. این اشتیاق تنها محدود به نوع انسان نبوده و درنای امید، تنها بازمانده گله غربی درنای سیبری با آمدن به تالاب فریدونکنار شوق خود را برای زمستان‌گذرانی در ایران نشان داد. این درنا روز جمعه 7 آبان 1400 با طی کیلومترها پرواز، تنهایی به سرزمین ایران رسید تا برای چهاردهمین سال پیاپی زمستانش را در تالاب فریدونکنار بگذراند. این اتفاق در کنار جنبه‌های تخصصی خود، بیانگر قابلیت‌های مطلوب سرزمین ما برای میزبانی از دیگران است. این دیگری هم می‌تواند انسان باشد و هم سایر موجودات این جهان. مقوله‌ای قابل تأمل که برآمده از قابلیت‌ها و جاذبه‌های فرهنگ و طبیعت ایران است. سرزمینی که از دیرباز برای «دیگری» ارزش و احترام قائل بوده و در مواجهه با بسیاری از بحران‌ها و سختی‌ها ققنوس‌وار به زندگی نشسته است.

با نگاهی به اتفاقات و رخدادهای تلخی که در سال‌های اخیر برای طبیعت و آثار فرهنگی ما پیش آمده، این‌طور به نظر می‌رسد که جز خودمان، همه ایران را دوست دارند. آتش‌سوزی‌های مهلک محیط زیست زاگرس و البرز، تخریب بافت‌های تاریخی شهرهای مختلف، آسیب به آثار میراث جهانی مثل گنبد شیخ لطف‌الله و فراموشی خیلی از هنرمندان برجسته هنرهای سنتی ایران و درگذشت برخی از آنها در بی‌خبری از مواردی است که این گمانه را تقویت می‌کند. دریدن سینه عاشق این سرزمین برای حفر چاه‌های غیرمجاز و خسران‌های غیرقابل‌بازگشت آن، تخریب بافت‌های تاریخی به بهانه واهی توسعه شهری، تعطیلی کارگاه‌های فرش و صنایع دستی، آب‌دزدی و زمین‌خواری‌های بی‌شمار، کشتار پرندگان و حیوانات و آلوده‌کردن محیط زیست و تخریب طبیعت به اسم گردش و ایجاد راه، از‌جمله مواردی هستند که نشان می‌دهند ما برخلاف ادعایمان، چندان ایران را دوست نداریم. وضعیت فعلی منابع آب، فرونشست زمین و آسیب‌های گوناگون طبیعی و فرهنگی همگی ناشی از این عناد و عدم دوست‌داشتن است. در شرایطی هستیم که محیط زیست و منابع تجدیدناپذیر طبیعی و انرژی در خطر تخریب جدی هستند و فرصت‌های پیشین برای صادرات محصولات فرهنگی مانند فرش و صنایع دستی را از دست داده‌ایم. از سوی دیگر میان نسل جدید و هویت بومی ایران گسستی جدی شکل گرفته است. در این شرایط خطیر، ایجاد انسجام فراگیر بر بستر فرهنگ و تولیدات فرهنگی یکی از راهکارهای مؤثر برای کنترل روند تخریب و حرکت در مسیر بهبود شرایط است. موردی که تجربیات بین‌المللی موفقی نظیر آن مانند کره‌‌جنوبی را می‌توان نام برد؛ کشوری که در دهه 1990 با مشکلات اقتصادی و اشتغال جدی روبه‌رو بود، اما با رویکردی فراگیر و با تولید و انتشار سریال و موسیقی پاپ به مرور برند ملی خود را در دنیا معرفی کرد و جا انداخت و با فراگیری فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نفوذ جهانی خود را افزایش داد و زمینه مؤثری برای صادرات محصولات فرهنگی و صنعتی خود در دیگر نقاط دنیا مهیا کرد.
در این بین باید افزود ظرفیت‌های بی‌شمار سرزمین ایران به اندازه‌ای بارز و متنوع هستند که بتواند بخش قابل توجهی از مشکلات را برطرف کند، به شرط اینکه مانند همان درنای سیبری ایران را دوست بداریم و از تمام جهات، همگی برایش پایمردی کنیم. خوب است از تجربیات مؤثر و موفق بین‌المللی الگو بگیریم و فارغ از شعار، کمی واقع‌بینانه شرایط را ببینیم و اقدام کنیم و همچون دیگران سرزمینمان را دوست بداریم.

فرهنگ و تمدن ایران در کنار جغرافیای متنوع، اقوام گوناگون و زایش ادبی و فرهنگی که داشته، همواره مورد توجه و علاقه دیگران بوده است؛ اشتیاقی که در لابه‌لای مکتوبات بسیاری از ایران‌شناسان و شرق‌شناسان برجسته دنیا مثل آرتور پوپ، مائوریتزیو توزی، ریچارد فرای و بسیاری دیگر از پژوهشگران این حوزه دیده می‌شود. این اشتیاق تنها محدود به نوع انسان نبوده و درنای امید، تنها بازمانده گله غربی درنای سیبری با آمدن به تالاب فریدونکنار شوق خود را برای زمستان‌گذرانی در ایران نشان داد. این درنا روز جمعه 7 آبان 1400 با طی کیلومترها پرواز، تنهایی به سرزمین ایران رسید تا برای چهاردهمین سال پیاپی زمستانش را در تالاب فریدونکنار بگذراند. این اتفاق در کنار جنبه‌های تخصصی خود، بیانگر قابلیت‌های مطلوب سرزمین ما برای میزبانی از دیگران است. این دیگری هم می‌تواند انسان باشد و هم سایر موجودات این جهان. مقوله‌ای قابل تأمل که برآمده از قابلیت‌ها و جاذبه‌های فرهنگ و طبیعت ایران است. سرزمینی که از دیرباز برای «دیگری» ارزش و احترام قائل بوده و در مواجهه با بسیاری از بحران‌ها و سختی‌ها ققنوس‌وار به زندگی نشسته است.

با نگاهی به اتفاقات و رخدادهای تلخی که در سال‌های اخیر برای طبیعت و آثار فرهنگی ما پیش آمده، این‌طور به نظر می‌رسد که جز خودمان، همه ایران را دوست دارند. آتش‌سوزی‌های مهلک محیط زیست زاگرس و البرز، تخریب بافت‌های تاریخی شهرهای مختلف، آسیب به آثار میراث جهانی مثل گنبد شیخ لطف‌الله و فراموشی خیلی از هنرمندان برجسته هنرهای سنتی ایران و درگذشت برخی از آنها در بی‌خبری از مواردی است که این گمانه را تقویت می‌کند. دریدن سینه عاشق این سرزمین برای حفر چاه‌های غیرمجاز و خسران‌های غیرقابل‌بازگشت آن، تخریب بافت‌های تاریخی به بهانه واهی توسعه شهری، تعطیلی کارگاه‌های فرش و صنایع دستی، آب‌دزدی و زمین‌خواری‌های بی‌شمار، کشتار پرندگان و حیوانات و آلوده‌کردن محیط زیست و تخریب طبیعت به اسم گردش و ایجاد راه، از‌جمله مواردی هستند که نشان می‌دهند ما برخلاف ادعایمان، چندان ایران را دوست نداریم. وضعیت فعلی منابع آب، فرونشست زمین و آسیب‌های گوناگون طبیعی و فرهنگی همگی ناشی از این عناد و عدم دوست‌داشتن است. در شرایطی هستیم که محیط زیست و منابع تجدیدناپذیر طبیعی و انرژی در خطر تخریب جدی هستند و فرصت‌های پیشین برای صادرات محصولات فرهنگی مانند فرش و صنایع دستی را از دست داده‌ایم. از سوی دیگر میان نسل جدید و هویت بومی ایران گسستی جدی شکل گرفته است. در این شرایط خطیر، ایجاد انسجام فراگیر بر بستر فرهنگ و تولیدات فرهنگی یکی از راهکارهای مؤثر برای کنترل روند تخریب و حرکت در مسیر بهبود شرایط است. موردی که تجربیات بین‌المللی موفقی نظیر آن مانند کره‌‌جنوبی را می‌توان نام برد؛ کشوری که در دهه 1990 با مشکلات اقتصادی و اشتغال جدی روبه‌رو بود، اما با رویکردی فراگیر و با تولید و انتشار سریال و موسیقی پاپ به مرور برند ملی خود را در دنیا معرفی کرد و جا انداخت و با فراگیری فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی نفوذ جهانی خود را افزایش داد و زمینه مؤثری برای صادرات محصولات فرهنگی و صنعتی خود در دیگر نقاط دنیا مهیا کرد.
در این بین باید افزود ظرفیت‌های بی‌شمار سرزمین ایران به اندازه‌ای بارز و متنوع هستند که بتواند بخش قابل توجهی از مشکلات را برطرف کند، به شرط اینکه مانند همان درنای سیبری ایران را دوست بداریم و از تمام جهات، همگی برایش پایمردی کنیم. خوب است از تجربیات مؤثر و موفق بین‌المللی الگو بگیریم و فارغ از شعار، کمی واقع‌بینانه شرایط را ببینیم و اقدام کنیم و همچون دیگران سرزمینمان را دوست بداریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.